Perspectief of het diepte geven aan

Elke dag worden we geconfronteerd met verschillende perspectieven, zonder dat we er eigenlijk bij stilstaan. Maar wat is perspectief nu eigenlijk? We bekijken het hier even van dichter, met enkele voorbeelden.

Wat is?

De grondslag van de perspectiefleer ligt bij de Wiskundige Euclides (ca 300-250 V.CH.), die zijn weergave van vlakke voorwerpen met ruimtelijk perspectief neer tekende in zijn boek ‘Optica’, wat later ook Middeleeuwse schrijvers en kunstenaars zou beïnvloeden die de lijn doortrokken tot de dag van vandaag.
Perspectief is de mogelijkheid of de kunst om aan vlakke dingen, objecten, beelden, diepte te geven, zodanig dat ze als een driedimensionaal geheel worden aanschouwt door het oog. Het is dus de manier waarop het oog diepte ervaart dat de term perspectief krijgt. Het visualiseren van een beeld in een ruimte door het detecteren van toonnuances (licht en donker), lineair perspectief en kleurperspectief.

Er zijn verschillende perspectieven. Deze worden genoemd naar richting waaruit ze het beeld als het ware bekijken. Een rijtje

• Vogelperspectief
• Kikvorsperspectief
• Lineair- of Renaissanceperspectief of Centraal- of Wetenschappelijk perspectief
• Licht en donker
• Diepte perspectief
• Atmosferisch perspectief
• Polidimensionaal perspectief
• ...

Waarom hebben wij perspectief nodig?

Het menselijk oog is niet in staat diepte waar te nemen vanuit 1 gezichtspunt. Waarom we dan wel perspectief zien komt doordat we twee ogen hebben die niet uit het exact zelfde punt hun zicht waarnemen. Dit noemen de Stereoscopie.
We nemen grijstonen waar waaruit we een beeld interpreteren dat we perspectief noemen.

Praktijkvoorbeeld.

• Twee exact dezelfde legoblokken, we zetten ze naast elkaar, en bekijken ze op een afstand.
• Ze blijven even groot.
• Zet nu de ene schuin voor de andere en bekijk weer op aftand.

Hoewel we weten dat ze even groot zijn, lijkt de ander nu kleiner, waardoor wij concluderen dat de enen voor de andere staat (ook al weten we best dat we die er zelf geplaatst hebben). Dit is een voorbeeld dat in de realiteit overal te bekijken is. Loop maar eens door de stad en bekijk twee gebouwen. Doordat de ene kleiner lijkt dan de andere weten wij dat deze achterste verderaf is dan de eerst.

Eigenschap van perspectief is dat dingen kleiner worden naarmate ze verder van ons verwijdert zijn.

Dit is de interpretatie die vele kunstenaars gebruiken om diepte aan hun werk te geven.

Atmosferisch perspectief

Perspectief kan niet enkel met afstand gemeten worden, of kan niet enkel een ruimtelijke suggestie creëren door afstand, maar ook door het gebruik van kleur. Het kan richting geven aan een onderwerp. Michelangelo gebruikte deze vorm van diepteweergave reeds in zijn tijd. Hoe verder de afstand van een voorwerp of vlak, hoe vager de contourlijnen werden en hoe donkerder het vlak werd. Deze vorm van perspectief noemen we Atmosferisch perspectief. Een perspectief dat vooral gebruikt wordt in de schilderkunst en nog het meest bij landschapschilderkunst.

Lineair, centraal- of wetenschappelijk perspectief

Men spreekt van centraal perspectief wanneer horizontaal lopende lijnen evenwijdig van elkaar lopen maar optisch net in 1 punt lijken bijeen te komen. Dit samenkomstpunt noemt men het vluchtpunt of het verdwijnpunt.
Vb: de horizon, wanneer de kimlijn in het midden van ons zicht op ooghoogte ligt.

Nog een heerlijk voorbeeld; een grote lange trap.

Kijk van op afstand. Men weet dat de treden even ver van elkaar verwijderd liggen en wanneer men beneden staat en de trap van op afstand beschouwt, zal men merken of het net lijkt dat de traptreden, naarmate de trap hoger bekeken wordt, kleiner lijken evenals korter. Hoewel we natuurlijk ook weer beter weten.

Een ander ideaal schoolvoorbeeld voor dit perspectief is een recht treinspoor. Ga in het midden op de sporen staan (wacht wel tot de boel veilig is hé) en kijk nu in de richting van de rails weg naar de kim. Het lijkt of de rails naar elkaar toelopen en aan de kim versmelten hoewel we goed weten dat niets minder waar is.

Door dit soort perspectief is het mogelijk om afstanden te meten. We noemen dit de regel van meetbare ruimtesuggestie omdat alk punt een vluchtpunt heeft.

