Pier Paolo Pasolini en zijn films - biografie

Pier Paolo Pasolini (1922-1975) was een Italiaans schrijver en tekenaar, maar de meesten zullen hem kennen als regisseur van films. Daarnaast was hij non-conformist, tegendraads en homoseksueel, met als gevolg dat zijn productie hem in Italië meer processen dan prijzen opleverden. In deze reeks van artikelen over het filmwerk van Pasolini eerst wat biografische gegevens.

Levensloop

We gaan even terug in de tijd. Pier Paolo Pasolini leefde van 1975 tot 1922. Hij wordt in de nacht van 1 op 2 november 1975 vermoord nabij het strand van Ostia, onder nog steeds onopgehelderde omstandigheden. In het laatste artikel van deze special kom ik daar nog uitvoerig op terug. Hij wordt in 1922 in Bologna geboren in hetzeldfe jaar dat Mussolini in Italië aan de macht komt, maar, zegt hij zelf, "ik voelde dat niet, zoals een vis het water niet voelt." Hij was de zoon van de door hem verafgode moeder Suzanna Colussi en de door hem zeer gehate vader, de beroepsluitenant in het leger van Mussolini, Carlo Alberto Pasolini. Deze beroepsmilitair wordt in 1941 naar Oost-Afrika uitgezonden en raakt daar tot 1945 in gevangenschap. In 1958 overlijdt hij. Met zijn moeder en drie jaar jongere broer Guido verhuist Pier Paolo naar Casarsa, in de Noordoost-Italiaanse streek Friuli. Guido sluit zich in 1944 aan bij de partizanen en wordt in 1945 door een communistische brigade gevangengenomen en geëxecuteerd. Nooit komt Pier Paolo over die gebeurtenis heen. Ook in 1945 wordt hij leraar Latijn aan een middelbare school in de buurt van Casarsa, maar in 1949 wordt hij daar ontslagen omdat hij onverkwikkelijke affaires met minderjarige jongens zou hebben gehad. Door de PCI, de machtige Italiaanse Communistische Partij, wordt hij als lid geroyeerd wegens "morele onwaardigheden". Omdat zijn situatie onhoudbaar is geworden, trekt hij met zijn moeder naar Rome, waar hij als leraar en free-lance journalist werkt en waar hij diverse geschriften publiceert.

Processen

Vanaf 1961 regisseert hij de ene film na de andere, maar zijn films leveren hem meer processen dan prijzen op: zijn derde film La Ricotta wordt wegens godslastering verboden en hij wordt tot 4 maanden veroordeeld, maar in hoger beroep vrijgesproken. Zijn film Teorema krijgt een prijs van het Katholieke Filmbureau in Venetië, maar wordt op last van het Vaticaan verboden. De aanklager eist 6 maanden gevangenisstraf tegen hem en vernietiging van de film, maar de rechter besluit tot vrijspraak. In 1971 staat hij terecht wegens "aanzetten tot militaire ongehoorzaamheid, opruiende en antinationalistische propaganda en aanzetten tot misdaden". Vonnis: vrijspraak. In 1972 wordt zijn film The Canterbury Tales in Napels in beslag genomen, maar in 1973 volgt vrijspraak. Daarnaast zijn er nog diverse processen wegens homoseksuele activiteiten en begane obsceniteiten, maar nooit leiden die tot een veroordeling.

Filmografie

Tussen 1961 en 1975 regisseert hij 23 films en is hij mederegisseur of scenarioschrijver van nog eens 18 films. In 7 films treedt hij zelf op als acteur. Grote drijfveer in al zijn films is zijn immense haat tegen gezag, tegen geweld, tegen de consumptiemaatschappij.

De 23 films waarvan hij regisseur is staan hier vermeld.

S	1961	Accattone
S	1962	Mamma Roma
S	1963	La Ricotta
DOC	1963	La Rabbia
DOC	1963	Comizi d'amore
DOC	1964	Sopraluoghi in Palestina per Il Vangelo secondo Matteo
K	1964	Il Vangelo secondo Matteo
S	1965	Uccellacci e uccellini
S	1966	La terra vista dalla luna
S	1967	Che cosa sono nuvole?
K	1967	Edipo Re
B	1968	Teorema
DOC	1968	La sequenza del fiore del carta
DOC	1968	Appunti di viaggio per un film in India
B	1969	Porcile
DOC	1969	Appunti per un orestiade africana
K	1969	Medea
T	1970	Il decameron
DOC	1970	Appunti per un romanzo nell'imondisni
T	1971	I racconti di Canterbury
T	1973	Il fiore delle mille e una notte
DOC	1973	Le mura di Sana'a
T	1975	Salò o le centoventi giorni di Sodoma

Ik zal proberen die films min of meer te rangschikken.

