Joodse cultuur OT: Joodse gebruiken, rituelen & symbolen 'B'

Joodse cultuur (OT): Joodse gebruiken, rituelen en symbolen in het Oude Testament (Tenach) die beginnen met de letter 'A' worden kort besproken. Ook een aantal belangrijke oudtestamentische figuren en begrippen passeren de revue. In dit artikel wordt onder andere de besnijdenis besproken. De besnijdenis (van jongens) is het verbondsteken van het verbond dat God met Abraham sloot, te vinden in Genesis 17:10-11. Het teken houdt in dat op de achtste dag de voorhuid van de penis wordt verwijderd.

Joodse cultuur (OT): Joodse gebruiken, rituelen en symbolen 'B'

Joodse cultuur (OT): Joodse gebruiken, rituelen en symbolen in het Oude Testament (Tenach) die beginnen met de letter 'B' worden kort besproken. Ook een aantal belangrijke oudtestamentische figuren en begrippen passeren de revue. De oorsprong van het volk Israël ligt in bij de Israëlitische stamvaders Abraham, Izaäk en Jakob en de oprichting van een eigen natie onder Mozes. Mozes leidde het volk Israël in opdracht van God uit het land Egypte (de zogeheten 'Exodus') en in de woestijn van de Sinaï ontving het volk via Mozes de Tien Geboden en overige wetgeving en werd een plaats van samenkomst gebouwd, de tabernakel. De godsdienst van het oude Israël draait om God, de Tora en het Land Israël. Uit het Bijbelse Jodendom is het christendom (in feite: transcultureel Jodendom) voortgekomen. Het Oude Testament is tot het Nieuwe Testament, wat belofte is tot vervulling.

In dit artikel behandelen we de volgende onderwerpen:

• Baäl
• Babylonische ballingschap
• Behemot
• Beloofde land
• Besnijdenis
• Borstplaat, borsttas, borstlap of borstschild
• Brandoffer

Dit artikel heeft tot doel lezers van de Bijbel achtergrondinformatie te verschaffen over bepaalde gebruiken en begrippen uit het Oude Testament. Schrijver dezes heeft een christelijke achtergrond.

Baäl

Baäl is de naam van de god van de Kanaänieten, een vruchtbaarheidsidool, vaak in één adem genoemd met de moeder-godin Astarte of Asjera. Deze godheid werd door de profeet Elia en anderen te vuur en te zwaard bestreden (1 Koningen 17v; Hosea 2:12; 2 Kronieken 17:3). De verering van deze god ging gepaard met vruchtbaarheidscultussen waarbij de deelnemers zich overgaven aan zinnelijke lusten, maar het is ook geassocieerd met praktijken als het offeren van kinderen.

Babylonische ballingschap

De ballingschap (galoet) van de Joden in Babel duurde van 587-538 v Chr. en vangt aan bij de verwoesting van Jeruzalem en de tempel van Salomo in 586 v Chr. Na herhaalde opstanden in Juda, besluit de Babylonische heerser Nebukadnezar II om deze satellietstaat van de kaart te vegen. De 'leidinggevende' bewoners werden als ballingen naar Babylon afgevoerd. Ruim vijftig jaar later kregen ze toestemming terug te keren en de teruggekeerde Israëlieten vingen aan met de herbouw van de tempel en de muren van Jeruzalem onder leiding van Ezra (zie het bijbelboek Ezra).

Behemot

In het Bijbelboek Job wordt een dier met de Hebreeuwse naam 'behemoth' genoemd (Job 40:10, alsook Leviatan in Job 40:20). Behemot is een enorm grasetend dier dat tussen het riet van de moerassen leeft en niet bang is voor wild water. Het dier wordt geassocieerd met het nijlpaard en soms zelfs met een dinosaurus.

Beloofde land

Met deze term wordt Kanaän aangeduid dat in Genesis door God aan Abraham en zijn nakomelingen, de Israëlieten, is beloofd (Genesis 12:7).

Besnijdenis

De besnijdenis is het verbondsteken van het verbond dat God met Abraham sloot, ook wel Beriet Avraham, het ‘Verbond van Abraham’ genoemd, te vinden in Genesis 17:10-11. Het teken houdt in dat de voorhuid van het mannelijk geslachtsdeel wordt verwijderd. Dit dient plaats te vinden op de achtste dag, waarbij het kind ook een Hebreeuwse naam krijgt. Zo ook bij Jezus:

• "Toen er acht dagen verstreken waren en hij besneden zou worden, kreeg hij de naam Jezus" (Lucas 2:21).

Dit wordt het ‘Verbond der besnijdenis’ - de Beriet Hammielah - genoemd. Door de besnijdenis wordt het kind opgenomen in het verbond van Abraham, hij wordt hiermee lid van het Bondsvolk. Op de achtste dag van zijn leven wordt het (manlijke) kind met het teken gezegeld, conform het bevel aan Abraham in Genesis 17:12 en Leviticus 12:3.