Dit perspectief is gebaseerd op de Wiskunde. En meer nog, op een wiskundig systeem dat bewijst dat men plette vlakken zokan weergeven dat het lijkt of ze een ruimtelijke oppervlakte innemen die wij als driedimensionaal beschouwen.
De grondlegger van het lineair perspectief is de Florentijnse Architect Brunelleschi (1377-1446). Hij legde vast met een mogelijkheid dat men een tekening (vooral kathedraal in die tijd) met 1 tekening van verschillende kanten kon bekijken. Daarvoor was er voor elk voor-,zij-,achter-,…aanzicht telkens een nieuwe tekening nodig. Die wel alle aanzichten weergaf, maar het bleven vlakke interpretaties. Door de toepassing van het lineaire perspectief in de bouwtekeningen werd het mogelijk een ruimtelijk beeld te scheppen, dat de tekening een meer geometrische en optische correcte interpretatie kon geven. Alle zichten werden 1 geheel terwijl ze daarvoor nog steeds als afzonderlijk delen beschouwt werden. Het bespaarde veel werk, denk maar aan een rechthoekig huis, dan had men al vier tekeningen nodig voor elke kant en nog eens vier voor de hoeken. Door de toepassing van perspectief was maar de helft van de tekeningen meer nodig en men kon zich een meer totaalbeeld voorstellen voor het effectief af was.

De eerst die dit perspectief in grondregels opstelde voor het gebruik te vergemakkelijken was een Italiaanse kunstenaar en Theoréticus Léon B.Alberti (1407-1442).

De eerste Nederlandse gebruiksaanwijzing voor dit perspectief was van de hand van de Nederlander Hans Vredeman de Vries (1572-1609) met zijn boek: ‘Perspective’ uit 1604. Dit boek werd later de handleiding voor het interpreteren van klassieke oudheid.

Kikvorsperspectief.

Is een onderdeel van het centraleperspectief, maar enkel wanneer men -> vb: de horizon, wanneer de kimlijn horizontaal LAGER ligt dan het midden van ons zicht op ooghoogte.
Dit perspectief ontleent zijn naam aan het gelijknamige dier dat alles vanonder een ander gezichtspunt waarneemt. Hij is klein en alles is groot. Kikvorsperspectief is het tegengestelde van Vogelperspectief.
Praktijkvoorbeeld: fotografeer een mens die rechtstaat. Leg de camera aan zijn voeten. Het zal lijken of hij meters benen heeft met daarop ergens ten velde een klein koppie.

Vogelperspectief

Is een onderdeel van het centraleperspectief, maar enkel wanneer men -> vb: de horizon, wanneer de kimlijn horizontaal HOGER ligt dan het midden van ons zicht op ooghoogte.
Dit perspectief ontleent zijn naam aan het gelijknamige diersoort die alles vanonder een ander gezichtspunt waarneemt wanneer ze in de lucht vertoeven. Zij zien alles klein. Vogelperspectief is het tegengestelde van kikvorsperspectief.
Praktijkvoorbeeld. Fotografeer een mens die rechstaat vanuit een boom, 3O° loodrecht naar beneden. Het lijkt of hij 1 en al hoofd is met daaronder ergens heel ver smurfenvoeten.

Het Polidimensionaal perspectief

Dit perspectief werd al toegepast bij de oude Egyptenaren. Zij tekenden een tafelblad van bovenaf gezien als een rechthoek, waaronder ze vier even lange poten tekenden. Perspectiefcorrect is dit niet. Het geeft geen correct beeld van de realiteit wanneer men naar die weergave kijkt. De verhoudingen kloppen niet. Wanneer men de tafel central vanboven zou bekijken zou men de poten niet zien, en bekijkt men vanboven met enkele graden verschil naar links of rechts dan zal men zien dat de achterste poten korter lijken (niet zijn.) Dat zou een correct beeld weergeven, polidimensionaal perspectief dus niet. Dat geeft weer wat er zou moeten te zien zijn.

De kubisten waren fervent voorhanger van dit soort perspectief.

Perspectief in taal:

Wanneer men spreekt om andere perspectieven te bekijken bedoelt men, de dingen vanuit een ander oogpunt bekijken, of andere zienswijzen bestuderen.

Andere perspectieven

• Stichting perspectief
• Literatuur: Perspectieven op bewegen
• Tijdschrift Perspectief (3989) Informatie - en opinieblad voor de jeugdbescherming
• Perspectief op een participatiemaatschappij (4126) Op weg naar een duurzaam sociaal stelsel, door Klamer H., Dolsma G., Braak. J-W. van den -2005 - 90 232 4177 0

© 2007 - 2008 Salu, gepubliceerd in Diversen (Kunst en Cultuur) op 18-01-2007. Het auteursrecht van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van Salu is vermenigvuldiging van dit artikel verboden. Meer...

Verwante artikelen

• De stijl van Giotto di Bondone: Giotto di Bondone, beter bekend als Giotto, was een groots kunstschilder en architect. Hij werd geboren in 1266 (of 1267 of 1276) nabij Florence in het dorpje Vespignano en is…
• Egyptische kunst 13: Overeenkomst met Middeleeuwse kunst: De Egyptische kunst en de kunst van de Middeleeuwen zijn beide dienend. Ze staan in het teken van het heilige, het goddelijke. Ook de technische uitv…
• Blender tutorials 1: Principes van 3D: Wanneer je een videogame speelt, een animatiefilm bekijkt of een visualisatie van een product ziet, denkt men uiteraard niet aan hoe het gemaakt is. Wanneer je er dan t…
• Kleurgebruik in je kunstwerk: We zien kleuren doordat licht uit verschillende kleuren bestaat. Al die kleuren waaruit het licht bestaat, vormen samen wit licht. Valt het licht op een voorwerp, dan wordt de k…
• Wat maakt The Lord of the Rings zo bijzonder?: Gekozen tot hét boek van de twintigste eeuw mag 'The Lord of the Rings' zich, mede door het succes van de verfilming door Peter Jackson, nog steeds in een ongek…