Vroegere Amerikaanse culturen: De Maya's

De eerste Middenamerikaanse beschaving die ons bekend is was die van de Olmeken, die ontstond tussen 1000 en 500 v. Chr. in een hoek van het gebied dat wij nu kennen als Mexico en Guatemala. Deze cultuur bloeide vooral langs de zuidkust van de Golf van Mexico. Zij ontwikkelden een hogere vorm van beschaving dan de oorspronkelijke bewoners van Noord-Amerika. De bekendste en rijkste cultuur in dit gebied zou die van de Maya's worden, die zich hier aan het begin van onze jaartelling vestigden.

De vroegste beschavingen

De Olmeken
De Olmeken, waarvan hun oorsprong mysterieus is, bouwden massieve tempels en andere openbare gebouwen. Zij hadden een gemeenschappelijke en hoog ontwikkelde kunst van opmerkelijke kwaliteit en schoonheid. Hun juwelen en figuurtjes van jade, hun beeldhouwwerk, hun schitterende witte aardewerk en hun binnenhoven met mozaïekvloeren getuigen van hun artistiek vermogen. Er zijn tekenen die erop wijzen dat zij zich ook bezighielden met het maken van een kalender - die later door de Maya's geperfectioneerd werd - en dat zij ook een vorm van schrift uitgevonden hebben.

Het beeldhouwwerk van de Olmeken behoort wel tot de boeiendste dingen die nog van hen zijn overgebleven. Sommige van deze sculpturen zijn massieve koppen, bijna 3 m. lang en 15.000 kg. zwaar. Andere hebben de vorm van mismaakte dwergen. Wat al dit beeldhouwwerk zo bijzonder opmerkelijk maakt, is dat deze mensen kans hebben gezien het te maken zonder over metalen gereedschappen te beschikken.

Teotihuacán
In de laatste eeuw v. Chr. ontstond in Teotihuacán, niet ver ten noorden van de het huidige Mexico-City, een grote stad die aanzienlijke macht en culturele invloed had. Overigens is ons over de inwoners van Teotihuacán slechts zeer weinig bekend. Zij werden geregeerd door priester-koningen, vereerden een regengod, bouwden grote, rijk versierde tempels en legden indrukwekkende lanen en openbare vergaderplaatsen aan. Tevens ontwikkelden zij een schrift en beeldende kunst.

Dit oude middelpunt van beschaving werd op onverklaarbare wijze in de 6e eeuw na Chr. door onbekende aanvallers verwoest. De Teotihuacanen, die verre tochten ondernamen, waren echter vele jaren door de gebieden van de Maya's getrokken en hadden er hun culturele sporen nagelaten. Inmiddels waren de Olmeken ook naar het zuiden gegaan en hadden daar hun culturele bijdrage geleverd.

De Maya's

Bloeitijd
De bloei van de grote, maar snel voorbijgaande Maya-beschaving die nu volgde en bovengenoemde invloeden van buitenaf in zich opnam, begon rond 100 na Chr. Deze buitengewone beschaving zou tussen 300 en 900 haar grootste glorietijd beleven en ging daarna, in een plotselinge en mysterieuze inzinking, volkomen verloren.

Cultuur
Van alle oude Amerikaanse culturen was die van de Maya's ongetwijfeld de rijkste, briljantste en meest ontwikkelde. Dit is des te opmerkelijker, omdat degenen die de fraaiste Maya-monumenten bouwden, volkeren uit de regenwouden van het laagland waren. Deze kozen voor hun prachtige religieuze regeringscentra terreinen in Chiapas en Petén, waar iedere open plek met grote moeite aan het oerwoud onttrokken moest worden (zie foto inleiding).

De grote Maya-nederzettingen in het huidige Guatemala en het schiereiland Yucatan waren niet wat wij onder steden verstaan. Het waren kleine groepen rieten hutten in de nabijheid van grote tempelpyramides en andere gebouwen, die bestemd waren om hun goden van aarde, regen en wind te aanbidden, of om onderdak en opleiding te bieden aan de priester-edellieden en hun helpers. Zelfs de dansplaten, die deze centra kenmerkten, hadden eerder een religieus doel dan dat zij tot vermaak dienden. Het leven werd geleid vanuit deze grote godsdienstige gebouwen, en zij vormden de spil waar alles om draaide.

Feodaal stelsel
Elk van deze centra werd bestuurd door een grotendeels erfelijke kaste van priester-edellieden. Er bestonden nauwe en vriendschappelijke betrekkingen tussen de centra, ofschoon hevige oorlogen tussen de stammen onderling niet onbekend waren. De Maya's waren nu niet zo'n zachtzinnig volk als men verondersteld heeft. Vreemd genoeg schijnen zij echter nooit verdedigingswerken te hebben aangelegd. De gemeenschappelijke economische en culturele belangen leidden tenslotte tot het vormen van een verbond van Maya's.