Gods instellingen en geboden zijn tot zegen voor de Zijnen. Zo heeft besnijdenis van de man meerdere medische voordelen, voor zowel de man als de vrouw. Zo voorkomt het in hoge mate peniskanker en besneden mannen hebben minder kans om het papillomavirus op te lopen en door te geven aan toekomstige partners. Dit virus hangt samen met peniskanker en kan bij vrouwen baarmoederhalskanker veroorzaken.

Joden moeten per se op de achtste dag de besnijdenis uitvoeren, of het nu sabbat, of op een Jom-tov, een bijbelse feestdag, of op de Jom-Hakkippoeriem, de Grote Verzoendag, valt. Ook dit is een medisch-wetenschappelijk relevant feit. Uit onderzoek blijkt namelijk dat alleen op de achtste dag een zuigeling een bovennormaal niveau pro-trombine heeft. Pro-trombine, ook wel stollingsfactor II genoemd, is een eiwit dat betrokken is bij bloedstolling. Juist op de achtste dag stopt een bloeding sneller dan op enig ander moment in het leven van een mensenkind. Het blijkt dat tussen de tweede en vijfde dag de hoeveelheid bruikbare pro-trombine op een gevaarlijk laag niveau ligt en een medische ingreep is dan sterk contra-geïndiceerd.

Borstplaat, borsttas, borstlap of borstschild

In Exodus 28:4 lezen we over de 'borsttas' (NBV), in het Hebreeuws choshen, de heilige tas van de hogepriester, bestemd om de Urim en Tummim in te bewaren. Deze borstplaat werd voor het eerst gedragen door de hogepriester Aäron, en vervolgens door elke Hogepriester in de Tempel tijdens het uitvoeren van heilige plichten. Op de choshen waren twaalf stenen aangebracht, zoals er twaalf namen zijn van Israëls zonen: in elke steen moet de naam van een van de twaalf stammen gegraveerd worden, zoals men zegelstenen snijdt (Exodus 28:21). Er moesten vier rijen stenen op aangebracht worden: de eerste rij wordt gevormd door een robijn, een topaas en een smaragd; de tweede rij door een granaat, een saffier en een aquamarijn; de derde door een barnsteen, een agaat en een amethist, en de vierde door een turkoois, een onyx en een jaspis, allemaal in gouden kassen gevat (Exodus 28:17-20).

Brandoffer

In Leviticus 1-7 treffen we vijf offers aan die een plaats hebben in de mozaïsche cultus:

• het brandoffer;
• het spijsoffer of graanoffer;
• het vredeoffer;
• het zondoffer of reinigingsoffer; en
• het schuldoffer.

Het brandoffer is een bloedig offer en er wordt reeds in Genesis gewag van gemaakt. Het Hebreeuwse woord voor brandoffer is olah, hetgeen betekent '(offer der) opstijging'. Dit offer gaat geheel in rook op; er wordt niets van gegeten. Het Griekse woord voor 'brandoffer' is holokaustôma, 'dat wat 'geheel verbrandt wordt' betekent. Het woord 'holocaust' als aanduiding voor de vernietiging van de Joden in het Derde Rijk, is hiervan afgeleid. Dit woord duidt op het massale karakter van deze genocide en het suggereert een offerkarakter.

Het opstijgoffer werd gebracht 'als geurige gave die de HEER behaagt' (Leviticus 1:9), door een rund, een schaap of geit of zelfs een tortelduif of jonge duif te offeren. Het offerdier moest zonder vlek of gebrek zijn. Het is een vrijwillig offer, met een verzoenende betekenis. Het wordt niet gebracht voor specifieke zonden, want daarvoor is het zondoffer. Het brandoffer is een prachtig beeld van de wijze waarop Jezus zijn lichaam gedurende zijn rondwandeling op aarde als een levend offer heeft gegeven aan Zijn Hemelse Vader – hetgeen uitmondde in zijn verzoenende dood aan het kruis. Jezus was zonder zonde, hij was niet bezoedeld en kon daarom als brandoffer dienen.

Specials

• Joodse cultuur OT: Joodse rituelen, gebruiken & symbolen
• Joodse symbolen en Joodse symboliek

Leestip

• Joodse rituelen bij huwelijk, geboorte en dood van een mens: Rabbijn S.Ph. de Vries Mzn.: Joodse riten en symbolen; Arbeiderspers, Amsterdam, 5e druk 1968.

Lees verder

• Joodse cultuur OT: Jodendom gebruiken, rituelen & symbolen D
• Joodse cultuur OT: Jodendom rituelen, gebruiken & symbolen C
• Joodse cultuur OT: Joodse rituelen, gebruiken & symbolen 'A'