Feestdagen en Nieuwjaar

Rosh Hasjana: een gids voor de gebruiken en gewoontes

Infoteur: Etsel

Het Joodse nieuwjaar -Rosh Hasjana- kent een aantal gebruiken die ik in dit artikel wil behandelen. Het gaat om het aansteken van de kaarsen door alle vrouwen en meisjes, de nieuwjaarsgroet op de eerste en tweede avond van Rosh Hasjana, het traditionele voedsel die zoetheid en overvloed symboliseren, het blazen op de Sjofar (ramshoorn) dat een oproep is tot berouw, en de Tasjlich (het wegwerpen van de zonden).


Het aansteken van de kaarsen

Meisjes en alle vrouwen die in het huis zijn steken elke avond van Rosh Hasjana kaarsen aan. Hierbij wordt de volgende zegen gezegd:
  • Ba-roech A-tah Ado-nai E-lo-hei-noe me-lech ha-olam asher ki-deshanoe be-mitzvo-tav ve-tzvi-vanoe le-hadlik ner shel Yom Hazikaron. (Gezegend bent U, Heer onze God, Koning van het universum, die ons geheiligd heeft met Zijn geboden en ons opgedragen heeft de kandelaar van de Dag van Herinnering aan te steken.)

Op de tweede dag moet men bij het uitspreken van de zegen de nieuwe vrucht in gedachte hebben die vervolgens wordt gegeten na de Kiddoesj:
  • Ba-roech A-tah Ado-nai E-lo-hei-noe me-lech ha-olam she-heche-ya-noe ve-ki-yi-ma-noe ve-higi-a-noe liz-man ha-zeh. (Gezegend bent U, Heer onze God, Koning van het universum, die ons het leven schonk, ons onderhield, en in staat stelde deze gelegenheid te bereiken.)

Nieuwjaarsgroet

Op de eerste avond van Rosh Hasjana is het de gewoonte elkaar te begroeten met zegens en goede wensen van "Leshana tova tekatev v'etachetem - Mag je ingeschreven zijn voor een goed jaar!"

Traditioneel voedsel

Kiddoesj
Na terugkomst van de synagoge reciteren we de kiddoesj over een glas wijn.

nieuwe vrucht
Op de tweede avond van Rosh Hasjana wordt een 'nieuwe vrucht' op de tafel gelegd die nog niet eerder is geproefd het nieuwe seizoen. Terwijl de Shehecheyanoe zegen wordt gezegd na het aansteken van de kaarsen en de kiddoesj, moet men de nieuwe vrucht in gedachten hebben.

Voor het verdelen van de vrucht wordt de zegen gezegd:
  • Ba-ruch A-tah Ado-nai E-lo-hei-noe Me-lech ha-olam bore pri ha-etz. (Gezegend bent U, Heer onze God, Koning van het universum, die de vrucht van de boom schiep.)

Challah in honing
Volgende op de kiddoesj (en de tweede avond volgend op het eten van de nieuwe vrucht) vindt de rituele handwassing plaats voor het brood. Terug aan tafel wordt de Hamotzie zegen gereciteerd:
  • Ba-ruch atah A-do-nay, E-lo-hei-noe Melech Ha-Olam, hamotzie le-chem min ha-are-tz. (Gezegend bent U, Heer onze God, Koning van het universum, die het brood van de aarde brengt.)

Snijdt de challah, doop het in de honing en neem een stukje. Geef iedereen een stukje en zorg ervoor dat iedereen hetzelfde doet.

Symbolisch voedsel
Op de eerste avond van Rosh Hasjana, na het eten van challa met honing, is het de gewoonte verschillende voedsel te eten die het type jaar symboliseren welke we wensen.

We dopen een stukje zoete appel in honing en spreken de zegen uit:
  • Ba-ruch A-tah Ado-nai E-lo-hei-noe Me-lech ha-olam bore pri ha-etz. (Gezegend ben U, Heer onze God, Koning van het universum, die de vrucht van de boom schept.)

  • Ye-hi ratzon she-ti-cha-desh alei-nu shanah tovah u-m'tu-kah. (Mag het Uw wil zijn voor ons een goed en zoet nieuwjaar te hernieuwen.)

