Tong Tong Fair brengt Indonesië dichtbij

Tong Tong Fair is de huidige naam voor het grootste, jaarlijks in Den Haag gehouden, Indonesische festival in ons land. Het plan voor dit evenement ontstond in 1958, op voorstel van Mary Brückel-Beiten. Op mede-initiatief van schrijver Tjalie Robinson werd deze pasar malam besar in 1959 voor de eerste maal georganiseerd.

Historie

Een tong-tong is een uitgeholde boomstam, die gebruikt wordt om berichten door te geven met behulp van roffels op de stam. Het bericht over de Pasar Malam Tong Tong, zoals het evenement in 1959 nog heette, werd door heel wat belangstellenden opgepikt. Na een start in de Haagse dierentuin wordt de Pasar Malam Tong-Tong vanaf 1963 georganiseerd in de Haagse Houtrusthallen. De organisatie is nauw verbonden met Tong-Tong, het tijdschrift voor Indische Nederlanders, en redacteur/oprichter Tjalie Robinson.

In de loop der tijd veranderde de naam van dit jaarlijks terugkerende evenement in Pasar Malam Besar (grote avondmarkt) en sluit daarbij aan op het oorspronkelijke idee van rijsttafelgoeroe Mary Brückel-Beiten, eveneens nauw verbonden met de Indische Kunstkring Tong-Tong. Sinds 1988 wordt het festival gehouden op het Malieveld, waar elk jaar een heel tentendorp verrijst. Daar vierde de Pasar Malam Besar in 2008 ook zijn vijftigste jubileumeditie.
In 2009 is de oude naam terug te vinden in Tong Tong Fair, georganiseerd door stichting Tong Tong. De nostalgie van vroeger heeft inmiddels plaats gemaakt voor een eigentijds, groots opgezet, cultureel programma. De Tong Tong Fair slaat daarmee een brug tussen heden en verleden, Indonesië en Indië, Oost en West.

Over Tjalie Robinson

Tjalie Robinson is een pseudoniem voor Jan Johannes Theodorus Boon, geboren in 1911 in Nijmegen. Vader Cornelis Boon, een beroepsmilitair bij het KNIL, en moeder Fela Robinson, dochter van een Engelsman en een Javaanse, waren op dat moment met verlof in Nederland. Na verschillende journalistieke functies in het voormalige Nederlands-Indië en Indonesië vertrok Jan Boon in 1954 met zijn gezin naar Nederland.
Sinds 1956 is hij redacteur van het blad Onze Brug met als latere naam Tong Tong (later weer veranderd in Moesson), dat zich op de gemeenschap van Indische Nederlanders in Nederland richtte. Vanaf dat moment staat Jan Boon voornamelijk bekend onder zijn schrijversnaam Tjalie Robinson, auteur van honderden met name beschouwende artikelen over de identiteit van de Indo. Met het tijdschrift Tong Tong en de organisatie van het gelijknamige evenement wilde hij ‘levende monumenten van een onsterfelijk verleden’ neerzetten.

Jan Boon had nog een schrijverspseudoniem. Onder de naam Vincent Mahieu schreef hij verhalen, die zich afspelen in de wereld van de Indo-Europeaan in Indonesië. Zijn schrijfstijl is levendig en doorspekt met Maleise uitdrukkingen. De meeste van deze vertellingen ontstonden omstreeks 1952, toen hij op Borneo woonde.

Tjalie Robinson stierf in 1974. In 2008 verscheen het boek Tjalie Robinson: biografie van een Indo-schrijver, geschreven door kenner W. Willems. In augustus 2009 kwam Schrijven met je vuisten uit, een selectie uit brieven van zijn hand. In veel ervan keert Tjalie Robinson zich op geheel eigen wijze tegen het literaire klimaat in Nederland.
Ter gelegenheid van zijn honderdste geboortedag op 10 januari 2011 is het eerste nummer van De Gids (een literair tijdschrift) in dat jaar gewijd aan Tjalie Robinson, met bijdragen van diverse auteurs. In mei 2011 verschenen nog twee uitgaven met gebundelde stukken van Tjalie Robinson, samengesteld door biograaf W. Willems en beide gepresenteerd in het Letterkundig Museum te Den Haag. Tijdens de Tong Tong Fair 2011 wordt Tjalie van 24 mei t/m 5 juni geëerd met een kleine expositie in dit museum.
Kind van Batavia bevat nooit eerder gepubliceerde artikelen over het leven van alledag in het Batavia van destijds. In Een land met gesloten deuren is een keuze uit de verhalen over Nederland opgenomen.