Kenmerkend voor de eerste films (die met een S voor het jaartal) is dat daarin een beeld wordt geschetst van de onderkant van de samenleving, van de kanslozen, voor wie alleen de dood de bevrijding betekent uit de ellende van het dagelijks bestaan. Pasolini voelde zich bij deze groep mensen, il sottoproletariato, het subproletariaat, erg betrokken en hij verwijt de maatschappij voor deze mensen geen betere kansen in het leven te creëren.

Dan richt hij zijn pijlen op de burgerlijke klasse, het middenkader dat in zijn ogen zo medeplichtig is aan de status quo van een slecht functionerende maatschappij. De zwakke kanten van deze middengroep, het verlangen, maar tevens ook de onmacht van deze bevolkingslaag om hogerop te komen beeldt hij treffend in Teorema en in Porcile, de films met een B.

Meer op een enkel individu gericht zijn de films waarin hij gebruikt maakt van oude, klassieke thema's, of dat nu de tijd van Christus is (zoals in Il vangelo secondo Matteo) of van de Grieks-klassieke oudheid (Medea en Edipo re). Zie de letters K.

Tussen al deze films door filmt Pasolini een groot aantal documentaire films, deels in Italië zelf, deels ook in de Derde Wereld, vaak als voorstudie voor een fictiefilm die hij zich voorneemt te gaan maken. Ze staan met DOC aangegeven.

Vervolgens verschijnt de Trilogie van het leven. De letter T in de lijst. Pasolini wil niet langer meer moraliseren, hij wil veeleer vertellen en hij kiest drie alom bekende raamvertellingen om te verfilmen: Il decameron (de Decamerone van Boccaccio), I racconti di Canterbury (naar Chaucers Canterbury Tales) en Il fiore delle mille e una notte (naar de verzameling Arabische Vertellingen van 1001-nacht). Het zijn voor het publiek makkelijke films met een overvloed aan humor, list en bedrog, seks en schandaaltjes, vergelijkbaar met wat we in de literatuur als kluchten bestempelen.
Als Pasolini merkt dat deze films de grote kassuccessen worden in de bioscopen, en hij dus actief bijdraagt aan de door hem zo verfoeide consumptiemaatschappij, zweert hij de Trilogie af, zonder spijt te hebben haar ooit te hebben gefilmd. Hij neemt als het ware wraak door er een vierde verfilmde raamvertelling achteraan te maken, Salò (naar De 120 dagen van Sodom door Markies de Sade). Met deze wat men wel noemt "gruwelijkste film aller tijden" buigt hij de Trilogie van het leven om tot een Tetralogie van de dood. Vlak voordat Salò in november 1975 in première gaat, wordt Pasolini vermoord.

In andere artikelen binnen deze special ga ik dieper in op drie van de genoemde films: La ricotta, Il fiore delle mille e una notte en Salò. © 2008 Elloo, gepubliceerd in Diversen (Kunst en Cultuur) op 22-05-2008, laatst gewijzigd op 22-05-2008. Het auteursrecht van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van Elloo is vermenigvuldiging van dit artikel verboden. Meer...

Verwante artikelen

• Pier Paolo Pasolini en zijn films - La ricotta (1963): Pier Paolo Pasolini (1922-1975) was een Italiaans schrijver en tekenaar, maar de meesten zullen hem kennen als regisseur van films. In deze reeks van ar…
• CD recensie: Paolo Conte 'Collezione': Collezione is een verzamelalbum van Paolo Conte dat in 1988 werd uitgegeven. Er bestaan twee versies van dit album : met of zonder 4 extra live nummers op het einde.
• Pier Paolo Pasolini en zijn films - Het verhaal van Yunan: In Pasolini's verfilming van de verhalen van 1001-nacht komt het fragment voor van het verhaal van Yunan. Elders in deze special is de hele film "Il…
• Mussolini. Il Duce: Biografie: Mussolini, Benito (° 29 juli 1883, + 28 april 1945). Leider van Italië van 1922 tot 1943.
• Megastorm in een glas water: Recentelijk kwam de Britse komiek, excuseer, wetenschapper Pier Corbyn in het nieuws met zijn voorspelling van een megastorm, die Nederland zou moeten treffen tussen 24 en 28 nov…

Bronnen en/of referenties

• - Luciano de Giusti, I film di Pier Paolo Pasolini. Roma, Gremese Editore 1983
• - Eigen lesmateriaal