Wie was Vietnam's Ho Chi Minh?

Nagenoeg iedereen kent hem. Mensen die de koude oorlog mee hebben gemaakt, ongetwijfeld. Ho Chi Minh. Ondanks het feit hij een grootheid in de geschiedenis is, is er relatief weinig over hem bekend. Wie was deze aparte man eigenlijk? Wat had deze man, waardoor hij zo enorm veel respect kreeg van Vietnam?

‘Wie was Ho Chi Minh; zijn achtergrond’

Eerst zal ik proberen beknopt, doch volledig, een beeld te schetsen van Ho Chi Minh’s ‘voorgeschiedenis’, dat stukje leven wat minder relevant geacht wordt, maar wat naar mijn mening wel degelijk van belang is om een volledig ‘document’ over iemand, in dit geval uiteraard Ho Chi Minh, te maken. Hoe groeide hij op, waar creëerde hij zijn nationalisme, waar studeerde hij; zijn leven tot hij een echte rol ging spelen in de Vietnamese politiek: totdat hij het presidentschap zich toeeigende.

Ho Chi Minh’s prille jeugd en studie
Ho Chi Minh betrad de wereld op 19 mei 1890, echter niet onder de naam waaronder wij hem kennen. Hij is vele malen veranderd van naam, maar bij zijn geboorte werd hem de naam Nguyen Sinh Cung gegeven. Het is dan ook pas in de veertiger jaren dat hij zich de naam Ho Chi Minh, wat overigens ‘Ho met de heldere wil’ betekent, geeft. Als zoon van een doodgewone, tevens arme, boer was ‘Ho’ op grond daarvan niet anders dan anderen. Toch was Ho zeer intelligent, en wist derhalve aan een studie te komen aan een van de meest gerenommeerde gymnasia van Vietnam. Deze maakte hij echter niet af, echter niet om zijn intelligentie! Naar zijn mening was op dat moment studeren in Vietnam niets meer dan het dienen van de Fransen: zij zouden een Vietnamees’ intelligentie slechts gebruiken ten bate van henzelf.

Ho Chi Minh verlegt zijn grenzen: hij betreedt de wereld buiten Vietnam
Na het verlaten van dit gymnasium hij ging les geven als privé-leraar, echter was dit, net als zijn gymnasiumstudie, niet van lange duur: Ho besloot de wereld in te trekken door mee te gaan op een Frans schip als matroos. Jarenlang trok hij over de hele wereld, hij trok alle continenten af, ook Europa. Het was dan ook ditzelfde Europa waar hij zijn communistische idealen ontwikkelde. Dit was niet het enige, Ho deed ook zeer veel kennis op bij hoog geleerden en zeer kundige vaklieden. Zijn communistische ideologie wilde hij dan ook in de praktijk brengen: in 1920 sluit hij zich aan bij de Vietnamese communistische partij. Een decennia later, in 1930, richtte Ho samen met compagnons die dezelfde idealen als hem hadden de Communistische Partij van Vietnam op. Zijn politieke strijd is begonnen. Ho werd, logischerwijs, in Franse ogen te gevaarlijk geacht. De Fransen probeerden uiteraard het communisme te verbannen, Ho was dan ook voor hen een flinke doorn in het oog. Probleem was echter, Ho overtrad de wet niet. Toch werd Ho met onterechte beschuldigingen in de gevangenis gezet. Hij weet hier uit te komen, maar wordt meteen weer vast gezet. Ho had het geluk dat hij respect af wist te dwingen bij het medisch personeel: deze hielpen hem vrij te komen. Ho bevindt zich de opeenvolgende jaren in Moskou, Rusland, waar hij als functionaris fungeerde. Pas in 1941 keert hij terug naar Vietnam. Door krachten te bundelen met de leiders van de drie meest voorname Vietnamese Communistische Partijen verkreeg hij de mogelijkheid om de Liga voor onafhankelijkheid van Vietnam, bekend als de ‘Vietminh’, op te richten. Een tegenvaller is echter dat hij een jaar later voor 14 maanden in de cel verdwijnt, te danken aan de Chinese legermacht van Chiang Kai Shek. In deze periode schrijft Ho ook zijn beroemde gevangenisdagboek. Eenmaal vrij had Ho grootse plannen, plannen die hij ook daadwerkelijk in de praktijk
zou brengen.