Het Tong Tong Festival, cultureel onderdeel van de Tong Tong Fair, besteedt eveneens extra aandacht aan de honderste geboortedag van de auteur in de vorm van een aantal lezingen, interviews en talkshows. Twee verhalen uit zijn bekende literaire bundels Tjies en Tjoek worden in een muzikale toneelbewerking door een Indonesische theatergroep opgevoerd.

Eetcultuur en de rol van Mary Brückel-Beiten

Het plan om de Indische cultuur in de vorm van een pasar malam voor het voetlicht te brengen is afkomstig van Mary Brückel-Beiten. Zij vindt steun voor haar initiatief bij Tjalie Robinson en andere bekende leden uit de Indische gemeenschap in Nederland. Alle aspecten van de Indische cultuur worden belicht, dus ook het Indische eten. Zo komen twee belangrijke elementen van de Indische kunst samen: literatuur en kookkunst. Voor het overige spreekt men beter van Indonesische kunst dan van Indische kunst.
Vanaf 1968 geeft Mary Brückel-Beiten, ‘de moeder van de pasar malam’, die het hele land afreist om de Indische rijsttafel te promoten, ook kookdemonstraties op de pasar malam. Zij houdt dit vol tot 1978. Sinds 1984 wordt dit onderdeel ingevuld door Bea Berens-Sleebos, die inmiddels al ruim vijfentwintig jaar een groot deel van de kookdemonstraties voor haar rekening neemt. Tijdens de editie van 2011 kunnen bezoekers haar tijdens het culinair spreekuur om advies vragen.

Voor wie meer wil lezen over het leven van Mary Brückel-Beiten is het boek Aan de zus van Anton - Dagboek, brieven en tekeningen uit Indië 1942 -1945 een aanrader. Naast de persoonlijke documenten uit de titel, is er ook een uitvoerige beschrijving van haar leven in dit boek te vinden.

Wat biedt de Tong Tong Fair?

Dit grootste Euraziatische festival ter wereld, dat gedurende twaalf dagen duizenden bezoekers en honderden programmaonderdelen herbergt, kiest elk jaar een aansprekend thema, waarbij zowel op de oosterse als de westerse bezoeker wordt gemikt.

De Tong Tong Fair is opgebouwd uit verschillende onderdelen, die allemaal zijn ondergebracht in paviljoens. Zowel commercieel als cultureel en culinair valt er veel te beleven. Een greep uit het enorme aanbod van deze overdekte markt:

• winkelen op een Aziatische markt;
• proeven van de Aziatische en met name Indonesische keuken in al zijn variaties;
• muziek-, dans- en theatervoorstellingen bijwonen;
• films, tentoonstellingen of kookdemonstraties bekijken (met proeven!),
• maar ook zelf in actie komen bij workshops, lessen en andere activiteiten.

Overige hoogtepunten

In 2010 was er aandacht voor de fusion keuken – de vermenging van culinaire stijlen en invloeden – centraal. De Indische keuken, met zijn mix van lokale, koloniale en Chinese invloeden, is hier natuurlijk een bekend voorbeeld van. In 2011 presenteert Stichting Tong Tong een overzichtstentoonstelling over de Indische keuken, waarbij onder andere de ontstaansgeschiedenis van die keuken wordt belicht.

Het themaprogramma van 2011 legt de nadruk op Yogyakarta, de kunstenstad met twee vorstenhoven. Als podiumkunsten worden onder meer klassieke hofdansen, een opmerkelijk wajangspel over het leven van 'onze' Willem van Oranje, de Vader des Vaderlands, en optredens van een krontjongensemble ten tonele gevoerd. Verder is er aandacht voor hedendaagse beeldende kunst en het werk van een vernieuwende batikontwerper uit Yogya.
Naast de programmering rondom de kunstenstad staat er een gevarieerd podiumaanbod uit heel Indonesië op het programma.

Aanvullende weetjes

De namen van Mary Brückel-Beiten en Tjalie Robinson komen terug in het stratenplan van de Tong Tong Fair.
De rol van beide kopstukken wordt belicht in het boek De Pasar Malam van Tong Tong, uitgebracht in de zomer van 2009 en geschreven door Florine Koning. Het boek - vol foto's en kijkjes achter de schermen - geeft een overzicht van vijftig jaar Haagse pasar malam.

Elk jaar wordt een speciale – gratis – Pasarkrant over het evenement uitgebracht, boordevol informatie hierover en met een gedetailleerd programma voor alle onderdelen van het Tong Tong Festival.

De 53e editie van de Tong Tong Fair vindt plaats van 25 mei tot en met 5 juni 2011.
Meer informatie is te vinden op de website van Tong Tong Fair.

Lees verder

• Beb Vuyk en Mary Brückel-Beiten: vrouwen met lef
• Mary Brückel-Beiten en Beb Vuyk: smaakmakers
• Mary Brückel-Beiten: Aan de zus van Anton, boekverslag