De speciale kennis en goddelijke macht van de priester-edellieden gaf deze kaste een aanzienlijke macht over het hele volk. Het doen en laten van de bevolking werd beheerst door de priesters die bij iedere gelegenheid de daarvoor bestemde godheid consulteerden of gunstig stemden. Dat ging gepaard met een ritueel waarbij mensenoffers gebracht werden. De gebruikelijke slachtoffers hiervoor waren krijgsgevangenen en slaven. Bij minder plechtige rites werden wilde dieren geofferd.
De opmerkelijke prestaties van de priesters en edelen op het gebied van de astronomie, en de ingewikkelde rituelen en gewaden waarin zij hun goden consulteerden, hun uitspraken deden en andere gecompliceerde ceremoniën uitvoerden, maakten de boeren tot hun gewillige onderdanen. Het gewone volk, dat slechts een eenvoudige lendendoek droeg, hield zich voor zijn simpele behoeften en handelingen aan de instructies die het kreeg. Zij betaalden hun heersers, tevens raadslieden, door hen edelmoedig hun tijd, werk en produkten ter beschikking te stellen. Zij verbouwden maïs, vruchten, cacao en katoen; hielden bijen voor de was en de honing; vingen en zoutten vis en gingen op hertejacht. Het leven van de lage standen was even ongecompliceerd als het in de hoge klassen mondain was.

De magische Maya-kalenders
Als astrologen waren zij, ondanks hun complete afzondering, de meeste andere volken ter wereld zelfs ver voor! Door eindeloze berekeningen in een simpel numeriek stelsel brachten zij een verbazingwekkend accurate kalender tot stand. Deze zogenaamde kleine kalender is ingedeeld in 18 maanden van 20 dagen, en één naamloze periode van vijf dagen voor speciale gevaarlijke gebeurtenissen. Zij konden berekeningen uitvoeren die miljoenen jaren in de tijd teruggingen. Hoewel zij geloofden dat de aarde plat was, konden zij nauwkeurig zons- en maansverduisteringen voorspellen. De wetenschap ontging hen echter voor het grootste deel, en hun leven werd door de mythologie beheerst. Beroemd in de astrologische wereld is nog steeds hun zgn. grote kalender, de Tzolkin (zie afbeelding rechts). Deze rekent met een cyclus van 26.000 jaar. Volgens astrologische berekeningen eindigt deze periode op 21 december 2012. Dan begint de Maya-telling weer bij nul. In de spirituele wereld wordt zelfs omstreeks die datum rekening gehouden met het begin van een nieuw positief bewustzijn onder de mensen, de zogeheten 'Vijfde Dimensie'. Eenvoudig gezegd zullen de mensen volgens deze spirituele wetenschappers meer in harmonie met elkaar en de schepping gaan leven. De laatste jaren is er zodoende steeds meer belangstelling voor de Maya-tijdrekening. © 2008 - 2010 Staal, gepubliceerd in Geschiedenis (Kunst en Cultuur) op 11-03-2008, laatst gewijzigd op 10-10-2009. Het auteursrecht van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van Staal is vermenigvuldiging van dit artikel verboden. Meer...

Verwante artikelen

• Maya - Religieuze Balspel: De Maya’s hadden een vorm van sport: het religieus balspel. De echte naam van het spel is Hunaphú of zoals wij het kennen “het pelotespel”. Dit was een 'heilige' balsport.
• Vroegere Amerikaanse culturen: De Inca's: Hoewel in Zuid-Amerika vele duizenden jaren mensen in verspreide gemeenschappen langs de kusten geleefd hadden, was de eerste werkelijke beschaving die ontstond, de…
• De beschaving der Sumeriërs: Vanuit de oudste vastgelegde geschiedenis blijkt dat het zuiden van Mesoptamië, het zuiden van het moderne Irak, werd bewoond door de Sumeriërs. Sumerië, in de Bijbel Shinar geno…
• Mexico, strand maar ook veel cultuur: Mexico is een populair vakantieland, door het aangename klimaat en de mooie stranden is het een ideale zonbestemming. Daarnaast kent het land een rijke historie, met ove…
• Vroegere Amerikaanse culturen: De Indianen: Hoe de Indianen in Noord-Amerika in hun levensonderhoud voorzagen was afhankelijk van hun woongebied. De Indianen uit de oostelijke woudgebieden die zich uitstrekt…