Chanoeka: nachtlicht

De mitswah om Chanoeka lichten aan te steken begint bij zonsondergang..... Ze worden geplaatst voor het raam. De avonden beginnen vroeg in de winter en vullen de straat met duisternis en kou. Eén voor één gaan de lichten aan. Tussen de elektrische lichten gloeit een puurder licht. Het is de laatste week van Kislev en voor de ramen van joodse huizen verlichten Chanoeka lampen de nacht. Een overdenking van wijlen rebbe Menachem Mendel Schneerson.

Nachtlicht

"Want een mitswa is een lamp en Tora licht" (Spreuken 6:23). De essentie van ons doel in het leven is licht te verspreiden: elke keer als we een mitswa vervullen steken we een lamp op, die de wereld verlicht die duister is door onwetendheid en strijdt met de wijsheid en harmonie van de Schepper.

Elke mitswa is een lamp, maar er zijn twee mitswot wier feitelijk vorm hun wezenlijke functie spiegelt. Deze zijn de twee mitswot wier vervulling de generatie van fysiek licht inhoudt: de lampen van de Menora, waarvan de Tora instrueert dat ze elke middag in de Heilige Tempel in Jeruzalem aangestoken moeten worden; en de Chanoeka lichten, die elke avond na zonsondergang aangestoken moeten worden gedurende de acht dagen van het Chanoeka-feest.

De Chanoeka lampen stammen af van de Menora. De mitswa om de Chanoeka lichten te ontsteken werden door onze wijzen ingesteld om de wonderlijke hergeboorte van het licht in de Heilige Tempel te herdenken, in de tweede eeuw voor de gewone jaartelling, na de onderdrukking door de Hellenistische overheersers van het Heilige Land.

De Menora van de Tempel was vijf voet hoog, een zevenarmige kandelaar gemaakt van vast goud en op de top zeven olielampjes. Zijn zeven vlammen, gebrand door olijfolie gemaakt onder speciale condities van spirituele puurheid, waren de fysieke uitdrukking van het spirituele licht dat vanuit de heilige Tempel uitstraalde. Want de heilige Tempel in Jeruzalem was het epicentrum van Gods manifest aanwezig in het leven van de mens, het punt, zo zegt de Talmoed van waaruit het licht de hele wereld in straalt. In hun poging de spiritualiteit van Israël te vervangen door het heidendom van het Hellenisme, drongen de Grieken de Tempel binnen, ontheiligden het met hun beelden en rituelen en besmetten de olie die ontworpen was voor het ontsteken van de Menora.

Maar één familie weigerde te buigen voor de duisternis. Mattijahoe de Hasmonee en zijn zonen (de Maccabeeën) organiseerden een kleine maar vastbesloten groep strijders die de Grieken uit het land verjoeg. Na het bevrijden van de Heilige Tempel en het opnieuw instellen van de eredienst voor God, zochten zij naar de rituele pure olie om de Menora te ontsteken. Zij vonden een enkele kruik olie dat was overgebleven. Wonderlijk genoeg brandde de voorraad van één dag, acht dagen lang en kon er nieuwe olie worden gemaakt.

Sindsdien herinneren we de triomf van het licht over de duisternis met de acht vlammen van de Chanoeka.

Een andere Menora

Er zijn echter een aantal kenmerkende verschillen tussen de Chanoeka Menora en de Menora in de Heilige Tempel:

• De Tempel Menora werd aangestoken gedurende dag (niet later dan 1uur tot een kwartier voor zonsondergang) en brandde de hele nacht. De Chanoeka kandelaar wordt onmiddelijk na zonsondergang aangestoken.
• De originele Menora stond binnen op de heiligste plek van de Heilige tempel (de Heichal). De Chanoeka staat voor het raam.
• De Menora heeft zeven brandende vlammen. De Chanoeka Menora heeft acht lampen die pas op de laatste, achtste dag, allemaal branden.

Waarom deze verschillen? In de Torawet staat een regel dat alle rabinale instituties gemodelleerd worden naar hun bijbels prototypen. Dus waarom werd bij het installeren van de uitvoering van het ontsteken van de Chanoeka hiervan afgeweken?

