Geschiedenis Joodse volk 9 (Polen en Rusland)

Midden 16de eeuw was de Joodse gemeenschap in Polen de belangrijkste. Polen bestond toen uit Polen, Lithouwen, Galicië, Wit-Rusland en een deel van de Oekraïne. Ook in Polen kende men in de late middeleeuwen gevallen van beschuldiging van hostieschending, het bloedsprookje, etc., met de daaraan verbonden vervolgingen.

Autonomie

Omstreeks 1580 ontvingen de Joden een grote mate van zelfbestuur in het Koninkrijk Polen. De Raad van de Vier Landen had gezag over alle aspecten van het Joodse leven aldaar. Deze bestond tot ca. 1770. Meer hierover is te lezen in het artikel Joden in Polen.

De pogroms van Chmielnitzki-1648

De opstand van de Kozakken onder Chmielnitzki was gericht tegen de Poolse adel, maar maakte ook slachtoffers onder de Joden. Deze waren de hevigste pogroms tot dan toe in de geschiedenis. Veel Joden zochten hun toevlucht bij de valse messiasen, Sabbatai Zwi en Jacob Frank. De aanhangers van Frank keerden zich tegen de Talmoed en sloten zich aan bij de Rooms Katholieke Kerk.

Chassidisme

Het chassidisme verzette zich ook tegen de overmatige aandacht voor de Talmoed, maar bleven binnen het Jodendom. Het chassidisme werd gesticht door de Ba'al Sjem Tov. Hij verlegde de aandacht van Talmoed studie naar vroomheid en naar het gebed. Veel eenvoudige Joden sloten zich erbij aan. De leerlingen van de Ba'al Sjem Tov en hun zonen stichtten verschillende dynastieën. Eén van de dynastieën was de Lubavitcher Chassidiem. Deze legde meer nadruk op intellectualisme dan de andere dynastieën. De Chassidiem werden fel bestreden door de Mitnagdiem, de gewone orthodoxie. Die strijd duurde tot in de 20ste eeuw voort. Meer over het Chassidisme is te lezen in de Chassidische beweging. De Chassidiem houden zich ook veel bezig met de Kabbala (Joodse mystiek). Meer over de Kabbalah is te lezen in het artikel de Kabbalisten.

Overname door Rusland

Als gevolg van de zogenaamde Poolse delingen van 1772, 1793 en 1796 kwamen grote delen van de joden in Polen onder een ander bewind. Ruim één miljoen Joden kwamen onder het bewind van het Tsaristische Rusland. Hun positie verslechterde daardoor. Enerzijds moesten zij in het Westen van Rusland gaan wonen, hoofdzakelijk in de steden. Anderzijds werden ze gedwongen te russificeren. Tsaar Nicolaas I bepaalde dat vele Joodse Jongens (tussen 8 en 12 jaar oud) gerecruteerd moesten worden voor militaire dienst waar zij zeer wreed behandeld werden en gedwongen werden zich van het Jodendom te vervreemden. Zij werden Kantonisten genoemd. Tsaar Alexander II verbeterde de situatie van de Joden, maar hij werd vermoord door revolutionairen waaronder een Joods meisje. Dit leidde tot pogroms en tot de invoering in 1882 van de zogenaamde Mei-wetten, die de bewegingsvrijheid en economische vrijheid beperkten. ook gold een Numerus Clausus voor Joden op alle middelbare scholen en universiteiten. Veel Joden emigreerden naar de Verenigde Staten, Engeland en Palestina. Meer informatie is te lezen in Joden in Rusland en Tsaristisch Rusland.

De Haskala (Verlichting)

De Haskala -die de Europese cultuur met de Joodse zocht te verbinden- had haar oorsprong in Duitsland. Mozes Mendelsohn (1729-1786) geldt als baanbreker ervan (Meer over Mendelsohn in het artikel De Reform (Liberale) Joden). Hij vond dat Joden kennis op moesten doen van de Europese cultuur. Meer over de Verlichting is te lezen in het artikel Joden en de Verlichting.

Meer over de Joodse geschiedenis is te vinden in mijn special Geschiedenis van het Joodse volk. © 2007 - 2010 Etsel, gepubliceerd in Geschiedenis (Kunst en Cultuur) op 20-11-2007, laatst gewijzigd op 10-11-2008. Het auteursrecht van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van Etsel is vermenigvuldiging van dit artikel verboden. Meer...

Verwante artikelen

• Boekrecensie: De revolutie der vromen - Daniël Meijers: De revolutie der vromen (1989) gaat over het ontstaan en de ontwikkeling van het chassidisme. Het behandelt de institutionele geschiedenis van deze str…
• Religieuze geschiedenis Joden 56: De Tsaren en de Joden: In Tsaristisch Rusland worden pogroms georganiseerd tegen de Joden om de massa af te leiden van het corrupte regime. Joden worden gezien als zondebok…
• Religieuze geschiedenis Joden 48: De Joden in Polen: Koning Boleslav van Polen nodigt de Joden uit en geeft ze ongekende rechten en privileges. Ze krijgen eigen stukken land en bouwen hun eigen boerendorpen…
• Chabad-Lubavitcher Chassidisch Jodendom: De Chabad-Lubavitch is een filosofie, een beweging en een organisatie. Het wordt beschouwd als de meest dynamische kracht in het tegenwoordige Jodendom. De beweging k…
• Boekrecensie: Chassidisme - Sjef Laenen: In het boek chassidisme wordt door drs. J.H. (Sjef) Laenen een beschrijving gegeven van het chassidisme, een charedische ('ultra-orthodoxe') stroming binnen het Joden…

Bronnen en/of referenties

• Wegwijs in het jodendom - NIK