A Dog of Flanders, van Hoboken tot Japan

Vraag aan een Belgisch kind wie Nello en Patrasche zijn en bijna niemand zal ze kennen. Stel dezelfde vraag aan een Japans kind, en ze zullen het bijna allemaal weten. En toch zijn Nello en Patrasche Belgisch. Het zijn namelijk een weesjongen en een trekhond. Samen zwerven ze door Antwerpen. Uiteindelijk zal Nello in Antwerpen sterven onder de Kruisafneming van Rubens. Dit verhaal is in Japan verplichte lectuur en werd bij ons bekend dankzij een Suske en Wiske strip. Japanners komen massaal afgezakt naar Antwerpen, niet voor Antwerpen zelf maar om een glimp op te vangen van het schilderij dat beschreven wordt in hun favoriete boek: "A Dog of Flanders". In Japan is dit boek immers al tientallen jaren verplichte lectuur in de scholen. Het werd in 1872 geschreven door Marie Louise de la Ramée, die ook wel schreef onder het pseudoniem Ouida. Ouida was een Britse schrijfster die in de 19de eeuw in België op bezoek was, kort na de onafhankelijkheid. België stond nog in zijn kinderschoenen, er was veel armoede en kinderarbeid. De industrialisering kwam pas net op gang. Dit alles trof haar enorm en ze verwerkte wat ze had gezien in een boek over een weesjongen en zijn hond. Nello en Patrasche.

Het verhaal

Nello is een weeskind. Hij woont bij zijn opa, Johan Daas, een melkboer. Hij moet zijn opa helpen en samen trekken ze er op uit met de kar om melk rond te brengen. Op een dag vinden ze een zwaar mishandelde trekhond, achtergelaten door zijn vorige baas. Ze noemen hem Patrasche en nemen hem mee naar huis. De hond zal hen helpen bij het zware werk door de kar te trekken. Opa wordt steeds ouder en zieker. En dan sterft opa. Nello blijft alleen achter met Patrasche en samen zetten ze het harde werk verder. Nello is ook bevriend met de dochter van Alois, de molenaar. Deze laatste is niet zo opgezet met het feit dat zijn dochter rondhangt met een armoezaaier. Wanneer de molen afbrandt, krijgt Nello daar de schuld van. Hij kan zijn melk niet meer verkopen, de mensen wantrouwen hem. De favoriete bezigheid van Nello en Patrasche is om naar Antwerpen af te zakken en daar te gaan kijken naar de Kruisafneming van Rubens. Nello is trouwens erg gechokeerd wanneer hij bemerkt dat dit schilderij in het betalend gedeelte van de kathedraal staat en dus niet voor iedereen toegankelijk is. Nello kan erg goed tekenen en hij doet dan ook mee aan een tekenwedstrijd, geïnspireerd door zijn grote voorbeeld Rubens. Maar hij wint de tekenwedstrijd niet en de zaken gaan steeds slechter. Nello heeft dikwijls geen eten. De nacht van kerstmis gaat hij weer met zijn hond naar de Kruisafneming kijken. Daar sterft hij, van de kou en de ontbering, met zijn hond in zijn armen, een blik werpend op het mooie schilderij van Rubens.

Het boek

Het boek werd geschreven door Marie Louise de la Ramée of Ouida in 1872. Het is vooral heel gekend in Japan, Korea en in Amerika. In Japan circuleerde het boek reeds in 1908. Een reden waarom het boek niet erg bekend is in onze contreien is omdat het in het Engels geschreven is. De schrijfster was onder de indruk van de grote armoede die in en rond Antwerpen heerste en verwerkte wat ze gezien had in een boek. Willy Vandersteen herwerkte "A dog of Flanders" in een Suske en Wiske strip "Het dreigende dinges", uitgegeven in 1985 onder het nummer 201. In Japan is het boek "A Dog of Flanders" verplichte lectuur. Bijna elk kind heeft het daar dus gelezen. Er werd ook een televisiereeks van gemaakt in Japan. De reeks liep er bijna 52 weken dagelijks en het werd druk bekeken. Van het boek zijn ondertussen al meer dan 100 miljoen exemplaren in omloop, in verschillende talen en in verschillende uitgaven. In Hollywood werd het verhaal reeds 5 maal verfilmd, maar aangezien men in Amerika niet zo hield van het droevige einde, werd aan iedere verfilming een happy end gebreid. In België is er eindelijk ook wat aandacht voor het verhaal. In 2010 was er een tentoonstelling, opgezet door Didier Volckaert en An van Dienderen. Rond diezelfde periode kwam er ook een boek uit en zond Canvas een documentaire over het tweetal uit. In de tenttonstelling werden er tekeningen en illustraties getoond uit de verschillende uitgaven van het boek, fragmenten en foto's van de verschillende verfilmingen en speelgoed en gadgets uit Japan. Ook Studio 100 heeft nu zijn oog op het verhaal laten vallen en zou er graag iets mee doen.

De locatie

Een exacte locatie wordt er niet vernoemd in het boek. Wel wordt er over Leuven en Mechelen gesproken, over Antwerpen en over "een kanaal". Aan de hand van deze aanduiding heeft men afgeleid dat het wel eens om Hoboken zou kunnen gaan. Het kwam het district goed uit, want zij werden plots een begrip in de wereld. In 1985 kwam er een standbeeld van Nello en Patrasche in de Kapelstraat. Het beeld is van Yvonne Bastiaans naar een ontwerp van Paul Geerts. Op de Toeristische DIenst, eveneens in de Kapelstraat, kan men kijken naar een kleine, permanente tentoonstelling en kan men foldertjes, posters, T-shirts, postkaarten en andere hebbedingetjes van het duo kopen. Ook de culinaire sector liet zich inspireren door Nello en Patrasche. De Nello's triple is een bier dat genoemd is naar de arme weesjongen en er zijn ook lekkere pralines in de vorm van het duo. Koppels die in Hoboken trouwen krijgen een klein beeldje van Nello en Patrasche als aandenken en als symbool voor trouw en liefde. Ook krijgen zij een klein boekje met daarin een beknopte versie van het verhaal van Nello en Patrasche. Nochtans kan er ook aangenomen worden dat het wel eens om "De Vaart" tussen Leuven en Mechelen zou kunnen gaan, en dan zou het ook een ander dorpje kunnen zijn. Maar goed, iedereen denkt onmiddellijk aan Hoboken wanneer men Nello en Patrasche zegt, dus is het nu algemeen aanvaard. Het verhaal heeft ook Antwerpen geen windeieren gelegd, want hele groepen Japanners zakken af naar de kathedraal om toch maar een glimp op te vangen van het beroemde schilderij "De kruisafneming" van Rubens, waaronder hun favoriete duo stierf. Voor de Japanners is de kleine Nello een held, een soort samouraï of kamikaze. De waarden uit het boek sluiten nauw aan bij het vooroorlogse Japan. Vandaar de voorliefde van de Japanners
voor deze figuur. In Japanse reisbrochures wordt er trouwens geen reclame gemaakt voor de stad Antwerpen, maar wel voor de stad van Nello en Patrasche.

Meer weten over Antwerpen en de andere districten? Uit en thuis in Antwerpen