Jan Wolkers (26okt1925- 19okt2007)

Vandaag werden de kranten opgeschrikt door het overlijden van een van de vier van Nederlands grootste schrijvers in de Naoorlogse literatuur. Jan wolkers. De man van Turks fruit, en Terug naar Oegstgeest, is niet meer. Het land verliest hierbij een icoon. En kameleon in zijn dada, schrijver, beeldhouwer, collumnist,…

Over de auteur

Als derde kind werd hij geboren onder de naam Jan Wolkers op 26 oktober 1925 in Oegstgeest (Nd) uit de ouders van een kruidenierszaak in een gereformeerd gezin. Het gezin telde elf kinderen wat maakte dat het een hele opdracht was om iedereen te onderhouden.

Op school was de kleine jan geen uitblinker en zijn vader hield hem thuis om mee in de kruidenierszaak te werken.
Wanneer de oorlog in volle gang was besloot hij onder te duiken in Leiden, alwaar hij zijn brood verdiende met het beschilderen van lampenkappen.

Met wat hij over hand van zijn verdienste schreef hij zich in, in de Leidse schildersacademie en volgde aldaar teken- en schilderles. Met wat hij daar nog overhield volgde hij typles bij Pont, waar hij later zijn enige officiële diploma mee verkreeg.

Na de bevrijding in 1945 week hij uit naar Parijs waar hij zijn opleiding als beeldend kunstenaar voortzette. Toen hin terugkwam schreef hij zich in in de academie van Den Haag en vervolgens in Amsterdam waar hij tenslotte zou blijven tot in 1953.

Om Nederland te ontvluchten vertoefde Jan kort na de bevrijding enige tijd in Parijs. Na de oorlog zette Wolkers zijn opleiding als beeldend kunstenaar voort. Eerst in Den Haag, daarna in de Rijksacademie van Beeldende Kunsten te Amsterdam waar hij tot 1953 studeerde.

Daarna besloot Jan er even uit te trekken om zich verder te ontwikkelen en hij trok naar de Internationale Sommerakademie für bildende Kunst te Salzburg waar hij een cursus volgde van 15jul’54 tot 14 aug’54, meet een beurs die hij verkregen had van het Ministerie van Onderwijs, Kunsten en Wetenschappen.

In 1957 verkreeg hij een beurs van de Franse regering om in Parijs te komen studeren bij de toen al erg beroemde beeldhouwer ZAdkine.

Het is pas in Parijs dat hij effectief begon met verhalen schrijven.

Wolkers debuteerde in 1961, op 36jarige leeftijd met de verhalenbundel ‘Serpentina’s pettycoat’. In 1962 volgde ‘Kort Amerikaans’ dat opgepikt werd door de critici. Toen is de bal beginnen rollen. Zijn debuut dat voor niet veel ophef gezorgd had, kreeg een opflakkering, en opeens konden de drukpersen de herdrukken niet meer aan. Uitgevers vochten om zijn werk.

Hij ontmoette zijn derde vrouw Karina Gnirrep in 1963 toen ze hem als jong meisje kwam interviewen over zijn verhaal ‘Een roos van vlees’ en daarna nooit meer wegging. Hij huwde met haar in 1981. Jan Wolkers had twee zonen uit zijn eerste huwelijk, Eric en Jeroen. Met Katarina kreeg hij de tweeling Bob en Tom.

Over zijn werk

Wolkers heeft een herkenbare stijl, die al van in zijn eerste publicaties te herkennen valt. Hij schrijft met een onbegrensde aandacht zijn indrukken en belevingen over alle primaire lichaamsprocessen, daarbij niets of niets ontziende of uit de weg gaand. Hij gebruikt een soms wrange, macabere en rauwe humor die hij afwisselt met een klare kijk en onomwonden beschrijvingen van aftakeling, seksualiteit, liefde, ontgoochelingen, bedrog, trouw…. en put daaruit ook autobiografische gevoelens die hij daarna aanvult en soms romantiseert. Hij heeft ook een sterke band met dieren (die hij door een bizar verlangen naar macht wreed dierf behandelen, en anderzijds bijna plat knuffelde) En door zijn verhalen sijpelt een rode draad die toch een erg nadenkende persoon blootlegt die zich soms in al zijn scherpte heel desolaat voelt. Een erg ingewikkelde persoonlijkheid als ke het mij vraagt.

