Vroegere Amerikaanse culturen: De Azteken

In het midden van de 13e eeuw trok een groep nomaden uit het noorden de Vallei van Mexico binnen. Het was toen een volk zonder cultuur, arme verwanten van de Tolteken, met wie zij alleen de taal gemeen hadden. Op vele plaatsen waar zij zich probeerden te vestigen werden zij ruw verdreven. Deze ontwortelde groep Indianen droeg de naam Azteken. Binnen de kortste keren zou dit volk zijn naam in Midden-Amerika vestigen door een geweldadige, maar een voor die tijd, hoogstaande beschaving.

De vestiging van de Azteken

Het woord 'Azteken' betekent 'Kraanvogelvolk', wat vermoedelijk betrekking heeft op de gewoonte van hun krijgers hun haar met kraanvogelveren te versieren. Zelf noemden ze zich in hun eigen taal o.a.Mexica. Binnenkort zou de naam Azteken hun vijanden door heel Midden-Amerika doen sidderen. Oorspronkelijk echter werden de Azteken veracht door de rijkere en machtiger stammen met wie zij het land nu probeerden te delen.

Tenochtitlàn
De koppige Azteken hielden vol om woonruimte in dit gebied te zoeken. Huitzilopochtli, de god onder wiens bescherming zij stonden, had gezegd dat, zodra zij ergens een adelaar op een cactus zagen zitten met een slang in zijn klauwen, zij zich op deze plaats moesten vestigen (Dit symbool is later vereeuwigd op de Mexicaanse vlag). Uiteindelijk zagen zij dit op een eiland in het Texcoco- meer, waar zij na vele omzwermingen terecht waren gekomen. Juist op deze plaats, die niemand nog geschikt vond om zich te vestigen, bouwden zij hun nederzetting op 2000 m. boven de zeespiegel die zij Tenochtitlàn noemden, wat 'plaats van de cactus' betekent. Nu ligt daar in het gedempte meer Mexico-City.

In minder dan een eeuw had dit schijnbaar onbeholpen volk de oude culturele tradities van hun buren overgenomen, en was het op weg een verbazingwekkende, angstaanjagende beschaving te creëren. Tenochtitlàn werd een machtige en schitterende stad die haars gelijke in het Europa van die tijd niet had. Haar paleizen en tempels, haar straten en kanalen verbaasden de Spanjaarden toen die, jaren later, bij de stad in het meer kwamen. Het was een prachtige, drukke en geordende plaats, bruisend van leven. Toen de Spaanse veroveraars arriveerden, had de stad minstens een kwart miljoen inwoners.

Samenleving gericht op godsdienst en oorlogvoering

De rijkdom en stabiliteit van Tenochtitlàn waren het resultaat van de krijgskunde van Itzcoatl, een van de eerste heersers. Hij sloot verbonden, breidde het gebied van de Azteken uit en eiste hoge schattingen van de onderworpen volkeren.

Hun belangrijkste prestatie was echter om het leven van de Azteken volledig te wijden aan godsdienst en oorlogvoering. Dit geschiedde namens de god Huitzilopochtli, die zij op dezelfde hoogte plaatsten als de godheden van de Tolteken. Het was hun zonne- en oorlogsgod. Elke dag moest hij opnieuw geboren worden en stierf diezelfde dag weer. Om hem gunstig te stemmen moesten hem dagelijks menselijk bloed en mensenharten geofferd worden. Bij de inwijding van de Grote Tempel in Tenochtitlàn werden zo 20.000 slachtoffers omgebracht.

Er moest onophoudelijk oorlog gevoerd worden om de gebieden van de Azteken uit te breiden, om schattingen te verkrijgen en om opstanden te bestraffen. Bovenal waren oorlogen noodzakelijk om krijgsgevangenen te maken die geofferd konden worden aan de onverzadigbare oppergod Huitzilopochtli en de overige goden. De Azteken waren meesters in een wereld beheerst door slechtgezinde goden die zonder ophouden gunstig gestemd moesten worden. Daarom was vrede ondenkbaar.

