Antiek glas uit Leerdam

Wie aan glas denkt, denkt automatisch aan Leerdam. Leerdammers en glas horen bij elkaar als vissen en water. De Leerdammers zijn allemaal betrokken bij het wel en wee van de fabriek ook al zie je dat in de literatuur niet terug. De bezoekers van onze stad kennen wel de roem van de vormgevers en de kunstenaars, maar wie kan er een naam noemen van een glasblazer?

Leerdam

Wie aan glas denkt, denkt automatisch aan Leerdam. Leerdammers en glas horen bij elkaar als vissen en water. Ook in mijn familie werkt er iemand op ‘de Hut’ zoals de glasfabriek hier in de volksmond heet en dat al sedert 1765, niet dat familielid, maar de fabriek uiteraard. De Leerdammers zijn allemaal betrokken bij het wel en wee van de fabriek ook al zie je dat in de literatuur niet terug. De bezoekers van onze stad kennen wel de roem van de vormgevers en de kunstenaars, maar wie kan er een naam noemen van een glasblazer? De kunstenaar krijgt de eer, maar ieder glazen voorwerp dat de glashut verlaat is ontstaan door het werk van meedere mensen. Glas maak je niet alleen. Ik ga hier niet uitleggen wat glasmakers, voetjeskeieres, hutters, blazers en slijpers precies doen, maar ze zijn allemaal nodig om het eindproduct de fabriek uit te krijgen. Dat geldt vandaag de dag alleen nog maar voor het sierglas en het kristal glas. Dat kan de bezoekende toerist de hele zomer bekijken in Glascentrum Leerdam, de ‘Houten Hut’.

Ongemerkt heeft iedereen dagelijks Leerdams glas in handen, de potjes en flessen gevuld met bijvoorbeeld doperwtjes of pils komen uit de computergestuurde gebruiksglasmachines. Je ziet daar geen zwoegende glasblazers meer maar operators achter een beeldscherm die die helse machines in de gaten houden. Wel fascinerend hoe van honderden gloeiendhete vuurballen in een paar tellen bekend aandoende flesjes vervaardigd worden in fabriekshalvullende oorverdovende productielijnen.

Oorsprong van glas

Om de oorsprong van het glas te ontdekken moeten we naar de stilte van het museum. Een van de opmerkelijke nieuwigheden van de Ijzertijd in ons land was de glasproductie. Archeologen leggen een link met de ijzerproductie. Kennelijk waren die ovens heet genoeg om ook glas te smelten. Men maakte in die tijd vrijwel uitsluitend sieraden, kralen en armbanden. De belangrijkste productiecentra lagen langs de Rijn, van het Ruhrgebied tot in het Land van Maas en Waal. De benodigde grondstoffen zijn er nog steeds te vinden in de streek. Het grootste geheim was de productie van diepblauw glas, iets wat de Romeinen zonder succes, hebben proberen te imiteren.

Romeinen introduceerden het vormgeblazen glas

De Romeinen introduceerden het vormgeblazen glas in onze streken, een techniek die tot op de dag van vandaag onveranderd is gebleven. Men blies het glas in een tweedelige vorm of mal. Ook toen al maakte men voorwerpen met allerlei excentrieke vormen, die alleen met behulp van een blaaspijp niet gemaakt kunnen worden. Vormgeblazen glas vertoont altijd een gietnaad, dat is ook een kenmerk van het fabrieksglas. Vrij geblazen glas vertoont altijd een pontielmerk, de plaats waar ooit de pijp gezeten heeft. Met een draaiende beweging in de vorm voorkomt de glasblazer het ontstaan van gietnaden. De Romeinen hadden overal in hun Rijk glasfabrieken staan, die met elkaar een indrukwekkende hoeveelheid voorwerpen geproduceerd hebben voor zowel de sier als tafelgebruik. In de laat-Romeinse tijd nam de kwaliteit van het glas af. Het werd niet meer ontkleurd en het bevat allerlei onzuiverheden. Ook het assortiment werd kleiner, men maakte eigenlijk alleen nog maar glazen bekers zonder voet waaruit de rijkeren hun wijn konden drinken. Wijn was een kostbare drank die alleen de opkomende adel en de geestelijkheid zich kon veroorloven.

Veertiende eeuw

Tot aan de veertiende eeuw komt glas slechts sporadisch voor in ons land. Door de groeiende economie kwam het glas weer op tafel naast aardewerk en houten en tinnen gebruiksgoed. Vooral drinkgerei begon meer voor te komen, flessen bleven zeldzaam. Ons glas kwam in die dagen vrijwel allemaal van Duitse ‘Glashutten’ die in bosrijke streken te vinden zijn. Want voor de productie was men aangewezen op het hout om de ovens te stoken en als gunstige bijkomstigheid kon men uit de as kaliumcarbonaat (potas) winnen voor het gemeng van de glasmassa.In de zeventiende eeuw kwam de massaproductie van glas weer op gang. Er werden meerdere typen glazen drinkbekers ontwikkeld, met en zonder voet en uiteraard op steeltjes, de roemers kwamen tot ontwikkeling, kortom de meer elegante vormen, bekend van de oude Hollandse Meesters deden hun intrede.

In de musea kun je antiek glas bekijken, in Leerdam kun je het ook kopen en voelen. De stad kent meerdere galerien waar van alles te zien is van het oudste glas tot wat gisteren uit de oven kwam. Het belangrijkste evenement voor de glasliefhebber blijft toch de jaarlijkse Glaskunstbeurs in september. © 2007 - 2008 Albertfolkerts, gepubliceerd in Diversen (Kunst en Cultuur) op 10-08-2007. Het auteursrecht van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van Albertfolkerts is vermenigvuldiging van dit artikel verboden. Meer...

Verwante artikelen

• Glasontwerpen uit Leerdam, Breekbare eenvoud voor Heukelumse: Glasontwerpen uit Leerdam, Breekbare eenvoud voor Heukelumse verzamelaar. De tijdloze schoonheid van Leerdams kristal heeft al heel wat mensen ve…
• Wereldkazen : Leerdammer: Leerdammer kaas heeft een stremsel dat van oorsprong vegetarisch is. Het is eigenlijk een merknaam,want de kaas wordt ook verkocht onder de naam Maasdammer.
• Leuke uitstapjes in Zuid-Holland: De lente en zomer komen er weer aan. Menigéén gaat op het internet op zoek naar tips voor dagjes uit. Ik heb wat leuke tips voor u verzameld over Zuid-Holland, want er is ge…
• De Kaarsenkandelaar: Een mooie aanvulling in de woon-, slaap- of badkamer. De kaarsenkandelaar is er jaren uit geweest, werd oubollig genoemd, maar de laatste jaren is de kaarsenkandelaar weer helemaal terug…
• Calorieën in je drankje: van fris tot alcohol: Afvallen doe je door minder calorieën binnen te krijgen dan je verbruikt. Veel van wat we drinken, met of zonder alcohol, levert veel calorieën zonder dat we er…