Na zijn tweede publicatie werd uitgeverij Meulenhoff overspoeld met boze lezersbrieven over de scabreusiteit van deze auteur.

Daarna volgden zijn publicaties zich met radde tred op. Hij was omstreden, hij was nieuw, hij was gewaagd, hij dierf, hij veegde zijn voeten aan de statements van het nette taalgebruik en schreef onomwonden over tot dan toe, gecensureerde onderwerpen. Men hield van hem en men haatte hem, en net dat maakte hem zo groot.

Bibliografie

1. Serpentina’s petticoat 1961
2. Kort Amerikaans 1962
3. Een roos van vlees1963
4. Gesponnen suiker 1963
5. De Babel 1963
6. Mattekeesje of de zielenreiniging van de Nederlandse klamboemaatschappij (toneel)
7. Wegens sterfgeval gesloten (toneel)1963
8. De hond met de blauwe tong 1964
9. Terug naar Oegstgeest 1965
10. Horrible tango 1967
11. Turks fruit 1969
12. De walgvogel1974
13. Groeten van Rottumerplaat (reportage)1971
14. Wolkers’ fotoautobiografie Werkkleding 1971
15. De doodshoofdvlinder 1979
16. De perzik van onsterfelijkheid 1980
17. Brandende liefde 1981
18. De junival 1982
19. De roman Gifsla 1983
20. Gifsla 1983
21. De onverbiddelijke tijd 1984
22. 22 Sprookjes, verhalen en fabels (eerder te lezen in Vrij Nederland 1985
23. Jan Wolkers schilder beeldhouwer1986
24. Op de vleugelen der profeten (essay over de Bijbel) 1990
25. Tarzan in Arles' (essays 1) 1991
26. Wat wij zien en horen (eerder verschenen in NRC Handelsblad) 1991
27. Rembrandt in Rommeldam (essays2) 1994
28. Zwarte bevrijding (boekenweekgeschenk) 1995
29. verschenen Tijd bestaat niet, 1996
30. Icarus en de vliegende tering 1996
31. Terug naar Jan Wolkers (bevat: Kort Amerikaans, Een roos van vlees en Terug naar Oegstgeest 1998
32. Mondriaan op Mauritius (essays 3) 1997
33. Het kruipend gedeelte des aardbodems (rede), 1998
34. Omringd door zee (columns)1999
35. De spiegel van Rembrandt 1999
36. Wolkers in Wolkersdorf (essays 4) 2000
37. Jaargetijden (met tekeningen van Bob en Tom Wolkers)2000
38. De weerspiegeling (columns) 2001
39. De schuimspaan van de tijd (verzamelde essays) 2001
40. Wintervitrines (gedichten) 2003
41. Dagboek 1974 -2005
42. Zomerhitte ( geschreven voor de Boekenweek 2005 als boekengeschenk. In 2007 zal het verfilmd worden.
43. Ach, Wim, wat is een vrouw? 2005)
44. Dagboek 1969 -2006
45. Texel2: Drummers Double Bill & Jan Wolkers (CD - Drummers Double Bill) 2006
46. Dagboek 1972 -2007
47. Dagboek 1976 -2007
48. Waddenboek 2007
49. De tekst voor het Groot dictee der Nederlandse taal zou in de 2007 editie

