Tong Tong Fair brengt Indonesië dichtbij

Tong Tong Fair is de huidige naam voor het grootste, jaarlijks in Den Haag gehouden, Indonesische festival in ons land. Het plan voor dit evenement ontstond in 1958, op voorstel van Mary Brückel-Beiten. Op mede-initiatief van schrijver Tjalie Robinson werd deze pasar malam besar in 1959 voor de eerste maal georganiseerd.

Historie

Een tong-tong is een uitgeholde boomstam, die gebruikt wordt om berichten door te geven met behulp van roffels op de stam. Het bericht over de Pasar Malam Tong Tong, zoals het evenement in 1959 nog heette, werd door heel wat belangstellenden opgepikt. Na een start in de Haagse dierentuin wordt de Pasar Malam Tong-Tong vanaf 1963 georganiseerd in de Haagse Houtrusthallen. De organisatie is nauw verbonden met Tong-Tong, het tijdschrift voor Indische Nederlanders, en redacteur/oprichter Tjalie Robinson.
In de loop der tijd veranderde de naam van dit jaarlijks terugkerende evenement in Pasar Malam Besar (grote avondmarkt) en sluit daarbij aan op het oorspronkelijke idee van rijsttafelgoeroe Mary Brückel-Beiten, eveneens nauw verbonden met de Indische Kunstkring Tong-Tong.
Sinds 1988 wordt het festival gehouden op het Malieveld, waar elk jaar een heel tentendorp verrijst. Daar vierde de Pasar Malam Besar in 2008 ook zijn vijftigste jubileumeditie. In 2009 is de oude naam terug te vinden in Tong Tong Fair, georganiseerd door stichting Tong Tong. De nostalgie van vroeger heeft inmiddels plaats gemaakt voor een eigentijds, groots opgezet, cultureel programma. De Tong Tong Fair slaat daarmee een brug tussen heden en verleden, Indonesië en Indië, Oost en West.

Over Tjalie Robinson

Tjalie Robinson is een pseudoniem voor Jan Johannes Theodorus Boon, geboren in 1911 in Nijmegen. Vader Cornelis Boon, een beroepsmilitair bij het KNIL, en moeder Fela Robinson, dochter van een Engelsman en een Javaanse, waren op dat moment met verlof in Nederland. Na verschillende functies in het voormalige Nederlands-Indië vertrok Jan Boon in 1955 met zijn gezin naar Nederland. Sinds 1956 is hij redacteur van het blad Onze Brug met als latere naam Tong Tong (later weer veranderd in Moesson), dat op de gemeenschap van Indische Nederlanders in Nederland was gericht. Vanaf dat moment staat Jan Boon voornamelijk bekend onder zijn schrijversnaam Tjalie Robinson, auteur van honderden met name beschouwende artikelen over de identiteit van de Indo. Met het tijdschrift Tong Tong en de organisatie van het gelijknamige evenement wilde hij ‘levende monumenten van een onsterfelijk verleden’ neerzetten.

Jan Boon had nog een schrijverspseudoniem. Onder de naam Vincent Mahieu schreef hij verhalen, die zich afspelen in de wereld van de Indo-Europeaan in Indonesië. Zijn schrijfstijl is levendig en doorspekt met Maleise uitdrukkingen. De meeste van deze vertellingen ontstonden omstreeks 1952, toen hij op Borneo woonde.

Tjalie Robinson stierf in 1974. In 2008 verscheen het boek Tjalie Robinson: biografie van een Indo-schrijver, geschreven door auteur W. Willems. In augustus 2009 verscheen Schrijven met je vuisten, een selectie uit brieven van zijn hand. In veel ervan keert Tjalie Robinson zich op geheel eigen wijze tegen het literaire klimaat in Nederland.

Eetcultuur en de rol van Mary Bückel-Beiten

Het plan om de Indische cultuur in de vorm van een pasar malam voor het voetlicht te brengen is afkomstig van Mary Brückel-Beiten. Zij vindt steun voor haar initiatief bij Tjalie Robinson en andere bekende leden uit de Indische gemeenschap in Nederland. Alle aspecten van de Indische cultuur worden belicht, dus ook het Indische eten. Zo komen twee belangrijke elementen van de Indische kunst samen: literatuur en kookkunst. Voor het overige spreekt men beter van Indonesische kunst dan van Indische kunst.
Vanaf 1968 geeft Mary Brückel-Beiten, ‘de moeder van de pasar malam’, die het hele land afreist om de Indische rijsttafel te promoten, ook kookdemonstraties op de pasar malam. Zij houdt dit vol tot 1978. Sinds 1984 wordt dit onderdeel ingevuld door Bea Berens-Sleebos, die inmiddels al vijfentwintig jaar een groot deel van de kookdemonstraties voor haar rekening neemt.

Wat biedt de Tong Tong Fair?

Dit grootste Euraziatische festival ter wereld, dat gedurende twaalf dagen duizenden bezoekers en honderden programmaonderdelen herbergt, kiest elk jaar een aansprekend thema, waarbij zowel op de oosterse als de westerse bezoeker wordt gemikt.

