Zwarte Piet, wie kent hem niet

Zo beweert een schrijver in 1948 dat de bisschop van Myra een Ethiopische slaaf had, die christen was geworden en die hij Piter noemde. Nicolaas gaf hem de vrijheid, en uit dankbaarheid hiervoor bleef deze Piet zijn leven lang in dienst van de bisschop

Algemeen

De Katholieke Kerk heeft het dualisme ingesteld om de meest wezenlijke functie van zwarte piet te benadrukken: het Goede tegenover het Kwade. Dit werd door menselijke figuren voorgesteld in de figuur van een witte, of in het wit geklede mens; het kwade was een zwarte of in het zwart geklede bokkenfiguur: Satan of de duivel. Van de duivel (die toen ook Pietje Pek of Zwarte Piet werd genoemd) geloofde men dat hij bij stervelingen via de schoorsteen de weg van het geestenrijk naar de mensenwereld binnendrong. Zwart stond hier voor het overwonnen kwaad, niet voor een donkere huidskleur. Een andere, meer populaire, verklaring dat de Pieten zwart zijn, is het feit dat zij zich vaak in schoorstenen begeven en dat ze zich daarna niet schoonmaken.

Wie is Piet

Zo beweert een schrijver in 1948 dat de bisschop van Myra een Ethiopische slaaf had, die christen was geworden en die hij Piter noemde. Nicolaas gaf hem de vrijheid, en uit dankbaarheid hiervoor bleef deze Piet zijn leven lang in dienst van de bisschop. Een aardig verhaal, maar er is in geen enkele oude bron over bisschop Nicolaas iets over terugvinden.

Waar komt zwarte Piet vandaan

Waar komen de zwarte Pieten dan vandaan? In de donkere maanden van het jaar, dus ook rond 6 december, raast de wilde Jacht] boven onze daken! De Wilde Jacht, of het Wilde Heir, was niets anders dan onze afgestorvene voorouders die in deze tijd de kans vinden om terug te keren naar hun Sibbe en eertijdse grond! Zoals bekend brachten zij geluk en hel met zich mede voor de achtergebleven familieleden! In sommige legenden zelfs goud of rijkdom! Zij staan ook bekend als Perchten! De aanvoerder van deze Perchten was niemand minder dan Wodan zelf. Deze doden hadden een zwart gelaa] doordat hun levenskleur verdwenen was! Vandaar dat sinterklaas zijn Pieten zwart zijn! Volgens overlevering hebben de zwarte Pieten een roede in hun bezit! De roede is een vruchtbaarheidsymbool!
Wat de meeste theorieën gemeen hebben, is dat Zwarte Piet bepaald geen lieverdje was en kinderen flink angst aanjoeg.

Zwarte Piet in Nederland

De Amsterdamse schoolmeester Jan Schenkman verzon hem en gaf hem een belangrijke plaats in het eerste echte sinterklaasboek dat wij in Nederland kennen. Op de afbeeldingen van dat boekje zien we de zwarte dienaar zoals we hem nu nog steeds kennen: een donkergekleurde jongeman in een 16e-eeuws pagekostuum.

Ca. 1850 was Piet een barse figuur, die stouterikken met de roe dreigde of sloeg; de ergste deugnieten in een zak stopte en meenam. Tot in de jaren rond 1940 kwam dit gedrag voor. Langzamerhand veranderde dat gedrag, omdat de opvoedkundige opvattingen veranderden. Bangmakerij en streng straffen werden uit den boze gevonden en dus moest ook Zwarte Piet zich aanpassen, vooral na ca. 1960. Hij veranderde geleidelijk in een behulpzame dienaar, trakterende kindervriend, lenige acrobaat en/of malle clown. Tegenwoordig kennen we allerlei soorten pieten: wegwijspiet, testpiet (die zelfs verliefd wordt), muziekpiet, profpiet. Met andere woorden, pieten hebben tegenwoordig een duidelijke taak.

Tegenwoordig stuit dit veel mensen tegen de borst. De zwarte is zo het eeuwige knechtje van een witte baas, en dat is een racistisch beeld. Dit gevoel leidde er in 2001 toe dat allochtone kinderen tijdens een Sinterklaasoptocht de pruiken van Zwarte Pieten aftrokken en pepernoten teruggooiden.

Zwarte Piet in Duitsland en Oostenrijk

Bij onze Oosterburen en hun buren (Oostenrijk) vergezellen Krampus (Knecht Ruprecht) Sinterklaas.