Een hoofd van een vis, ram of ander kosjer dier wordt geserveerd. Dit symboliseert ons verlangen "aan het hoofd van de klas" te zijn dit jaar.

Een granaatappel wordt gegeten dat symboliseert een jaar dat vol is met mitswot en goede daden.

Daarnaast wordt er voedsel gegeten dat zegen en voorspoed symboliseert, bijvoorbeeld een wortelsalade.

Rosh Hasjana Cuisine
De focus is gericht op zoet voedsel dat ons verlangen symboliseert en zoet jaar met zegens en overvloed te hebben. Er worden ook geen noten gegeten. Het Hebreeuwse woord voor noot is 'egoz' dat dezelfde numerieke waarde heeft als 'chet' (zonde).

Het blazen op de Sjofar

wat is een sjofar?
Een sjofar is een hoorn van een kosjer dier. Wanneer je in de sjofar blaast komt er een geluid uit.

wanneer wordt de sjofar gebruikt?
In de Bijbel wordt Rosh Hasjana de 'Dag van het Sjofar blazen' genoemd. De Sjofar wordt op beide dagen geblazen, behalve als het sjabbat is.

waarom wordt de sjofar gebruikt?
Ten eerste omdat het een mitswa is. Ten tweede om ons wakker te schudden en ons te verbinden met onze bron en ons te herinneren aan onze goddelijke missie.

voor wie is de sjofar bestemd?
Voor alle Joodse mensen. We moeten ons allemaal verbinden met de bron.

waar wordt de sjofar gebruikt?
In de synagoge. De Sjofar wordt geblazen na de Tora lezing.

hoe wordt de sjofar geblazen?
De sjofar blazer reciteert twee zegens en blaast dan drie soorten:
  • Tekia (een lange blaasstoot van een paar seconde)
  • Shevariem (drie middellange blaasstoten)
  • Terua (een minimum van drie korte blaasstoten)

Het minimum aantal blaasstoten is dertig. In de synagoge worden honderd stoten geblazen.

Het wegwerpen van de zonden - Tasjlich

Op de eerste dag van Rosh Hasjana, na het middaggebed, gaan we naar een water met vis en reciteren de Tasjlich gebeden, waar we symbolisch onze zonden wegwerpen in het water en onze tekortkomingen achterlaten. Zo kan het nieuwe jaar met een schone lei worden begonnen.

Wanneer de eerste dag van Rosh Hasjana op Sjabbat valt, wordt het op de tweede dag van Rosh Hasjana gedaan. Wanneer het helemaal niet op Rosj Hasjana kan worden gedaan dan wordt het op de laatste dag van Soekot gedaan.

Het volgende wordt gezegd:
Wie, God, is er als U, die ongerechtigheid vergeeft en aan overtreding voorbijgaat voor de rest van Zijn volk, Zijn bezit. Hij houdt niet voor altijd vast aan Zijn woede omdat Hij graag genadig wil zijn. Moge Hij zich steeds weer over ons ontfermen, onze ongerechtigheden verdoezelen en al onze zonden in het diepste van de zee werpen (Mich 7,18:19). (En alle zonden van Uw volk, het Huis-Jisrael, wil die werpen op een plaats waar er niet meer aan gedacht wordt en er geen aandacht aan wordt geschonken en waar ze nooit meer bij iemand naar boven komen).
Bewijs Ja'akov trouw, Awraham de liefde, die U onze voorouders van oudsher onder ede beloofd hebt (Mich 7,20).

Meer over Rosh Hasjana is te lezen in mijn special De viering van Rosh Hasjana (Joods nieuwjaar).
© 2008 - 2010 Etsel, gepubliceerd in Feestdagen (Kunst en Cultuur) op 28-08-2008, laatst gewijzigd op 28-08-2008. Het auteursrecht van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van Etsel is vermenigvuldiging van dit artikel verboden. Meer...

Verwante artikelen


Reageer op het artikel "Rosh Hasjana: een gids voor de gebruiken en gewoontes"


Er zijn nog geen reacties geplaatst op dit artikel.