Zionisme 2: Het effect van de Emancipatie op Zionisme

De Franse Revolutie en de opkomst van Napoleon versnelde de emancipatie van de Europese Joden die niet langer in de getto's van de Europese steden hoefden te wonen en burgers werden als iedereen anders. Uiteindelijk bereikte de vrijheid Oost Europa en Rusland. De verlichting van de 18de eeuw en de emancipatie van de 19de eeuw was een grote schok voor de Joodse cultuur en identiteit. Joden splitsten zich op in verschillende groepen gedurende de 19de eeuw. Dit is het vervolg op het artikel Zionisme 1.

Tevergeefse assimilatie

De 'ultra-orthodoxe' (charedische) Joden bleven trouw aan de getto-cultuur die de mogelijkheid uitsloot van vermenging met de moderne maatschappij en modern onderwijs. Een tweede groep probeerde geheel in de Europese maatschappij te assimileren, bekeerden zich tot het christendom en verloren hun Joodse identiteit. Een derde groep geloofden dat zij konden integreren als moderne burgers, met gelijke rechten en toch hun Joodse geloof handhaven, terwijl afstand nemend van iedere culturele of groep getrouwheid aan het Jodendom. Als gevolg daarvan werd hun Jodendom als een onderdeel van de Protestantse religie. Zij vonden verschillende eufemismen voor hun identiteit, zoals Hebreeuwers of Germanen van het Mozaïstische geloof. Deze groep richtte het Liberale (Reform) Jodendom op. Ze dachten dat ze geaccepteerd zouden worden als gelijken. Echter het werd duidelijke gedurende de negentiende eeuw dat assimilatie niet wenselijk was. Misschien was het zelfs onmogelijk omdat anti-Joodse gevoelens niet afnamen. De Joodse-christenen en de Reform-Joden werden in toenemende mate gediscrimineerd. In de negentiende eeuw ontstond ook de term antisemitisme.

Proto-Zionisme

Na de Franse Revolutie begon de vage spirituele banden van het Joodse Volk naar Israël uitdrukking te vinden in meer concrete, maar niet altijd praktische manieren. In 1808 bereikten Mitnagdistische Litouwse Joden (streng orthodoxe joden -tegenstanders van de Chassidisch religieuze joden) Palestina en kochten daar land op om een agrarische nederzetting te beginnen. In 1836 vroeg rabbijn Tsvi Hirsh Kalischer aan Anschel Rotschild om Palestina te kopen of op zijn minst de Tempelberg. In 1839-1840 bezocht Sir Mozes Montefiori Palestina en onderhandelde met de Khedive van Egypte om Joodse nederzettingen toe te staan en land te kopen. De onderhandelingen leidden tot niets, behalve een uitbraak van Jodenhaat in Damascus. Rabbijn Kalischer en rabbijn Jehoeda Alkalai drongen aan op stappen om de verlossing te bespoedigen door vestiging in het Heilige Land.

Brits Zionisme

Het idee van een Joodse herstel nam ook de fantasie bij Britse intellectuelen voor religieuze en praktische redenen. Het werd vernieuwd in de theologie van de Plymouth Brethren. Men dacht dat een Joodse kolonie in Palestina het land zou stabiliseren en zou doen opleven. Joods nationalisme kwam ook voor bij schrijvers zoals Lord Byron, Benjamin Disraeli, George Eliot en Walter Scott.

Christelijk Zionisme

Puriteinse steun voor het herstel van de Joden werd naar de Verenigde Staten overgebracht met de komst van de Puriteinen. Dit idee werd geassimileerd in de hoofdstroom van VS ideeën en cultuur en werd gesteund door presidenten te beginnen met John Adams. In recente geschiedenis is het ook het project geworden van fundamentele christenen.

Rol van de Sefardische Joden

Door toeval in de geschiedenis namen de Europese (Asjkenazische) Joden de leiding in het vormen van het zionisme. De Sefardische en Arabische Joden hadden echter een hechtere band met het Heilige Land en met de Hebreeuwse taal dan de Asjkenazische Joden. Ze hadden ook invloed op het Zionisme vanaf het begin. De uit Sarajevo afkomstige Juda ben Solomon Hai Alkalai wordt beschouwd als één van de grote voorlopers van het moderne Zionisme. Alkalai geloofde dat terugkeer naar het Land Israël een voorwaarde was voor de verlossing van het Joodse Volk. Alkalai beïnvloedde de eerder genoemde rabbijn Kalischer. Een achterneef van Juda Alkalai, David Alkalai, stichtte en leidde de Zionistische beweging in Servië en Joegoslavië en woonde het Eerste Zionistische Congres in Bazel bij (1897).

Meer over Zionisme is te lezen in mijn special De geschiedenis van het Zionisme.