Wolkenkrabbers en hun geschiedenis

Wolkenkrabbers zijn zeer hoge torenflats die worden gebruikt om in te wonen of werken. Een zendmast of gebouw zonder verdiepingen wordt dus niet hiertoe gerekend. Bekende wolkenkrabbers zijn te vinden in New York City: de Chrysler Tower, het Empire State Building, en de door een aanslag verwoeste twin towers. Het idee om zo te gaan bouwen is ontstaan in de 19e eeuw; men beschouwt het Home Insurance Company Building (Chicago) uit 1885 als de eerste echte wolkenkrabber.

Geschiedenis

Wolkenkrabbers zijn een kenmerk van het 20e-eeuwse bouwen, maar hebben zoals zoveel kenmerkende prestatie's uit deze periode hun wortels in de 19e eeuw. William le Baron Jenney, een architect uit Chicago, kwam op het idee voor een stalen frame in een gebouw tijdens een reis door ZuidOost-Azië. Hij was onder de indruk van de huizen die zijn gebouwd uit een bamboe skelet, waaraan rieten wanden waren bevestigd.

Jenney vertaalde dit naar 'een stalen frame waaraan de rest van het gebouw is opgehangen als het vlees aan een skelet'. Het eerste resultaat was het 10 verdiepingen tellende Home Insurance Company Building in Chicago uit 1885, de voorloper van alle wolkenkrabbers.

Louis Sullivan, een andere architect uit Chicago, experimenteerde rond 1900 met strakke, functionele lijnen. Van hem is de uitspraak 'What is the chief characteristic of the tall office building? It is lofty. It must be tall. The force and power of altitude must be in it, the glory and pride of exaltation must be in it. It must be every inch a proud and soaring thing, rising in sheer exaltation that from bottom to top it is a unit without a single dissenting line.' Oftewel een dergelijk gebouw moet groot en verheven zijn, trots van beneden naar boven.

Zijn benadering was echter te vooruitstrevend voor die tijd. De meeste opdrachtgevers prefereerden gebouwen die er traditioneel uitzagen. Voorbeelden zijn het Flatiron Building en het neogotische Woolworth Building in New York.

De jaren '20 waren de succesjaren voor de wolkenkrabber, toen bedrijven met elkaar wedijverden wie er in het hoogste gebouw kantoor hield. Vooral op Manhattan werd flink gebouwd. De grote depressie die in 1929 inzette, legde de bouw van de grote werken echter stil, op één uitzondering na. Dat was het Empire State Building dat in de depressiejaren uitgroeide tot een teken van hoop. Het door William Lamb ontworpen gebouw telt 102 verdiepingen en is opgeleverd in 1931. Het gebouw is de meest geromantiseerde wolkenkrabber. Het heeft in tal van films een rol gespeeld, zoals King Kong, maar was ook het middelpunt van enkele drama's.

Race

Tijdens de economische vooruitgang van de jaren '20 begon men flink te bouwen aan torenflats. In Engeland en Australië verrezen ook wolkenkrabbers, maar Amerika spande toch wel de kroon. Er onstond een race naar het bouwen van het hoogste gebouw. Het Woolworth was enige tijd het hoogst, daarna gevolgd door de Bank of Manhattan Trust Building. Niet lang daarna was de Chrysler building het hoogst; het werd opgevolgd door the Empire State Building als hoogste bouwwerk.

Tegen het einde van de 20e eeuw verdween de Amerikaanse hegemonie op het gebied van de wereldeconomie. Landen en steden in ZuidOost-Azië begonnen te groeien als kool. Zo kon het gebeuren dat Kuala Lumpur met haar Petronas Towers (1998) de hoogste wolkenkrabber ter wereld in huis had. Het gebouw meet 378 meter lengte. In 2004 overtrof Taiwan dit bouwwerk met de Taipei 101; een wolkenkrabber van 449 meter hoog. De Verenigde Arabische Emiraten gingen hier overheen met hun Burj Dubai building; midden in de woestijn van Dubai verrees dit 818 meter hoge gebouw.

Om de officiële hoogte van een gebouw te bepalen, neemt men meestal de architectonische hoogte. Dit is de hoogte die er 'architectonisch gezien toe doet', dus antennes worden bijvoorbeeld niet meegerekend. De lijst van hoogste gebouwen ziet er tegenwoordig ongeveer zo uit:

Naam	Locatie	Hoogte	Jaar oplevering
Burj Dubai	Dubai	818 m	2003
Tapei 101	Tapei	508 m	2004
World financial center	Sjanghai	492 m	2007
Petronas towers	Kuala Lumpur	452 m	1998
Willis tower	Chicago	442 m	1974
Jin Mao tower	Sjanghai	421 m	1999
Two international fin center	Hong Kong	412 m	2003
CITIC plaza	Kanton	391 m	1996
Shun Hing Square	Shenzhen	384 m	1996
Empire State Building	New York	381 m	1931