Kerstfeest, van midwinterfeest tot heden

In de eerste periode na het sterven en verrijzen van Jezus Christus, bestond het vieren van kerst door Christenen helemaal niet. In die tijd was nog niemand bezig met het kindje Jezus of zijn geboortedag. Eigenlijk vierden alleen de Romeinen verjaardagen, voor christenen en Joden was dit ondenkbaar.

Algemeen

Heel lang geleden begonnen we ons te realiseren dat veel dingen die te maken hebben met kerst niet (geheel) zijn terug te vinden in de bijbel. Ook ervoeren we dat de kerstboom eigenlijk niets met de geboorte van Jezus te maken heeft, maar eigenlijk een heidens gebruik zou zijn.

In de eerste periode (zeker de eerste 200 jaar) na het sterven en verrijzen van Jezus Christus, bestond het vieren van kerst door Christenen helemaal niet. In die tijd was nog niemand bezig met het kindje Jezus of zijn geboortedag. Eigenlijk vierden alleen de Romeinen verjaardagen, voor christenen en Joden was dit ondenkbaar.

Onderzoekers zijn het met elkaar wel eens dat Jezus in ieder geval niet op 25 december is geboren. In Israël is het in de winter koud en nat. Dat was het ook al 2000 jaar geleden. Er is niet één herder die het in zijn hoofd zou halen om midden in een winternacht met zijn schapen in het veld te gaan slapen.

Feesten rond eind december

Het Christendom kwam ook naar veel “heidense” landen. De volkeren uit deze landen hadden zo hun eigen gebruiken. Een voorbeeld is de eerder genoemde verjaardag van de Romeinen, deze bleven ze vieren ook nadat ze bekeerd waren. Zo werd er rond 21-22 december de winterzonnestilstand gevierd, een feest waarin men de wederopstanding van de zon vierde. De Germanen vierde rond deze datum joelfeesten. Feesten van dankbaarheid. Deze feesten duurden 13 dagen en 12 nachten. Er werd niet gewerkt, maar veel gegeten en gedronken. Men ontstak dan ook enorme vreugde vuren en alles werd versierd met groenblijvende takken en twijgen. Deze werden gezien als symbool van vruchtbaarheid.

Ontstaan van hedendaags kerstfeest

In 221 stelde Julius Africanus, een belangrijk Romeins legerofficier, voor om de geboorte van Jezus Christus te gedenken en vieren op 25 december. Op deze dag werd door de aanhangers van de religie van Mitras (een van oorspronkelijk uit Perzië komende ´god´) zijn geboorte herdacht. Omdat de Romeinen deze dag als feestdag voor hun god vierden, vond Julius een gedenkdag (wat voor de Romeinen een eerbetoon was aan de jarige) ter ere van de geboorte van Jezus een goede tegenhanger. Veel bisschoppen die toen leefden, waren het niet eens met dit voorstel. Dit eigenlijk alleen om de datum. Dit hebben zij kunnen tegenhouden tot in de 4e eeuw.

In 312 was het keizer Constantijn de Grote die een visioen kreeg van een kruis en de woorden “in hoc signo vinces (door dit teken zult gij overwinnen). Omdat men eenheid wilde, besloot Paus Liberius in 354 door middel van een decreet, dat op 25 december de geboorte van Jezus Christus gevierd zou gaan worden, dit middels een speciale “kerst-mis”.

De kerstboom

Omdat er nog steeds veel volkeren waren die het midwinterfeest vierden, is het gebruik van de kerstboom eigenlijk langzaam ingeslopen in de versieringen behorende bij het kerstfeest. Eigenlijk kunnen we een kerst zonder boom ons niet meer voorstellen. De kerstboom zoals wij die kennen, duikt voor het eerst op in Frankrijk, in 1605 wordt in Straatsburg de eerst versierde kerstboom in de grond gestoken.

Bonifatius

Eén van de vele verhalen en legenden die de kerstboom omringen, vertelt dat we deze boom juist te danken hebben aan Bonifatius (ca. 673-754). Deze Heilige hakte in Geismar een aan Thor gewijde heilige eik om in een goed opgezette confrontatie met de oude goden en hun heidense aanhangers. Volgens de legende verhief Bonifatius achteraf een dennenboom, die tussen de wortels van de eik opgroeide, tot een nieuw symbool. Daarbij zou hij de volgende woorden hebben gesproken: "Het hout van deze bescheiden boom dient tot het bouwen van uw huis; laat Christus het centrum van uw huis zijn. Zijn naalden blijven ook in de donkerste dagen groen; laat Christus uw eeuwige licht zijn. Zijn takken strekken zich uit om u te omarmen en zijn top wijst naar de hemel; laat Christus uw troost en gids zijn".

Toen de kerstboom in huis in de loop van de 19e eeuw ook onder katholieken algemeen gangbaar werd, waarschuwde de Kerk met klem tegen het gebruik van dit heidense symbool. Dit was een reden waarom in veel katholieke huisgezinnen tot ver in de 2e eeuw geen kerstboom in huis kwam.

Kerstfeest heden

Op het Sint-Pietersplein staat in de kersttijd sinds 1982 ook een grote kerstboom. Het is een initiatief van paus Johannes Paulus II, die vond dat het plein in de Kersttijd wel wat versiering kon gebruiken. Kerstbomen zijn nog weinig gangbaar in Italië en het is dan ook typerend dat de eerste niet-Italiaanse paus sinds eeuwen de versierde den introduceerde in Vaticaanstad. Zij opvolger, paus Benedictus XVI houdt het gebruik van zijn voorganger in ere, dus dit jaar zal er wederom een kerstboom op het plein staan geleverd door een wisselend land uit Europa.

Gerelateerde links

Kerst Assortiment, Het Mooiste Kerstlied Ooit, Hoe Maak Ik Zelf Kerstcake, Kerst Bij Centerparcs en Heerlijk Kerstarangement. © 2006 - 2009 Storm, gepubliceerd in Feestdagen (Kunst en Cultuur) op 17-11-2006. Het auteursrecht van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van Storm is vermenigvuldiging van dit artikel verboden. Meer...

Verwante artikelen

• Het kerstverhaal: Het kerstverhaal gaat over de geboorte van het kindje Jezus. Jezus wordt geboren uit de maagd Maria. De heilige geest heeft het kindje in haar buik aan maria gegeven. De man van maria is Jo…
• Wat is de ware betekenis van Kerst?: Voor veel mensen is het Kerstfeest het feest van lichtjes in de kerstboom, lekker eten op tafel en soms zelfs kadotjes krijgen. Voor Christenen is de betekenis van Kerst…
• Kerstcyclus: een periode vol feestdagen: Als we het over "Kerst" hebben, denken we meestal alleen aan Eerste en Tweede Kerstdag. Er gaan echter nog feestdagen vooraf en ook nog erna. Wist je dat er na de Adv…
• Zelf een Kerststalletje maken: Voor veel mensen, of ze nou in het verhaal van Jezus Christus geloven of niet, ‘hoort’ een Kerststal een beetje bij de Kerstdagen. In de winkels zijn leuke stalletjes te koop,…
• Kerstboom benutten en kerstster behouden: De kerst is voorbij, de kerstboom gaat na driekoningen op 6 januari de deur uit. Wat doet u met uw kerstboom? Er is een manier waarop de kerstboom nog nuttig kan zij…