Zionisme 4: Theodor Herzl en de stichting van het Zionisme

In het laatste deel van de 19de eeuw werd Zionisme getransformeerd van een cultureel kenmerk van Jodendom naar een sociale beweging. De geschriften van de proto-Zionisten gaven het een ideologie. De bijdrage van Theodor Herzl was het omvormen van het Zionisme in een politieke organisatie.

Dit is een vervolg op het artikel Zionisme 3.

Dreyfus affaire

De Dreyfus affaire, die zich in 1893 ontwikkelde, maakte West-Europese Joden zich bewust van hun nationale identiteit en in het bijzonder bij een jonge Weense jourmalist, Theodor Herzl (1860 -1904) en zijn vriend Max Nordau. Herzls pamflet Der Judenstaat (de Joodse staat), werd in 1896 gepubliceerd. Herzls plan om een Joodse Staat te vormen verschafte het praktische programma van het Zionisme en leidde tot het eerste Zionistische Congres in Bazel (Zwitserland) in augustus 1897.

Na het eerste Bazel congres schreef Herzl in zijn dagboek: "Als ik het Bazel congres in één woord samenvat, zal het dit zijn: 'In Bazel vond ik de Joodse Staat. Als ik dit hardop zeg vandaag, zal het beantwoord worden met een algemeen gelach. Als het niet in 5 jaar zal zijn, zal iedereen het zeker binnen 50 jaar weten.'"

Altneuland

In 1902 publiceerde Herzl een utopisch roman om de Joodse Staat te populariseren, Altneuland. Zich afspelend in Eretz Jisraeel (het Land Israël) is Altneuland een pluralistisch multiculturele visie van een moderne staat met gelijke rechten voor Arabieren. De roman besluit met: "Als je wilt is het geen droom."

Diplomatie

Herzl veronderstelde dat diplomatieke activiteit de belangrijkste methode zou zijn om het Joodse thuisland te verkrijgen. Hij riep op voor de georganiseerde transfer van Joodse gemeenschappen naar de nieuwe staat. Op de lokatie van de staat zei Herzl: "We zullen nemen wat ons wordt gegeven en wat wordt geselecteerd door de publieke opinie."

Herzl trachte steun te krijgen van de Sultan van Turkije voor de stichting van een Joodse Staat in Palestina dat toen bestuurd werd door het Ottomaanse rijk. Voor dit doel ontmoette hij de Duitse keizer Wilhelm II in Istanboel en Palestina, alsook de Sultan, maar deze ontmoetingen leidden tot niets.

Herzl onderhandelde met de Britten over de mogelijkheid de Joden op Cyprus te vestigen, de Sinaï-woestijn, de El Arish regio en Oeganda. Na de Kishinev pogroms bezocht Herzl Rusland in juli 1903. Hij probeerde de Russische overheid over te halen de Zionisten te helpen Joden van Rusland naar Palestina te brengen. Op het Zesde Zionistische Congres stelde Herzl voor in Oeganda te vestigen, een aanbod van de Britten, als een tijdelijk 'nachtasiel'. Het voorstel ondervond scherpe tegenstand vooral van de Russische Joden die Herzal dacht te helpen. Het voorstel werd verworpen. In zijn verzoek naar een politieke oplossing ontmoette Herzl de koning van Italië, de enthousiast was, en de Paus, die tegen was. Een kleine groep, de Joodse Territorialistische Organisatie (Territoriale Zionisten) geleid door Israël Zangwill, splitste zich af van van de Zionistische beweging in 1905 en trachtte een Joods Land te vestigen waar maar mogelijk was. De organisatie werd in 1925 ontbonden.

De druk van de Oost-Europese Joden op Palestina als Joods Thuisland, plus het falen van alternatieven, handhaafde de focus van de Zionistische beweging op Palestina.

Meer over Zionisme is te lezen in mijn special De geschiedenis van het Zionisme. © 2008 - 2010 Etsel, gepubliceerd in Geschiedenis (Kunst en Cultuur) op 22-01-2008, laatst gewijzigd op 24-01-2008. Het auteursrecht van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van Etsel is vermenigvuldiging van dit artikel verboden. Meer...

Verwante artikelen

• Geschiedenis Joodse volk 11 (Palestina en Zionisme): Het huidige Israël werd eeuwenlang door vreemde machthebbers bestuurd. Dit gebeurde van 70 na de gewone jaartelling tot aan 1948. In de 19de eeuw bloeide…
• Religieuze geschiedenis Joden 62: het Zionisme: Het Eerste Zionistische Congres in 1897 is een belangrijke gebeurtenis in de vestiging van de moderne staat Israël. Theodor Herzl is de grondlegger van het Pol…
• Geschiedenis Joodse volk 10 (de verlichting): Nog voor de Franse Revolutie kwam in verschillende West-Europese landen een einde aan de Joodse getto's. Mozes Mendelssohn was hier baanbreker in. Hij vertaalde…
• Israëls nederzettingen: doelstellingen van Zionisme: Sinds het begin van de Galoet (Diaspora) vanaf het jaar 70 van de gewone jaartelling bestaat het verlangen bij Joden om terug te keren naar het Land Israë…
• Zionisme 6: Revisionistisch Zionisme: Revisionistisch Zionisme is een nationalistische groepering binnen de Zionistische beweging. De ideologie werd ontwikkeld door Ze'ev Jabotinsky die een 'revisie' van het…

Bronnen en/of referenties

• Zionism and Israel Information Center