• Krampus (Oostenrijk), lijkt het meest op een duivels wezen met een bontjas horens, een lange rode tong en slagtanden. Hij komt bij de kinderen binnen en begint met de roe te dreigen. De kinderen worden / zijn zo bang voor deze figuur dat ze bibberend en huilend onder tafel gaan zitten totdat Nicolo (Sinterklaas) hen komt helpen.
• Ruprecht (Duitsland) daarentegen is blank, helemaal in het zwart gekleed en draagt een baard. Zijn gezicht is bijna nooit te zien, hij draagt zware kettingen om de kinderen bang te maken.

Gelukkig heeft niet alleen Sinterklaas zijn liedjes, er zijn ook liedjes voor Piet alleen.] Onderstaand liedje heeft diverse versies van afloop.

Zwarte Piet ging uit fietsen

Zwarte Piet ging uit fietsen,
toen knapte zijn band.
Toen moest hij gaan lopen,
met de fiets aan zijn hand.
Hij kwam in 'n dorpje,
en zei tegen de smid:
'k Geloof dat er in mijn achterband
een pepernootje zit.

De smid moest toen lachen
en plakte zijn band.
Toen kon Piet weer fietsen
door heel Nederland.
Och jongens en meisjes
let nu toch eens op!
Misschien zie je Piet wel fietsen
met Sint achterop.

De laatste vier regels worden ook wel gezongen als:
Hij kwam bij een school aan
En zei tegen de juf
Als alle kinderen zoet zijn
Kom ik volgend jaar weer terug.

Recept

Zwarte Piet is natuurlijk de lieve kindervriend die buiten en op scholen en feesten altijd pepernoten uitdeelt. Pepernoten verwijzen naar vroegere vruchtbaarheidsriten. Hieronder een lekker recept:

Pepernoten

Ingredienten

• 125 gram bloem
• 125 gram zelfrijzend bakmeel
• 80 gram bruine basterdsuiker
• 2 eetlepels water
• 1 mespuntje zout
• 1 eierdooier
• 1 theelepel speculaaskruiden
• 1/2 theelepel kaneel
• 1 mespuntje gemalen anijszaad

Bereiding
Kneed alle ingrediënten door elkaar tot een soepele bal deeg. Laat deze bal 1 uur op een koele plaats rusten, bijvoorbeeld in de koelkast. Smeer de bakplaat in met boter. Draai van de helft van je bol deeg allemaal kleine balletjes, ter grootte van een knikker. Leg de kleine balletjes op gelijke afstand op de bakplaat. Je kunt van de helft van de bol ongeveer 1 bakplaat vol pepernoten maken.
Druk elk balletje een beetje plat met je duim. Bak de pepernoten gaar en goudbruin en laat ze daarna afkoelen. Je kunt onder het bakken alvast de volgende portie maken. Bak de pepernoten ongeveer twintig minuten met een temperatuur van 160 Graden. Plaats de pepernoten in het midden van de oven.

Gerelateerde links

Nintendo Of Playstation Sint, Recepten Italiaanse Sint, Mobiel Van De Sint En Piet, Sinterklaas Uit Italie en Heerlijk Genieten. © 2006 - 2009 Storm, gepubliceerd in Feestdagen (Kunst en Cultuur) op 20-11-2006, laatst gewijzigd op 03-09-2007. Het auteursrecht van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van Storm is vermenigvuldiging van dit artikel verboden. Meer...

Verwante artikelen

• Sinterklaas, de club van Sinterklaas: Sinds een jaar of 7 beleven de zwarte pieten, de Club van Sinterklaas, ieder jaar een spannend avontuur. Wat het ook is, wie hier ook achter zit, de pieten weten de “pro…
• Oude en Nieuwe Sinterklaasliedjes, wat een verschil!: Het verschil tussen de oude sinterklaasliedjes en liedjes van nu is erg groot. De standaard teksten zijn vervangen door hippe, melodieuze teksten en ryth…
• De geschiedenis van Sinterklaas: Rond half november komt sinterklaas weer in Nederland. Maar wie is die sinterklaas en waarom vieren we sinterklaas?
• Het paard van Sinterklaas: Sinterklaas is in onze tijd niet weg te denken zonder zijn schimmel Americo. Hiermee rijdt hij, in gezelschap van Zwarte Piet, in de donkere nacht over de daken om de kadootjes doo…
• Sinterklaasfeest: Wat zijn de typische kenmerken van het sinterklaas feest en hoe is het ontstaan? waarom word er nu pakjesavond gevierd?