De geschiedenis van de spijkerbroek: De ontwikkeling

De eerste spijkerbroeken werden in de VS halverwege de 19e eeuw geïntroduceerd door de Duitse immigrant Levi Strauss. Goudzoekers waren zijn eerste klanten. Vanwege de sterkte van de stof liet hij ze vervaardigen van denim. De broek werd succesvol toen kleermaker Jacob W. Davis op de zwakke punten klinknagels bevestigde. Jarenlang was er maar één model, specifiek voor mannen. De laatste decennia zijn er legio typen, modellen en merken broeken, rokken, shirts en jacks op de markt verschenen.

Het ontstaan van de spijkerbroek

De spijkerbroek, ook wel blue jeans genoemd, is ontstaan in het midden van de 19e eeuw. In deze periode trokken veel Europeanen naar de Verenigde Staten, onder wie de gebroeders Strauss uit het Beierse Bad Ocheim. Eén van de broers, Oskar Levi (1829-1902), probeerde in New York een handel op te zetten, maar omdat de cholera in deze stad heerste, trok hij naar San Francisco. Hier woonden veel goudzoekers (zie afbeelding rechts), omdat de drank hier goedkoop was. Deze zagen wel wat in de broeken die Levi Strauss (zie afbeelding inleiding) van sterk tentdoek maakte. Sterke kleding was schaars en de goudzoekers wilden er goed voor betalen. Vanaf 1850 begon Levi een winkeltje aan de haven. Hij was afhankelijk van de scheepsladingen met goederen die hij bij zijn broers bestelde. Zijn eerste broeken maakte hij van een beige, dicht geweven soort canvas, een stof van ongeverfde katoenen en linnen garens. Langzamerhand groeide zijn winkel uit tot een warenhuis.

Denim en jeans

Zo kwam het dat de eerste spijkerbroeken Levi's werden genoemd. Ze werden al gauw alleen van duurzaam indigoblauwe denim gemaakt. Denimkleding werd vanwege haar slijtvaste eigenschappen voornamelijk door arbeiders gedragen. De denimstof leek erg veel op de stof die vanaf 1567 in Genua werd gemaakt voor de fabricage van zeemansbroeken. Maar de serge (keper), de stof waaruit Levi Strauss vanaf 1853 zijn spijkerbroeken liet snijden, was afkomstig uit het Franse Nîmes. Deze serge was beroemd om de duurzaamheid en lage prijs en werd gebruikt om zeilen voor schepen en dekzeilen voor wagens te maken. De naam van de stof, Serge de Nîmes, werd later verbasterd tot denim.

Voor de handel naar het buitenland, vooral naar Noord-Amerika, bouwden de textielfabrikanten van Nîmes verkoophuizen in Genua, dat zo een commercieel centrum werd. De naam jeans is waarschijnlijk afgeleid van genoese (Engels voor Genuaans), een verbastering van de Franse uitspraak van Genua, hoewel men deze verklaring niet hard kan maken. De jeans 501 heeft zijn naam te danken aan het nummer van de verscheping van de eerste lading stof. Honderd jaar later keert het denim naar Europa terug in de vorm van blue jeans. In 1965 worden de eerste fabrieken van Levi Strauss & Co. in Europa en Azië gebouwd. Als wij het tegenwoordig over spijkerbroeken hebben, spreken we meestal van jeans. En hebben we het over de stof dan zeggen we 'jeansstof' of 'denim'.

De eerste spijkerbroek met klinknagels

In 1870 maakte kleermaker Jacob W. Davis uit Reno, bij San Francisco voor een houthakker een broek van het beige canvas van Levi Strauss. Toevallig lagen er nog wat klinknagels op zijn werkbank en bedacht hij om deze aan te brengen op de broek op die punten die het snelst konden scheuren, zoals de hoeken van de zakken. Ook handig voor de goudzoekers die de gevonden goudklompjes in hun zakken stopten. De broek werd een succes. Davis kreeg de ene opdracht na de andere en betrok alle benodigde stoffen van Strauss. In 1873 werd het patent op deze broeken aan Davis en Strauss toegekend, waarmee de spijkerbroek officieel was erkend.