De Tong Tong Fair is opgebouwd uit verschillende onderdelen, die allemaal zijn ondergebracht in paviljoens. Zowel commercieel als cultureel en culinair valt er veel te beleven. Een greep uit het enorme aanbod van deze overdekte markt:

• winkelen op een Aziatische markt;
• proeven van de Aziatische en met name Indonesische keuken in al zijn variaties;
• muziek-, dans- en theatervoorstellingen bijwonen;
• films, tentoonstellingen of kookdemonstraties bekijken (met proeven!),
• maar ook zelf in actie komen bij workshops of lessen volgen aan De Indische School.

Kooktheater 2010

Een aantal workshops in het Kooktheater staat tijdens de Tong Tong Fair van 2010 in het teken van pittige gerechten. Daarnaast staat tijdens de editie van 2010 de fusion keuken – de vermenging van culinaire stijlen en invloeden – centraal. De Indische keuken, met zijn mix van lokale, koloniale en Chinese invloeden, is hier natuurlijk een bekend voorbeeld van. Een vergelijkbaar verschijnsel heeft zich voorgedaan in andere regio’s van Zuidoost-Azië, waarbij de lokale gerechten ook overeenkomsten met de Indische keuken vertonen.
Zodoende krijgt Bea Berens-Sleebos in het Kooktheater gezelschap van Mary Gomes, auteur van het succesvolle The Eurasian Cookbook en Mary’s Recipes – A Celebration of a Singapore Kitchen.

Uit Malakka komt Celine Marbeck de gelederen versterken met kookdemonstraties uit de Cristang keuken met zijn Maleise, Portugese, Britse en Chinese invloeden.
De Nyonja keuken uit Maleisië, met zijn Indonesische, Chinese en Thaise en Cristang invloeden, wordt vertegenwoordigd door Florence Tan. De ontwikkeling van de bijbehorende gerechten ontstond al in de vijftiende eeuw, toen de drukke handelspost Malakka veelvuldig aangedaan werd door Chinese handelaren. Een aantal van hen bleef, wat resulteerde in een Chinees-Maleise mengcultuur: de Peranakan cultuur. En alsof dat nog niet genoeg was, volgde later nog beïnvloeding uit de Portugese, Hollandse en Britse keuken.
Ook de recepten van Celine Marbeck en Florence Tan zijn in boekvorm verschenen, van de eerste in het Nederlands, van de tweede in het Engels.

Aanvullende weetjes

De namen van Mary Brückel-Beiten en Tjalie Robinson komen terug in het stratenplan van de Tong Tong Fair.
De rol van beide kopstukken wordt belicht in het boek De Pasar Malam van Tong Tong, uitgebracht in de zomer van 2009 en geschreven door Florine Koning. Het boek - vol foto's en kijkjes achter de schermen - geeft een overzicht van vijftig jaar Haagse pasar malam.

Voor wie meer wil lezen over het leven van Mary Brückel-Beiten is het boek Aan de zus van Anton - Dagboek, brieven en tekeningen uit Indië 1942 -1945 een aanrader. Naast de persoonlijke documentatie uit de titel, is er ook een uitvoerige beschrijving van haar leven in dit boek te vinden.

Elk jaar wordt een speciale – gratis – Pasarkrant over het evenement uitgebracht, boordevol informatie over en met een gedetailleerd programma voor het festival.

De 52e editie van de Tong Tong Fair vindt plaats van 19 tot en met 30 mei 2010.
Meer informatie is te vinden op de website van Tong Tong Fair. © 2009 - 2010 Sierkunst, gepubliceerd in Diversen (Kunst en Cultuur) op 19-05-2009, laatst gewijzigd op 28-05-2010. Het auteursrecht van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van Sierkunst is vermenigvuldiging van dit artikel verboden. Meer...

Verwante artikelen

• Tong Tong Fair 2010: Twee jaar geleden werd het nog de Pasar Malam Besar genoemd, maar sinds 2009 wordt deze grote Indonesische markt Tong Tong Fair genoemd. Pasar Malam Besar betekent grote avondmarkt. Het…
• De Oosterse markt Pasar Malam: De Pasar malams zijn de jaarlijks terugkerende markten die overal in het land veel bezocht worden. De markten onstonden al rond de 17e eeuw waar handelaars en industrie elkaar…
• Gemeente Den Haag: Den Haag is een gemeente en stad in Zuid-Holland. Deze stad is de hoofdstad van de provincie Zuid-Holland met bijna 479.000 inwoners.
• ADO Den Haag seizoen 2008 / 2009: ADO Den Haag is een professionele voetbalclub uit de gelijknamige stad. ADO Den Haag, of kortweg ADO, is opgericht in 1905. Sinds de zomer van 2007 speelt de club haar thuis…
• Fair Trade: eerlijke handel, eerlijke producten: Fair Trade, te term zien we steeds meer opduiken op producten in winkels en tijdschriften, maar wat is Fair Trade?

Bronnen en/of referenties

• Pasarkrant, gratis programmakrant van het Tong Tong Festival 2009
• Pasarkrant, gratis programmakrant van het Tong Tong Festival 2010
• Mary Brückel-Beiten: Aan de zus van Anton - Dagboek, brieven en tekeningen uit Indië 1942 - 1945; bezorgd door Mariska Heijmans-van Bruggen (inleiding Esther Captain en voorwoord Lex Bückel jr.); Walburg Pers Zutphen 2004