Wolkersweetjes

• Als Jantje een zestal maanden oud was kreeg hij een bronchitis. Nu was er in die tijd geen medicatie voor handen zoals nu, dus probeerden de ouders om de uk zijn slijmpjes met ‘dampen’ los te krijgen. Omdat het niet evident is een baby’tje over een dampbak te zetten, hadden ze de teut van een waterketel tussen de gesloten gordijnen van zijn wiegje gestopt, om zo een vochtige omgeving te creëren. De intentie was goed, helaas schoot de fluittop van de fluitketel en vloog tegen het hoofd van de kleine jan. Die hield er buiten een immense huilbui een lelijk litteken aan over, dat zijn hele leven zichtbaar zou worden als hij zijn haren te kort liet knippen.
• De titel van zijn debuutbundel Serpentina’s petticoat heeft een origineel verhaal. Wolkers had namelijk een zus die zo heette. EN die zus sneed ooit een stuk van het doodskleed van een nonkel om er een onderrok van te maken.
• Toen ergens in de jaren 1960 het verhaal ‘Turks fruit’ voorgelezen werd, liep de zaal leeg omdat de mensen geshockeerd waren van het taalgebruik dat duidelijk de geijkte normen en zendenmeter deed tilt slaan. Deze avond liep uit tot een schandaal waar de kranten van smulden. Turks fruit zou zijn grootste succes worden en later verfilmd worden door Paul Verhoeven, met in de hoofdrollen Monique Van De Ven en Rutger Hauer. Met deze film haalde hij een Oscar nominatie binnen (die niet gewonnen werd) maar de film werd in 1999 wel verkozen als de beste nederlandse film van de eeuw.
• Wolkers werd gulzig in verschillende talen vertaald.
• De grote vier van de Nederlandstalige schrijvers zijn/waren Jan Wolkers, Harry Mulisch, Gerard Reve en Willem Frederik Hermans. (zijn tegenhangers laten hem soms smalend weg uit deze lijst en praten dan enkel over ‘de grote drie’.
• Jan Wolkers schreef beschouwingen voor 'NRC Handelsblad'
• Jan Vermeulen, een persoonlijke vriend van jan Wolkers ontwierp zo goed als alle omslagcovers van zijn boeken.
• De romans Kort amirikaans, Brandende liefde, en Terug naar Oegstgeest werden ook verfilmd in Nederland.
• De roman Een roos van vlees werd verfilmd in Zweden.
• Er werd een videoproductie gemaakt van het verhaal De wet op het.
• Jan Wolkers overleed thuis in zijn slaap een kleine week voor zijn 82ste verjaardag. Hij wordt ten ngrave gevragen door crematie op op woensdag 24 oktober op De Nieuwe Ooster aan de Kruislaan in de Amsterdamse Watergraafsmeer
• De tekst voor het Groot dictee der Nederlandse taal zou in de 2007 editie van de hand van Jan Wolkers zijn, zo was aangekondigt. Door het overlijden van de auteur kwam dit niet in het gedrang, zij het dat hij niet zelf in de mogelijkheid is het dictee voor te lezen in life uitzending, was de tekst wel af. Dit dictee wordt dan ook officieel als de laatste bekende tekst van Jan Wolkers Hand te zijn.

Prijzen

• De literatuurprijs van de gemeente Amsterdam voor de bundel Serpentina’s petticoat in 1963. (leuk wetje hier bij is dat de auteur deze prijs weigerde uit protest tegen hardhandig politieoptreden bij rellen rond het huwelijk van Beatrix en Claus.
• De Belgische prijs voor het beste boek in het Nederlandse taalgebied toegekend in 1965
• De Conrad Busken Huetprijs voor zijn essaybundel Tarzan in Arlein 1991
• De tweejaarlijkse Hendrik de Vries-prijs van Groningen voor zijn dubbeltalent als schrijver en beeldhouwer.
• Een grote overzichtstentoonstelling in de Leidse Lakenhal in 1986 ter zijner eer met allemaal samengebracht beeldend werk van zijn hand.
• Tentoonstelling Tijd bestaat niet in het Letterkundig Museum in Den Haag, met leteraire werken ter zijner eer.
• Overzichtstentoonstelling van beeldend werk in Amstelveen
• In het cobra MUSEUM liep van mei t/m juni2002 nog een grote overzichtetentoonstelleing naar aanleiding van zijnboek ‘Jan Wolkers’. Hij is dan. 76 jaar oud.

Geweigerde prijzen

• De Constantijn Huygensprijs in 1982.
• In datzelfde jaar kandidaatstelling van de Publieksprijs van de CPNB, dit deed hij met de prozaïsche (humhum) woorden en ik citeer ;’ Laten ze die prijs maar in hun reet steken.’
• De P.C. Hooftprijs in 1989 (een van Nederlands belangrijkste literaire onderscheidingen notabene.)

Links

Filmpje ‘De achtertuin van jan Wolkers: Spuugbeestjes.

Artikels en een nieuwsbericht

• volkskrantblog
• --> Filmpje over Jan Wolkers’ overlijden met compilati
• volkskrant NL : www.volkskrant.nl/kunst/article471750.ece/Wolkers_nooit_helemaal_op_waarde_geschat

Gerelateerde links

• Texel maakt Jan Wolkers ereburger http://www.brabantsdagblad.nl/laatstenieuws/article199979.ece
• Jan Wolkers op postzegels : http://www.tntpost.nl/voorthuis/klantenservice/nieuws/2007/leven-werk-jan-wolkers-centraal-op-postzegels.aspx