‘Ho Chi Minh en de ‘Franse tijd’ na 1945, zijn rol in de bevrijding van Vietnam’

In 1944 stelt Ho Chi Minh de leider van het gevechtsorgaan van de Vietminh aan: Vo Nguyen Giap, een intelligente en doordachte man: hij was immers het brein achter alle gevechtsuitingen van de Vietminh. Deze zelfde man zou minister worden in de regering van Ho Chi Minh, en de locatie Dien Bien Phu hebben bepaald. Er bleek deze nationalistische oppermannen echter iets in de weg te staan: in 1945 legde het Japanse leger in zeer korte tijd beslag op grote delen en bestuursorganen van Indochina. De Vietminh stond dus in feite machteloos.

Ho Chi Minh in de jaren na de Tweede Wereldoorlog
Frappant genoeg komen de Japanners vrij spoedig tot een akkoord met de, voor zover men het zo nog mocht noemen, Vietnamese regering: op 12 juni 1945 laten ze keizer Bao Dai het Vietnamese keizerrijk uitroepen. Dit was echter van zeer korte duur: de geallieerden mengden zich in de strijd, waardoor de situatie in Vietnam zeer onstabiel werd. Door deze cruciale verandering rook Ho Chi Minh bloed, en wist enkele maanden later, op 2 september van hetzelfde jaar, roept Ho Chi Minh, zijn gezondheid bevond zich toen in barre omstandigheden: hij kon zijn redevoering niet eens staand uitvoeren, de onafhankelijkheid van Vietnam uit. Zichzelf roept hij dan ook uit als president van Vietnam. Een grote stap voor het communisme, echter werd het gehele Noord Vietnamese volk door een verschrikkelijke hongersnoodepidemie geteisterd; 2 miljoen inwoners van Noord Vietnam stierf. Desondanks hield Ho Chi Minh de moed er in, ondanks het feit dat de Fransen, na hun zware tweede wereldoorlog welke hen vele malen zwakken had gemaakt, roet in het eten proberen te gooien. In eerste instantie niet cruciaal; men kwam tot een vreedzame overeenkomst. Frankrijk wilde echter macht. Nu de tweede wereldoorlog verleden tijd was, hadden zij hun idealen bijgesteld. Vietnam diende van hen te zijn.
Aanvankelijk was het Ho Chi Minh die goede contacten had met Amerika. Er waren geen spanningen en beide partijen liepen elkaar niet voor de voeten. Er was in principe ook geen belangstelling voor Zuid Oost Azië. Toen Frankrijk zich echter op Vietnam ging richten, dienden er keuzes gemaakt te worden. In Amerikaanse optiek, destijds onder leiding van Harry Truman, neigde Ho Chi Minh té veel naar Moskou en Peking, de centra van het communisme, en werd derhalve als een tegenstander afgeschilderd. De vooroordelen ontstonden, Amerika neigde naar de Franse kant. Wat ook zwaar mee telde was het feit dat Amerika haar zich richtte op het herstel van Europa: zij wilde Europa weer sterker maken als handelspartner. Het corrupte was echter dat het merendeel van de gelden die Amerika in Frankrijk stook, Frankrijk direct doorsluisde naar de oorlog in Vietnam: in feite werd de door Frankrijk gevoerde Vietnamoorlog gesponsord door Amerika. De Fransen dachten zeker te zijn van hun zaak: zij zouden als overwinnaar uit de strijd komen. De waarheid bleek echter anders.

