De vaste boekenprijs, houden of afschaffen?

Als u een nieuw boek in de winkel koopt bent u daarvoor een vaste prijs kwijt, of u het boek nou bij de boekhandel, de supermarkt op de hoek of op via Internet koopt, de prijs van het nieuwe boek is vastgesteld door de uitgever. Hoe is dit geregeld en is dit systeem wel eerlijk ten opzichte van anderen?

De regelgeving omtrent de vaste boekenprijs

De wetgever in Nederland heeft bepaald dat een uitgever de prijs van een boek bepaald. De uitgever en Importeur geven deze prijs door aan het Commissariaat van de Media die vervolgens de prijs bekend maakt. Daarnaast heeft de uitgever het recht de prijs ieder half jaar aanpassen. De verkoopprijs die door de uitgever is vastgesteld geldt voor iedereen die het boek wil verkopen. Voor boekenclubs als bijvoorbeeld de ECI kan de uitgever een andere prijs vaststellen.

Kan een boek dan nooit voor een lagere prijs worden verkocht?

Een jaar nadat de eerste vaste prijs werd doorgegeven aan het Commissariaat van de Media heeft een uitgever het recht de vaste verkoopprijs los te laten

Bovendien mogen in een aantal gevallen boeken eerder onder de vastgestelde verkoopprijs worden verkocht, dit kan als:

• De boeken beschadigd zijn en dit niet opzettelijk is gebeurd en duidelijk wordt aangegeven dat er een korting van toepassing is doordat de boeken beschadigd zijn
• Verkoop aan eindafnemers bij faillissement of opheffingsuitverkoop van de uitgever, importeur of verkoper. Hiervan moet vooraf mededeling worden gedaan aan het Commissariaat
• Er sprake is van verkoop aan eindafnemers bij opruiming van de winkelvoorraad en die boeken langer dan 2 jaar gelden zijn uitgegeven en de laatste 12 maanden niet meer door de verkoper zijn ingekocht en er vooraf mededeling is gedaan aan het Commissariaat.

Waarom deze wetgeving is geïntroduceerd

Een boekhandel heeft een meerdere boeken liggen. Naast de bestsellers die veel geld opleveren verkoopt de boekhandel ook boeken die minder winstgevend zijn. De winst op het ene boek wordt gebruikt om het verlies te compenseren op het andere boek. Zonder deze wetgeving kan bijvoorbeeld een supermarkt in de verleiding komen een zeer winstgevend boek als bijvoorbeeld Harry Potter onder de prijs te verkopen. Hierdoor maken zij alsnog winst op het boek en bestaat er een vrij grote kans dat de koper ook nog eens wat boodschappen meeneemt waardoor de supermarkt dubbel voordeel behaald. Door deze wetgeving zullen boekhandelaars wel een breed assortiment aanhouden waardoor nieuwe auteurs en debutanten alsnog een kans krijgen hun boeken aan de man te brengen. Dit is tevens in het voordeel van de lezer die zich niet laat leiden door de populariteit van een boek.

De boeken die niet voldoende opleveren kunnen op grond van de wetgeving na een jaar alsnog tegen zeer lage prijzen worden verkocht waardoor ook de uitgever minder risico loopt. Deze zal altijd vaste kosten houden voor bijvoorbeeld kosten van redactie en reclame, de variabele kosten van de boeken (papier, drukkosten en dergelijke) zijn vrij klein. Door de boeken na een jaar goedkoop te verkopen worden de variabele kosten goedgemaakt en draagt de verkoopprijs bij in de vaste kosten van de uitgever die al voor een deel zijn terugverdiend door de winstgevende boeken. Al met al lijdt de uitgever dan ook geen verlies en kan deze zelfs winst maken op de boeken die tegen dumpprijzen worden verkocht. Naar schatting gaat het hierbij jaarlijks om zo’n 10 miljoen boeken, ongeveer 25% van de jaarproductie.

Vreemde wetgeving!

Alhoewel het doel van de wetgeving een ieder duidelijk zal zijn is deze toch een beetje vreemd. Immers naast de zielige debutanten hebben bijvoorbeeld ook uitvinders en spellenontwikkelaar te maken met dit probleem en zij worden niet beschermd door een soortgelijke wetgeving, voor hen is de vrije concurrentie van toepassing.

Een uitgever of boekhandel zal zijn promotie, door de vaste verkoopprijs, het liefst zo lang mogelijk richten op de bestsellers, hiermee kan immers veel worden omgezet. Het aantal bestsellers is dan ook in de afgelopen jaren gedaald. Er kan op deze manier dan ook niet worden gesteld dat dit systeem voordelig is voor beginnende schrijvers.

Daarnaast zorgt deze manier van wetgeving ervoor dat een persoon met een laag inkomen of uitkering die een populair kinderboek voor de kinderen aanschaft indirect de aankoop van een dichtenbundel door iemand met een hoog inkomen subsidieert.

Bovendien lijkt de vaste boekenprijs de auteur van de boeken niet zoveel goeds te doen. Afgezien van een kleine groep auteurs die een grote omzet haalt is de vaste boekenprijs voor de overige groep nadelig. Er zijn steeds meer auteurs en de boeken waarvoor geen vaste boekenprijs meer geldt ontvangen zij geen royalty’s. Auteurs in de categorie niet-bestseller-schrijvers verdienen gemiddeld slechts 5000,- euro bruto per jaar aan het schrijven. (2007, onderzoek van de Stichting Fonds voor de Letteren).