De definitieve vorm van de jeans

Vanaf 1877 kreeg de spijkerbroek zijn defintieve vorm. Levi Strauss had inmiddels een confectiefabriek, van waaruit het blauwe denim in zeer uiteenlopende kwaliteiten op de markt werd gebracht. Het model van de broek was een echt mannenmodel: strak om de heupen, vrij laag in de taille en rechte pijpen die je bij slecht weer in de laarzen kon stoppen. Meer modellen waren er niet. Ondertussen was Jacob W. Davis voor Levi Strauss gaan werken. Davis besliste dat de stiksels met oranje garens moesten worden gemaakt. Deze kleur kwam namelijk het dichtst bij de kleur van de klinknagels. Om zich te onderscheiden van andere merken, werden de achterzakken voorzien van een dubbel stiksel in de vorm van een golvende V (zie afbeelding rechts). Om dezelfde reden werd op de tailleband aan de rechterachterzijde van de broek een label genaaid, met daarop een afbeelding van twee paarden die door twee mannen worden aangespoord om een paar jeans uit elkaar te trekken. Het label stond garant voor de stevigheid van de broek. Bij alle broeken zat dan ook een garantie dat de koper een nieuwe zou krijgen als de jeans scheurde.

De definitieve uitvoering van de jeans

Sinds zijn ontstaan heeft de spijkerbroek van Levi's slechts weinig veranderingen ondergaan. Op een enkele wijziging na is het nog steeds de werkbroek van vroeger, die toen wel met bretels werd gedragen. Ook zijn niet alle klinknagels uit die tijd behouden gebleven. In 1933 werd die bij het kruis verwijderd, omdat de veehouders problemen ondervonden wanneer ze zich 's avonds bij het kampvuur wilden warmen en cowboys er last van hadden in het zadel. Vier jaar later moesten de klinknagels op de achterzakken verdwijnen, omdat schooldirecteuren vonden dat de banken van de lessenaars te snel sleten. De standaardjeans is een broek, gesneden uit een stevige lap katoen. Hij wordt gekenmerkt door vijf zakken, een gulp met gestempelde knopen, oranje stiksels, koperen klinknagels en een etiket (patch) van kunstleer dat op de taille is genaaid. De patch (zie afbeelding links) geeft informatie over de taillewijdte van de broek (W gevolgd door een cijfer), de pijplengte (L gevolgd door een cijfer), het model (bijvoorbeeld 501), en de kwaliteit van de stof; zo geeft XX aan dat het om een buitengewoon sterke stof gaat. Later werd de tab, een klein rood etiketje met de naam van het originele merk, op de rechterzak meegestikt (zie afbeelding hierboven).

In 1878 worden de achterzakken voorzien van twee, in oranje stiksels uitgevoerde bogen die arendvleugels voorstellen. De arend staat symbool voor vrijheid. In 1922 verschijnen de lussen voor de riem om de taille. Ritsen bestonden nog nauwelijks begin vorige eeuw en dus moest de spijkerbroek het in de begintijd met knopen doen, totdat in 1926 spijkerbroekenfabrikant Lee uit Kansas een rits in de jeans zette. Vanaf dat moment wijkt de broek echt in niets meer af van de standaardbroek die je nog steeds kunt kopen. Wel zijn er nieuwe types en modellen gekomen voor mannen en vrouwen, b.v. superstrakke en ultralaag gesneden broeken, spijkerrokjes en -jacks. Door menging van verschillende garens is de stretchjeans ontwikkeld en met behulp van puimsteen kan hij worden gebleekt, de zogenaamde stone-washed jeans. Dit stone-washen gebeurt tegenwoordig op een goedkopere en snellere manier met enzymen, afkomstig uit kweekvaten waarin bacteriën groeien.