Het mysterie van Puma Punku en Tiwanaku in Bolivia

Op de Boliviaanse hoogvlakte Altiplano liggen de ruïnes van het indianendorp Tiwanaku, dat aan het begin van de 20ste eeuw belangstelling van de wetenschap wekte. Vooral de zogeheten 'zonnetoren' met zijn inscripties en ingewikkelde inkervingen stelt de wetenschap voor raadsels.

Datering

De Duitse ingenieur Arthur Posnansky (1873 - 1946) deed aan het begin van de 20ste eeuw jarenlang onderzoek naar de ruïnes van Tiwanaku in Bolivia op de Altiplano. Aan de hand van de restanten van de muren kon hij de toenmalige omvang van het dorp en zijn gebouwen berekenen. Vooral het terrein dat Kalasasaya werd genoemd - wat in Aymara, de taal van de plaatselijke indianen 'staande stenen' betekent - had zijn bijzondere aandacht. Hij concludeerde uit de plaatsing van de stenen en hun richting, dat hier duizenden jaren geleden een piramide of een astronomisch observatorium moest hebben gestaan - een vermoeden dat door de Duitse architect Edmund Kiss werd bevestigd. Posnansky probeerde, rekening houdend met de hoogte van de nederzetting en de door hem veronderstelde richting van de piramide, de ouderdom van de nederzetting te bepalen. Hij kwam tot de conclusie dat deze rond 15.000 voor Christus moest zijn opgericht.

Deze geschatte ouderdom werd door de vakwereld zeer sceptisch ontvangen, maar leidde er ook toe dat in de jaren 1920 verscheidene onderzoeksteams probeerden nog meer data te verzamelen. Sommige onderzoekers bevestigden de berekeningen, anderen kwamen op grond van nieuwe factoren tot een andere onstaansdatum en ook Posnansky paste toen zijn datum aan.

Het ruïnecomplex

Het ruïnecomplex omvat steenblokken met een gewicht tot honderd ton. Het schijnt hierbij te gaan om de overblijfselen van verscheidene gebouwen. Heel speciaal is de vorm van de stenen, die zo nauwkeurig zijn bewerkt, dat ze op verschillende manieren in of op elkaar passen, vergelijkbaar met een blokkendoossysteem. Men gebruikte metalen klemmen om de stenen te bevestigen, een methode die de archeologie kent uit het duizenden kilometers verderop liggende Delphi.

Het is tot op heden niet duidelijk waardoor Puma Punku en Tiwanaku werden verwoest. Wel kan door een vergelijking van de steenbewerking worden vastgesteld dat de beide steden niet in dezelfde tijd zijn ontstaan - bij een zo geringe afstand zou een uitwisseling van technieken onvermijdelijk zijn geweest. Bij Puma Punku zijn de verwoestingen bovendien veel grondiger geweest dan in Tiwanaku.

Als we uitgaan van een aardbeving als oorzaak van de verwoestingen, wat op grond van de ligging best mogelijk is, dan zou die zo vernietigend zijn geweest dat ook Tiwanaku daar veel schade van had ondervonden. Aangezien dat niet het geval is, gaan wetenschappers er van uit dat Puma Punku veel ouder is dan Tiwanaku. Dit leidt echter wel tot een probleem: de indianen die in de nabije omgeving leefden, kenden in die tijd waarschijnlijk geen schrift en geen metaal, en daarom zouden ze niet verantwoordelijk geweest kunnen zijn voor de metalen klemmen. Het is bovendien de vraag of ze in staat waren om stenen op zo'n nauwkeurige wijze te bewerken. Ook de indianen uit de omgeving van Altiplano beweren dat niet hun voorouders voor de bouw van deze nederzettingen verantwoordelijk waren. Volgens hun legenden hebben goden of reuzen die stroomopwaarts leefden beide steden gebouwd. Als dit al op waarheid zou berusten, dan moet men nog de herkomst en de verblijfplaats van deze wezens verklaren.

De Zonnetoren

De Zonnetoren van Tiwanaku (zie foto) is - in tegenstelling tot het 'blokkendoosprincipe' van de stenen van Puma Punku - uit één enkele steen vervaardigd. Hij is met reliëfs en enkele inkervingen versierd, die hoofdzakelijk zijn aangebracht op het dwarsstuk bocen de 140 centimeter hoge deuropening. Het centrale reliëf toont een met twee speer- of slangenscepters bewapende figuur met 49 gevleugelde bijfiguren. Hiervan hebben 32 een menselijk gezicht, terwijl de overige 16 zijn voorzien van een condorkop. Wetenschappers nemen aan dat de centrale figuur een afbeelding is van de scheppergod Viracocha.

De Zonnetoren dankt zijn naam aan het feit dat de zon aan het begin van de lente precies boven het midden van deze toren opkomt, als de toeschouwer er recht voor staat. Volgens een theorie stellen de 48 figuren die erin verwerkt zijn, het grondprincipe van een kalender voor, wat op nog een verband met de astronomie zou wijzen.