Het bestuurlijke systeem

Sinds het eerste armoedige begin in Tenochtitlàn had zich een uitgebreid sociaal en bestuurlijk systeem ontwikkeld. De regering werd gevormd door een raad van vier, waarvan één lid de oppermacht had, maar geen absolute macht. De rechterlijke macht was onafhankelijk. Er werden regels opgesteld om het leger te leiden, om de handelsactiviteiten te richten en te beschermen en om de voorrechten van de hogere standen te onderstrepen. Voor mannelijke kinderen was leren verplicht. Om enige geloofwaardigheid te verlenen aan hun bewering cultureel en historisch de gelijken van de Tolteken te zijn, kozen de Azteken een man van Tolteekse afkomst als hun opperste leider. Zijn afstammelingen behoorden tot een elitegroep die een betere opleiding kregen, meer mogelijkheden hadden tot carrière maken en op belangrijkere officiële posities benoemd werden.

Het dagelijks leven

Het volk werkte tot nut van het algemeen op stukken land die op basis van geografische indeling werden toegewezen. De gewone mensen gingen naar hun eigen scholen om onderricht te worden in oorlogvoering, landbouw en alles waarmee de hoogste stand en de goden het best gediend waren. Lezen, schrijven en rekenen waren onderwerpen die alleen door de pipitlin, de edelen en andere bevoorechte lieden bestudeerd mochten worden. Het volk schijnt hun dit recht ook nooit betwist te hebben. Er was maar weinig in het gewone dagelijkse leven van de Azteken dat niet door de regering voorgeschreven werd.

Handel
De handel had zijn eigen regels en verantwoordelijkheden. Met vastgestelde tussenpozen moesten markten gehouden worden. Daar vond regelmatig ruilhandel in een grote verscheidenheid van goederen plaats. Kostbare cacaobonen werden verhandeld tegen aardewerk; rubber tegen goud; veren tegen jade. Vooral de markt in Tenochtitlàn was indrukwekkend. Dat vonden de Spaanse veroveraars later ook. De goederen van de kooplieden die met verre streken handel dreven, werden door dragers lopend vervoerd. De Azteken hadden namelijk, evenmin als de overige Middenamerikanen, geen lastdieren en voertuigen met wielen. Dragers werden eveneens gebruikt om uit de verste hoeken van het rijk schattingen op te halen.

Ambachten
De Azteken waren zelf in vele kunsten ambachtslieden van de eerste klasse geworden. In de meeste opzichten imiteerden zij eerder dan dat zij zelf iets nieuws ontdekten. Zij waren uitstekende bouwmeesters, beeldhouwers en wevers. Ook produceerden zij boekenwaarvan het beeldschrift zich later ontwikkelde tot ideogrammen (vergelijkbaar met onze pictogrammen) en een meer geavanceerde vorm van schrijven. De Azteekse goudsmeden behoorden tot de beste ter wereld. Andere specialisten voerden het werken met veren op tot een verfijnde kunst bij het maken van priesterkleding uit veren. De maskers en hoofdtooi die door sommige ridderorden gedragen werden, waren erg ingewikkeld. Ze moesten de vijand schrik aanjagen.

De ondergang van het rijk der Azteken

Ondanks de grote uitgestrektheid, was het Aztekenrijk nooit een samenhangend geheel. De onderworpen volkeren in de buurt werden uitgebuit met slavenarbeid en het betalen van schattingen, zodat de Azteken alle macht in handen hielden en daarbij vergeleken een luxe leven leidden. Bovendien eisten zij mensenlevens. Zo moesten de onderworpen volkeren het stilzwijgend verdragen dat hun jonge mannen en meisjes meegevoerd werden als speciale offers voor hun veeleisende goden. Toen de Spaanse veroveraars o.l.v. Hernando Cortez optrokken naar Tenochtitlàn, vonden zij de onderdrukte stammen maar al te bereid om bondgenoten te worden.