Standaard procedure

God zag dat het licht goed was en Hij maakte een scheiding tussen licht en duisternis. En God noemde het licht dag en de duisternis nacht (Genesis 1:4-5)

In het begin waren duisternis en licht één naadloze uitdrukking van de goedheid en perfectie van hun Schepper. Maar God wilde contrast en uitdaging in Zijn wereld. Dus Hij maakte een scheiding tussen licht en duisternis, tussen geopenbaarde goedheid en verborgen goedheid en daagde ons daarmee uit de dag te ontwikkelen en de nacht te verheffen.

Op het meest fundamentele niveau is onze taak het daglicht aan te wenden zodat het in de nacht straalt. We streven alles dat goed en Goddelijk is in onze wereld te bewaren en te ontwikkelen en om deze positieve krachten te sturen om het kwade en het negatieve van de donkere kant van de schepping te overwinnen en te transformeren. Dit proces werd door de Menora in de Heilige Tempel als voorbeeld gesteld: aangestoken in het daglicht reikten zijn stralen tot diep in de nacht; aangestoken met Goddelijk licht, straalde zijn gloed naar de wereldse wereld zonder gloed.

Maar er zijn tijden wanneer deze standaard procedure niet langer werkt. Tijden wanneer duisternis het Goddelijke lichthuis binnendringt die de Menora uitblust en zijn olie bevuilt. Tijden wanneer we niet langer daglicht kunnen gebruiken om de nacht te verlichten. Op zulke tijden, moeten we de nacht zelf gebruiken als bron van licht. We moeten zoeken naar de verboden enkele kruik pure olie. We moeten delven onder de oppervlakte van realiteiten van dag en nacht. Daarin ligt de betekenis van Chanoeka, wanneer de Menora vanuit het binnenste van de Heilige Tempel beweegt naar de straat en van de dag naar de avond. Chanoeka transformeert de Menora van een voorwerp dat daglicht gebruikt in een voorwerp dat de duisternis gebruikt.

Cyclus en omtrek

Dit is ook de betekenis van het verschil in het aantal lampen in de Tempel en de Chanoeka Menora. Zeven is het getal van de schepping. God schiep de wereld in zeven dagen. Zeven is het dominante getal in alle natuurlijk cycli en processen. Vandaar dat de Menora zeven armen heeft. Als zeven het getal van de natuur is, vertegenwoordigt acht de omtrek (shomer hahefek). Als de zeven lampen van de Menora het normatieve proces bevat van het overwinnen van de duisternis door het licht, dan vertegenwoordigen de acht lampen van de Chanoeka Menora de poging een hogere realiteit te benaderen -een realiteit waarin duisternis slechts een andere straal is van Goddelijke waarheid.

Meer over Chanoeka is te lezen in mijn special Het Chanoeka feest. © 2007 - 2010 Etsel, gepubliceerd in Feestdagen (Kunst en Cultuur) op 04-12-2007. Het auteursrecht van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van Etsel is vermenigvuldiging van dit artikel verboden. Meer...

Verwante artikelen

• Chanoeka: test je Chanoeka-kennis: Test je Chanoeka-kennis. In dit artikel wil ik de lezer zijn kennis over Chanoeka laten testen. De vragen gaan over de belangrijkste kenmerken van het Joodse Chanoeka-feest…
• Chanoeka: overzicht van gebeden, tora-gedeelten en liederen: In dit artikel wil ik een overzicht geven van de religieuze gebeden, tora-gedeelten en liederen. Dit zijn V'al Hanissim, Hallel, Tora-gedeelten en…
• Joodse feestdagen: Chanoeka: Het woord Chanoeka betekent 'inwijding'. In het Oude Testament (Tenach) staat niets te vinden over dit feest. Chanoeka werd pas in de 2de eeuw voor de gewone jaartelling ingestel…
• Chanoeka: de overwinning van het licht op de duisternis: Wat is Chanoeka? ...Toen de koninklijke Hasmonietische familie won en de Grieken had verslagen, zochten en vonden zij slechts één kruikje pure olie...…
• Chanoekastudie: Numeri (8:2-4): 'Wanneer gij de lampen opsteekt.' Hoe moeten we dit interpreteren? 'En Aaron deed zo.' Wat deed Aaron? 'En aldus was het werk van de luchter: uit één stuk gedreven, van goud.'…

Bronnen en/of referenties

• De Lubavitcher Rebbe