Rusland in de 15e tot en met de 17 eeuw

Agrarische orde en economie zijn de sleutel naar het begrijpen van de meeste economische en sociale relaties binnen de feodale maatschappij van de Moskouse staat in de periode van de 15e tot en met de 17e eeuw.

De landbouw was hierin van essentieel belang. Veehouden, groente verbouwen, jagen en vissen waren belangrijke werkzaamheden. In de tweede helft van de 16e eeuw ontstond er een crisis vanwege de overgang van de apanages naar de gecentraliseerde staat. Vanwege een meer gevarieerde economie en de handel met het buitenland ontstond er regionale differentiatie.

Lijfeigenschap was de steunpilaar van de Moskouse landbouw. Sinds de Ulozhenie van 1649 kan lijfeigenschap gezien worden als volledig geïntegreerd in de staat, en leek het op slavernij. Een mogelijke reden voor dit systeem is de groeiende economische afhankelijkheid van boeren van de grootgrondbezitters en de steun van de staat aan de adel. De landeigenaren begonnen een homogene groep te vormen binnen de upperclass.

In deze tijd speelde de Mestnichestvo een belangrijke rol: niemand had het bevel over een ‘hoger geborene’ in stand. Dit maakte het onmogelijk intelligente, laaggeplaatste mensen een belangrijke rol te geven. Dit verdween pas in 1682.
De tsaren ontwikkelden een autocratie. Ze regeerden met de duma en zemskii sobor. De zemskii bestond uit adviserende bojaren. Ze hielden samenkomsten als de tsaar iets met ‘het hele land wilde bespreken’. Ivan III begon met een voorloper hiervan, en onder Peter speelden ze geen rol meer.

Met de uitbreiding van de staat kwam centralisatie en standaardisatie. Lokaal zelfbestuur was een van de zwaktes, en verdween met de tijd. Voornamelijk werd gebruik gemaakt van militaire bestuurders. Onder de uitbreiding valt ook Siberië. Dit was zeer gunstig vanwege het bontwerk, waarin de regering de voornaamste handelaar was.

Kunst, cultuur en religie

Voor buitenlanders deed Moskou vreemd en onwesters doch machtig aan. Religie had een centrale plaats. Het vervulde de Russische Kerk met trots te zien dat zij terrein wonnen, waar andere orthodoxe kerken het onderspit dolven tegen de moslims.

De zwakheden van de kerk werden blootgelegd door de raskol in de 17e eeuw. Velen stonden niet open voor de hervormingen van Nikon. Het ging de Russen veelal niet om de geest maar om de letter. Een raad van de Russische Kerk wees de door Nikon opgestelde hervormingen af. Wie hier tegen was kon inbinden of de kerk openlijk afvallen. De groep die het laatste deed werd bekend als de starovery. Velen werden vervolgd, maar ze bestaan tot op de dag van vandaag. De raskol was het tegenovergestelde van de Reformatie in het Westen: daar keerde men zich af vanwege de roep om verandering, in Rusland juist wegens het willen vasthouden aan het oude. Met de scheuring verloor de Kerk haar meest actieve, vitale leden.

Een verklaring is dat dit een protest was tegen de overheersing van de adel en het drukkende Moskouse systeem.
Ook gedachten over hoe te regeren hielden de Moskovieten bezig. Duidelijk is dat de tsaren alleen konden regeren met autocratie. In de literatuur was de aansluiting van Oekraïne belangrijk. Oekraïense schrijvers werden toonaangevend binnen de Russische literatuur. Westerse verhalen werden populair vanwege de avonturen, iets wat in de traditionele religieuze geschriften ontbrak. De architectuur was hoogstaand, vooral geuit in prachtige huizen van de bojaren. St. Basil’s Cathedral naast het Moskouse Kremlin, is wereldberoemd.

De traditie van icoonschilderen stierf weg na de 17e eeuw en werd vervangen door het tsaar-icoonschilderen en de Stroganov-school. Moskou liep achter op het Westen. Het had geen Renaissance of Reformatie meegemaakt en het had geen belangrijke ontdekkingsreizigers, wetenschappers of artsen voortgebracht. Maar zeker met het tsaarschap van Peter gingen ze zich langzaam meer naar het Westen keren. © 2008 Peronista, gepubliceerd in Geschiedenis (Kunst en Cultuur) op 09-01-2008, laatst gewijzigd op 03-02-2008. Het auteursrecht van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van Peronista is vermenigvuldiging van dit artikel verboden. Meer...

Verwante artikelen

• Tijdslijn Russische geschiedenis: Dit is een handige tijdslijn van de Russische geschiedenis vanaf het Kievse Rijk, Moskovië, de Sovjet Unie tot aan de regering van Poetin, met daarin de tsaren en presidente…
• De laatste zes Russische tsaren: Om te onthouden wie de laatste zes russiche tsaren waren is een handig ezelsbruggetje bedacht: panaan. Dit staat voor Paul I, Alexander I, Nicolaas I, Alexander II, Alexander…
• Europese weetjes: Wat is het grootste land van Europa, en wat de kleinste? Wat is het grootste meer en de langste rivier? Op deze en allerlei andere vragen over Europa gaat dit artikel.
• Het laatste tsarenpaar: In het Romanov-Rusland was de tsaar het hoofd van de Russisch-orthodoxe kerk. Nicolaas en Alexandra waren beiden diepgelovig en omringden zich in hun dagelijks leven met vele religieu…
• Geschiedenis Joodse volk 9 (Polen en Rusland): Midden 16de eeuw was de Joodse gemeenschap in Polen de belangrijkste. Polen bestond toen uit Polen, Lithouwen, Galicië, Wit-Rusland en een deel van de Oekraïne.…

Bronnen en/of referenties

• A History of Russia. - RIASANOVSKY, NICHOLAS V (hoofdstuk 18 en 19).