Essentieel: Dien Bien Phu als eindhalte van de Fransen in Vietnam

Na de terugkeer van de Fransen in Vietnam na de tweede wereldoorlog zou geen Fransman gedacht hebben dat zij ook zo relatief spoedig weer terug zouden keren naar Europa. Wie had dan ook gedacht dat de Vietminh in staat was een machtig land als Frankrijk te verjagen? In eerste instantie werd deze gedachte dan ook collectief als rationeel beschouwd; de Vietminh had meerdere pogingen gedaan om de Fransen te verdrijven, echter mislukte elke poging. Het was dan ook niet de Vietminh’s sterkste kant om een frontale oorlog te voeren. Derhalve werden zij dan ook uit verscheidene grote steden als Haiphong en Hanoi verdreven. Vo Nguyen Giap realiseerde dit zich ook. Dit was dan ook de hoofdreden om de Fransen in een nederlaag te lokken. Giap bedacht zich dan ook dan het dal van Dien Bien Phu hier de ideale plek voor was. Hier kon de Vietminh een oorlog voeren die haar goed aan stond: geen frontale oorlog, maar een guerrillaoorlog waarin de Fransen door bijvoorbeeld sluipschutters, landmijnen, verborgen artillerie en granaatvuur belaagd konden worden. Verrassend genoeg wist Giap de Fransen te lokken: hij wist ze naar het noordwesten van Vietnam te lokken, waar om en nabij 13.000 Franse soldaten hun kamp opsloegen. Wat zij echter niet wisten, was dat de Vietminh hen met meer dan 35.000 strijders opwachtte; verborgen en onvindbaar onder de grond en in de bossen. Ook had dit gebied door haar nevels en onstuimig landschap voor de Vietminh het voordeel dat het voor de Fransen nagenoeg onmogelijk was voorraden te droppen op de juiste plaats.
De Fransen hadden lange tijd geen flauw benul van het feit dat ze omsingeld waren, dit was ook niet vreemd, het gehele voorjaar vochten zij nog met de Vietminh, in de veronderstelling dat zij als winnaar uit de strijd zouden komen. De Franse generaal Henri Navarre zei dan ook vlak voordat zij in Dien Bien Phu overrompeld zouden worden: ‘Een jaar geleden was er helemaal geen uitzicht op een overwinning. Niemand gaf ons ook maar enige kans. Maar nu ligt de overwinning binnen handbereik- we zien weer licht aan het eind van de tunnel’. Dit terwijl zij hun laatste dagen al konden tellen.
De Vietminh had constant tactisch gevochten, waardoor zij de Fransen dan ook steeds dichter omsingelden, en de cirkel steeds kleiner maakten. Ze wisten dat een directe frontale oorlog hen het hoofd zou kosten, omdat de Fransen vele malen beter uitgerust en getraind waren. De Vietminh moest hen dus van intelligentie en mentaliteit hebben. En dat hadden ze. Na de Franse artillerie uitgeschakeld te hebben, en een groot aantal Franse manschappen uitgeschakeld te hebben, voelde ze dat het moment daar was: op 7 mei 1954 overrompelde de Vietminh de Fransen. Weinig Fransen overleefde dit, en de rest werd naar gevangenkampen gebracht. Frankrijk werd gedwongen zich over te geven en Vietnam te verlaten, en deed dit ook. Ho Chi Mihn’s mannen zegevierden. Ho Chi Minh zou dan ook eindelijk de gelegenheid krijgen om zijn Vietnam te hervormen.

‘Ho Chi Minh na 1955; zijn strijd voor de eenwording van Vietnam.’

De Fransen zijn als het ware verbannen, nu moesten er bestuurshervormingen plaats gaan vinden. De nationalist Ho Chi Minh wilde uiteraard één communistisch Vietnam. Toch was Zuid-Vietnam uiteraard nog in de ban van de westerse wereld. De tegenstellingen waren zelfs zo groot, dat men bij voorbaat al aan nam, dat één Vietnam met één regering voor het hele volk, nagenoeg onmogelijk was. Het zou allemaal moeten gaan blijken uit de vredesbesprekingen in Genève, welke in 1954 begonnen. Men kwam na tien weken tot een voor de hand liggende staakt het vuren, en twee akkoorden. Het besluit lag vast: Vietnam zou, net als Korea, opgedeeld worden in een communistisch Noord-Vietnam en een niet-communistisch Zuid-Vietnam. Daarnaast werd afgesproken dat zowel noord als zuid zich niet op militair gebied mocht mengen met andere landen of machten. Vastgesteld werd ook dat er in 1956 nationale verkiezingen in Vietnam plaats zouden vinden voor een regering. Deze vonden, door toedoen van de VS, nooit plaats; ze waren bang dat zij de macht uit handen zouden geven als er eerlijke verkiezingen plaats zouden vinden. Men hoefde geen helderziende te zijn om te voorzien dat de toenmalige situatie nooit blijvend zou kunnen zijn.

