Stijfkopje: hoe het verder ging

Gezien het succes van het eerste deel van Stijfkopje, was een vervolg hierop haast onvermijdelijk. Het boek werd al direct geïmiteerd, waardoor de dochter van de auteur zich genoodzaakt voelde een tweede deel te schrijven. Dit artikel gaat in op de verdere perikelen van Stijfkopje en haar auteur(s).

Stijfkopje verloofd – Aus Trotzkopfs Brautzeit

Na een ruzie met haar verloofde Leo vertrekt Stijfkopje Ilse naar haar vriendin Nellie en ontmoet ze ook haar twee kostschoolvriendinnen Rosa en Flora. Al haar vriendinnen zijn inmiddels getrouwd. Nellie is volgens Ilse veel te onderdanig ten opzichte van haar echtgenoot; de andere twee vriendinnen zijn juist te bazig. Voor Flora heeft dit noodlottige gevolgen. Zij dwingt haar man ziek en wel mee te gaan op sledetocht, waardoor hij een fatale longontsteking oploopt.
Weer een andere kostschoolvriendin veroorzaakt opschudding met haar voornemen medicijnen te studeren, terwijl vrouwen fysiek en psychisch niet in staat geacht worden de ellende van het doktersvak aan te kunnen. Gelukkig komt er een kink in de kabel en verlooft de vriendin in kwestie zich met een arts.
Ilse zelf ontmoet een vervelende, opdringerige man die werk van haar maakt. Ze ontvlucht hem in haar angst met een sprong uit het raam, regelrecht de sneeuw in. Deze gebeurtenis en de belevenissen van haar vriendinnen openen Stijfkopje de ogen en ze keert terug naar huis en haar verloofde.
Dit deel eindigt met de bruiloft van Leo en Ilse.

Een vervolg door Else Wildhagen

Else Wildhagen, in 1861 geboren als Else Friedrich en dochter van auteur Emmy von Rhoden, stond model voor het eerste deel van Stijfkopje. Na het overlijden van haar moeder zet zij, gezien het succes van het boek en het plagiaat erop, de serie voort met de delen Stijfkopje verloofd (1892) en Stijfkopje getrouwd (1895). Zij schrijft het tweede deel als Emmy von Rhoden, dus onder het pseudoniem van haar moeder. Pas bij de tiende druk verscheen het boek onder haar eigen naam.

De vervolgdelen komen niet alleen voort uit het succes van het eerste boek, ook de wens van haar moeder speelt een rol bij de vervolgen. Zo vermeldde het voorwoord van de vertaalster bij deel drie dat Emmy von Rhoden het voornemen had ‘de geschiedenis van het kind, totdat het vrouw en moeder zou zijn geworden te vervolgen. Zij werd echter door den dood daarin verhinderd. Hare dochter, Mevrouw Else Wildhagen, nam het werk harer moeder over en volbracht het geheel in de geest van de overledene.’ Else Wildhagen zou dit deel pas na lang aarzelen en op aandringen van haar uitgever hebben geschreven. Daarbij deelt zij in het Duitse voorwoord haar lezeressen mee zo haar concurrenten, die nieuwe delen aan de serie toevoegen, de wind uit de zeilen te willen nemen.
De vervolgdelen zijn weliswaar net zo opvoedkundig verantwoord als het eerste deel geschreven, maar omdat elke vorm van humor ontbreekt zijn ze vandaag de dag veel minder toegankelijk.
Else Wildhagen stierf in 1944, tijdens de Tweede Wereldoorlog.

Stijfkopje getrouwd – Aus Trotzkopfs Ehe

Het echtpaar Leo en Ilse Gontrau heeft twee dochters: Ruth van acht, die het temperament van haar moeder heeft, en de zachtaardige Marianne van zeven. In dit deel is een belangrijke rol weggelegd voor professor Fuchs, een vrijgezelle vriend van Leo en de peetvader van Ruth. Ook de oude schoolvriendinnen van Stijfkopje komen weer in beeld.
Ilse veroordeelt de onderdanige houding van Nellie ten opzichte van haar man; ze vindt dat hij Nellie hierdoor niet op waarde weet te schatten. Nee, haar eigen man zou zulk gedrag op den duur vast gaan vervelen. Flora is opnieuw getrouwd en moeder van een tweeling. Rosi heeft thuis nog altijd de broek aan en treedt streng op tegen haar zoon Fritz, waardoor de jongen van huis wegloopt.

We zijn tien jaar verder als Fritz als geslaagd zakenman na een verblijf in Amerika naar huis terugkeert. Ruth staat aan het begin van een zangcarrière en Marianne zet haar eerste schreden op het liefdespad. Het boek sluit af met het eerste concertoptreden van Ruth en de verloving van Marianne en Fritz.

Een vrouwenleven: Jo March en Joop ter Heul

Voor èn na het verschijnen van Stijfkopje komen er twee auteurs in beeld, die op vergelijkbare wijze een vrouwenleven beschrijven en dezelfde thema’s aansnijden. Ook zij brengen de fasen in het vrouwenleven naar voren: puberteit, verlovingstijd, huwelijk en gezin. In hun romans speelt eveneens een jongensachtig meisje de hoofdrol, dat niets van damesachtige zaken wil weten.

De eerste serie met verhalen over de zusjes March is geschreven door Louisa M. Alcott (1832 – 1888) met als ongetemde, jongensachtige hoofdrolspeelster Jo March. Het gaat om Onder moeders vleugels (1868 – 1886), Op eigen wieken en De kostschool van Professor Bhaer – twee delen over het getrouwde leven van de zusjes en de belevenissen van hun uiteindelijk volwassen kinderen, in Nederland gepresenteerd als één deel. Hoewel eerder geschreven dan Stijfkopje, wordt Jo March meer om haar eigengereidheid en jongensgedrag gewaardeerd dan Ilse Macket, al wordt ook zij regelmatig vanwege haar gedrag berispt.
Ook Louisa Alcott put inspiratie uit haar eigen familieleven voor haar romans waarin een vrouwenleven wordt beschreven in de vorm van een familiesage. Maar in tegenstelling tot Emmy von Rhoden en haar dochter is Louisa Alcott veel feministischer als voorvechtster van rechten voor vrouwen. Het was zelfs na smeken van haar lezeressen dat ze een huwelijkskandidaat voor haar hoofdpersoon opvoerde; liever had ze Jo een oude vrijster laten worden.

Na het verschijnen van Stijfkopje verscheen tussen 1919 en 1946 de Joop ter Heul-cyclus van Cissy van Marxveldt, waarin Joop opgroeit van schoolmeisje tot moeder van een bijna volwassen dochter. Al is dit boek veel luchtiger en moderner dan Stijfkopje, het vrouwbeeld wijkt niet eens zo heel erg af. Ook Joop ter Heul schikt zich naar haar echtgenoot, reden waarom ten tijde van de tweede feministische golf haar belevenissen minder geliefd waren.
Beide genoemde boekenreeksen worden – wellicht meer dan Stijfkopje – tegenwoordig nog gelezen.

Lees verder

• Stijfkopje op school
• Stijfkopje, destijds al hoogbejaard
• Stijfkopje: echt of onecht?