Ook bibliotheken zijn gebonden aan de vaste boekenprijs. De plaats bij uitstek om ook minder populaire boeken aan te bieden. Deze beschikken echter ook over een beperkt budget waardoor zij op grond van de vaste boekenprijs minder kunnen aanschaffen en vernieuwen.

Tenslotte leidt deze manier van verkopen en dumpen ook niet bij aan een bewust milieubeleid of een verbetering van de druktechnieken. In principe is het nu mogelijk boeken “on demand” te drukken waardoor het milieu niet onnodig wordt belast en een ieder kan lezen wat hij wil. Zolang de vaste boekenprijs echter blijft bestaan en deze voordeliger is voor uitgevers zullen de nieuwe technieken niet worden gebruikt

Vaste boekenprijs, afschaffen of houden?

Het Centraal Planbureau heeft hierna onderzoek gedaan waarbij zij een aantal landen in Europa hebben vergeleken (zowel met als zonder vaste boekenprijs). De conclusie van dit onderzoek was: “De vraag of het hebben van een vbp een breed aanbod van literatuur bevorderd, is niet eenduidig te beantwoorden. In landen waar de vbp is afgeschaft
is de titelproductie blijven groeien. Dit kan echter ook te maken hebben met de subsidies die in landen met vrije prijzen (zoals in Zweden en Finland) worden gegeven aan auteurs en/of uitgevers. Over kwaliteit van de titels is geen
uitspraak te doen. Wat wel een effect lijkt te zijn van vrije boekenprijzen is dat het aanbod van non-fictie boeken relatief toeneemt.”

Wel is er volgens het CPB in landen met een vaste boekenprijs vaker sprake van een fijnmazig netwerk van boekhandels. Het is echter nog maar de vraag of dit in een tijd waarbij via Internet alles aangeschaft kan worden nog van belang is.

Andere mogelijkheden

Indien de overheid inderdaad beginnende schrijvers en minder populaire uitgaven zou willen stimuleren heeft zij natuurlijk nog een aantal andere middelen. Hierbij kan bijvoorbeeld worden gedacht aan het geven van subsidie of een uitkering aan beginnende schrijvers. Ook bestaat de mogelijkheid prijzen uit te loven voor bijvoorbeeld debutanten of de meest gewaardeerde dichtbundel waardoor ook deze schrijvers een kans krijgen. Hiermee wordt echter voorkomen dat mensen die wel kiezen voor de populaire boeken de lezers van minder populaire boeken subsidiëren. Tenslotte bestaat er ook nog de mogelijkheid de vaste boekenprijs te handhaven maar deze echt vast te maken. Door uitgevers de mogelijkheid te ontnemen boeken nog langer te dumpen zullen zij strenger gaan selecteren waardoor er weliswaar minder auteurs komen maar deze wel een gerechtvaardigd inkomen krijgen voor het werk dat zij verzetten. © 2008 Dsvh13, gepubliceerd in Diversen (Kunst en Cultuur) op 25-05-2008, laatst gewijzigd op 26-05-2008. Het auteursrecht van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van Dsvh13 is vermenigvuldiging van dit artikel verboden. Meer...

Verwante artikelen

• POD - Publishing On Demand: POD betekent Publishing on demand, oftewel. Dit is een relatief nieuwe vorm van boeken uitgeven. Het boek wordt niet gedrukt, maar geprint. Hierdoor kunnen kleine oplages worden…
• De Gouden Uil van België: Ieder jaar wordt in België de "Gouden Uil Literatuurprijs" uitgereikt. In zowel de categorie Literatuur en Jeugdliteratuur worden 5 auteurs genomineerd. De jury buigt zich over de m…
• Tweedehands boeken: Er is een groot overschot aan tweedehands boeken. Ze worden ook wel Ramsj genoemd. Op tal van plaatsen worden gebruikte boeken weer aan de man gebracht. Dit artikel geeft een overzicht va…
• Biografie Simone van der Vlugt: Simone van der Vlugt is een schrijfster van jeugdromans, maar schrijft ook regelmatig boeken voor volwassenen. Haar vlotte schrijfstijl zorgt ervoor dat de lezer zich helemaal…
• Neopets: Een goede winkel runnen: Hoe run je je eigen winkel op de website van Neopets? In dit artikel lees je een handige methode om ervoor te zorgen dat je winkel goed zal lopen.

Bronnen en/of referenties

• http://www.vasteboekenprijs.nl/
• http://www.cvdm.nl/content.jsp?objectid=7100
• http://www.boekbond.nl/index.cfm/33,0,10,html
• http://nl.wikipedia.org/wiki/Wet_op_de_Vaste_Boekenprijs
• http://nbb.abstractcomputing.nl/index.cfm/4,0,98,78,html
• http://www.cpb.nl/nl/pub/cpbreeksen/bijzonder/44/quickscanEIM.pdf
• http://www.auteursdomein.nl/Bijdrage_evaluatie_VBP.htm