De communistische vastberadenheid: strijden voor één Vietnam
Ondanks de tegenslag welke voor Ho Chi Minh inhield dat hij slechts zeggenschap had over het noorden van Vietnam, was hij er van overtuigd dat er één Vietnam zou komen. Eerst moest echter Noord-Vietnam gereorganiseerd worden. Ho Chi Minh baseert zijn strategie dan ook op eerder toegepaste communistische methoden: Noord-Vietnam krijgt een planeconomie, bedrijven en plantages worden genationaliseerd en men zet landhervormingen door. Ook zorgde Ho Chi Minh voor hervormingen als een verplichte tien jaar school voor jongeren. Financiële en materiële hulp ontving Noord-Vietnam van de Sovjet-Unie en China, Ho Chi Minh probeerde dan ook de verwevenheid met deze twee communistische mogendheden in stand te houden. Ho krijgt, ondanks het vluchten van velen naar Zuid-Vietnam die zich veiliger voelden onder westers bewind, veel steun van het volk. Er komen zelfs massa’s van stromen mensen vanuit Zuid-Vietnam naar het noorden; men geloofde in ‘Oom Ho’. Ook werd de bekende Vietcong opgericht: het strijdorgaan wat voor de vrijheid en onafhankelijkheid van Zuid-Vietnam streed. Uiteraard was de huidige situatie niet het uiteindelijke streven van Ho Chi Minh. Zo lang als hij leefde, leefde hij onder het ideaal Vietnam te herenigen. Ho Chi Minh’s slechte gezondheid werd erger, maar hierin wilde hij zich niet laten belemmeren: het zou en moest gebeuren.

Dit werd echter bemoeilijkt, want, wat men zich in Vietnam tot nog toe weinig realiseerde, was dat een oorlog, talloze keren omvangrijker dan de oorlog met de Fransen, op het punt stond uit te breken; de Amerikaans inmenging was onvermijdelijk. Hoewel het begin der zestiger jaren de periode was dat de Amerikanen daadwerkelijk, wat wil zeggen merkbaar voor de buitenwereld, aanwezig begonnen te zijn in Vietnam, was dit geen ‘van dag op dag kwestie’. De VS hadden haar buitenlandse politiek al jaren langer op Vietnam gericht; de VS stonden altijd al bekend al fel tegenstander van het communisme, alsmede de ‘aanvoerder’ van de vrije politiek, wat resulteerde in een felle afkeer ten opzichte van Azië en Vietnam. Ook speelde het feit dat Vietnam een land was met veel economische mogelijkheden, nota bene iets wat de VS gezien hadden in Japan, een enorme rol. Het stond al jaren voorheen vast dat Amerika naar Vietnam zou gaan. Het wachten was echter op het moment waarop.

De zogenoemde Vietcong maakte het niet moeilijk voor Amerika om zich in de strijd te mengen. In de jaren na het verdrijven van de Fransen, en voor de Amerikaanse inmenging, waren zij actief aanwezig in Zuid-Vietnam. Ze wonnen ‘terrein’. Amerikaanse militaire adviseurs waren frequent een doelwit van de Vietcong, maar ook president Diem’s handlangers waren ook steeds vaker slachtoffer van de allesbehalve vreedzame acties van de Vietcong. Het Amerikaanse anti-communistische bloed begint te koken. De VS zenden haar mannen naar Vietnam.

Nu de Amerikanen volledig in strijd waren met de Vietcong, wilde Ho Chi Minh wel, maar kon weinig meer inbrengen. Ho Chi Minh was dermate op leeftijd gekomen, dat zijn invloed begon te minderen. In tijden van oorlog had hij uberhaupt minder in te brengen: de VS en de Vietcong probeerden constant om hun beurt terrein te winnen in Vietnam. Hoewel de politieke strijd van essentieel belang was, had Ho Chi Minh weinig inspeel op het slagveld. De strijd zou nog jaren duren, Ho Chi Minh zat tegen zijn eind aan.