Montezuma
Moctecuzoma II, ons beter bekend onder de verbasterde vorm van zijn naam, Montezuma, was opperste leider van de Azteken in het begin van de 16e eeuw. Het rijk der Azteken beleefde een bloeitijd; het breidde zich nog steeds uit, vooral naar het warme, vruchtbare zuiden. Het was een periode van grote voorspoed, die alleen werd bedorven door tekenen van dreigende rampen.

Tien jaar vóór de komst van de Spaanse 'conquistadores' begon een hele serie slechte voortekens, die Montezuma, zijn raadgevers en het Azteekse volk verontrustten. Er verscheen een komeet, een plotselinge bliksemflits, er brak een hevige storm los, een tempel vatte vlam, monsterlijke wezens werden op straat gezien, een waarzegster deed kwalijke voorspellingen, er was vuur aan de hemel en er werden bijzondere vissen gevangen. Achter dit alles voelde Montezuma de steeds aanwezige dreiging van de terugkeer van Quetzalcoatl, de 'Gevederde Slang', één van de oppergoden van de Tolteken, die vele jaren geleden Mexico had verlaten en beloofd had terug te komen om het oppergezag over te nemen. Er was voorspeld dat Quetzalcoatl, die in mensengedaante een gebaarde man met een blanke huid was, in toorn zou wederkeren in een jaar, dat overeenkomt met onze jaren 1363, 1415, 1467 en 1519. In de eerste drie genoemde jaren kwam hij niet.

Cortez
In 1519 echter verscheen over de wateren van de Golf van Mexico de gebaarde en blanke Hernando Cortez, Spaans ontdekkingsreiziger en buitengewoon gezant van zijn regering. Montezuma schikte zich er dus in om de 'god' te ontmoeten die was teruggekeerd om hem uit te dagen. De oprukkende Spanjaarden, gesteund door duizenden onderdrukte Indianen, werden behept met de goudkoorts toen Montezuma hen gouden geschenken stuurde. De Spaanse veroveraars werden uiteindelijk in Tenochtitlàn met alle égards verwelkomd. De Azteken keerden zich tegen de Spanjaarden toen een aantal troepen rooftochten naar het vele aanwezige goud hielden. De Spanjaarden waren echter superieur qua wapens, tactiek en het psychologische voordeel dat de Azteken in het begin geen vermoeden hadden wat het eigenlijke doel van de indringers was. Het Aztekenrijk ging ten onder na de belegering van Tenochtitlàn in 1521. Spanje heeft Midden-Amerika en het zuiden van de huidige VS in de volgende decennia gekoloniseerd. © 2008 - 2010 Staal, gepubliceerd in Geschiedenis (Kunst en Cultuur) op 11-03-2008. Het auteursrecht van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van Staal is vermenigvuldiging van dit artikel verboden. Meer...

Verwante artikelen

• De geschiedenis van chocolade: Iedereen weet wat chocolade is. Wat de meeste mensen niet weten, is waar deze lekkernij vandaan komt. Er zit namelijk een heel verhaal achter de geschiedenis van chocolade. We…
• Eigenschappen van chocolade: Behalve dat chocolade heerlijk van smaak is, heeft het product ook zijn unieke eigenschappen. De Maya's en Azteken waren zich hier al bewust van. De cacaoboon was geen gewone vru…
• Chocolade, een afrodisiacum?: Chocolade heeft al eeuwen de legendarische reputatie een krachtig afrodisiacum te zijn. Maar wat is daar nu allemaal van aan? Wetenschappers hebben al vaak geprobeerd om uit te…
• Chocolade, alles over deze lekkernij: Chocolade is een bekende lekkernij die gemaakt wordt van cacao. Cacao wordt gewonnen uit cacaoplanten. Van chocolade kunnen repen worden gemaakt, maar het wordt ook in v…
• Mexico, strand maar ook veel cultuur: Mexico is een populair vakantieland, door het aangename klimaat en de mooie stranden is het een ideale zonbestemming. Daarnaast kent het land een rijke historie, met ove…