Het daadwerkelijk overlijden van Ho Chi Minh
Op 2 september 1969, stierf hij thuis op 79-jarige leeftijd aan de gevolgen van een hartaanval. Niet geheel onverwacht, het was namelijk zo dat hij al meerdere jaren kampte met hartproblemen. Zijn presidentschap werd hier uiteraard mee beëindigd. Om het volk mee te laten leven werd Ho’s lichaam opgebaard op de plaats waar hij eens zijn onafafhankelijkheidstoespraak hield, dit in het bijzijn van tienduizenden aanhangers, allemaal zwarte banden dragend, dit als teken van respectbetoon voor Ho Chi Minh. Ook van de Amerikaanse kant werd er meegeleefd met het verlies van Ho Chi Minh. Zij gingen akkoord met een 72 uur durende staakt het vuren. Omdat Ho Chi Minh een absolute grootheid was, naar mening van velen Vietnam’s grootste man allertijden, werd zijn lichaam gebalsemd en opgesteld in het Mausoleum in Hanoi, waar hij overigens nog steeds ligt. Dit was echter tegen zijn eigen wil; Ho Chi Minh wilde zelf gecremeerd worden, en zijn as over de bergtoppen van Vietnamese bergen in noord, zuid en centraal gestrooid hebben. Opmerkelijk, doch typisch Ho Chi Minh, was dan ook wat hij hier over schreef: ‘Niet alleen is crematie goed vanuit het oogpunt van hygiëne, maar het bespaart ook landbouwgrond.’ Als laatste respectbetoon voor hun nationale held werd de toenmalige hoofdstad van het zuiden, Saigon, op 1 mei 1975 vernoemd naar hem: ‘Ho Chi Minhstad’.

Het verloop van de eenwording na het overlijden van Ho Chi Minh
Amerika zag dat zij haar oorlog aan het verliezen was. Ook de soldaten in persoon waren mentaliteitloos, en pleitten zoveel als zij konden voor vrede. Voor de Amerikaanse burger en soldaat was het gedaan: er moest een einde aan de oorlog komen. Na verloop van tijd voelde de Amerikaanse politiek dit ook: zij begonnen, onder leiding van president Nixon, geheime vredesbesprekingen in Vietnam. In 1973 kwamen zij dan ook tot een overeenkomst: ‘eervolle vrede’, noemden zij het. Het had echter weinig met eer te maken. Toch bleek dit een definitief einde te maken aan de oorlog, de laatste Amerikaanse soldaat verliet Vietnam in 1975. Na het terugtrekken van de Amerikanen, en daarmee de val van Zuid-Vietnam in 1975, was het communistische doel eindelijk bereikt. In 1976 werd Vietnam dan ook weer één. Het land leefde echter in enorme armoede, Vietnam was zwaar geteisterd door de oorlog. Desondanks was Vietnam een land met mentaliteit, doch zou het spijtig genoeg nog jaren duren voordat Vietnam weer een ‘leefbaar land’ werd. Ho Chi Minh had de eenwording nooit mogen meemaken. Dát doel, waar hij zijn leven aan weidde, werd luttele jaren na zijn overleden bereikt. Zijn bijdrage hierin zal echter door elke inwoner van Vietnam gerespecteerd worden.

‘Conclusie: het belang van Ho Chi Minh voor de onafhankelijkheid van Vietnam’.

Ho Chi Minh is iemand die, zonder enige twijfel, enorme invloed heeft gehad en heeft achtergelaten in vooral Vietnam, maar ook de rest van de wereld. Dit is al af te lezen aan het feit dat men in Vietnam zó veel respect voor Ho Chi Minh had, maar ook aan andere factoren. Neem als voorbeeld het vernoemen van Saigon naar Ho Chi Minh. De naamverandering naar Ho Chi Minhstad is een blijk van enorm veel respect voor deze man, die tot zijn dood, tegen zijn fysieke staat in, bleef vechten voor zijn en Vietnam’s idealen. Wat voor mij het meest indiceert dat Ho Chi Minh een invloedrijke en gerespecteerde man was, is het hem ‘Oom Ho’ noemen. Dit geeft aan dat men vertrouwen in hem had, dat ze hem als een verwant van hen zagen. Hij was een man voor het volk. Er zijn dan ook diverse standbeelden en monumenten voor hem, ter ere van hem, gemaakt, en ook het opbaren van zijn lichaam in het Mausoleum in Hanoi maakt hem onvergetelijk.
Hij is, terecht, een man die men in Vietnam nooit mag, wil en kan vergeten. Hij stond voorop als het om het nastreven van nationalistische idealen ging, en hij wist, in of buiten de strijd, Vietnminh- en Vietcongstrijders enorm te motiveren. Dé handelsroute tijdens de oorlog werd dan ook naar hem vernoemd: De Ho Chi Minhroute. Hij stond, binnen of buiten Vietnam, bij lage en hoge rangen en standen, bekend om zijn persoonlijkheid op zich en om zijn idealen. Hij is een gedenkwaardig man die men nooit mag en zal vergeten.

Ho Chi Minh, 1890-1969.