De Aboriginals van Australië: Beeldende kunst en muziek

Kunst heeft altijd een heel belangrijke plaats in de Aboriginal-cultuur ingenomen. Rotsschilderingen en rotsgraveringen van tienduizenden jaren oud in Australië bewijzen dat. Op sommige plaatsen zijn allang uitgestorven dieren afgebeeld, maar ook tekeningen van na de kolonisatie door de Engelsen. Er zijn beschilderde ceremoniële beelden van hout, versierde en beschilderde didgeridoos en boemerangs en ook hebben de Aboriginals altijd zichzelf beschilderd.

Lichamelijke versieringen

Zolang er mensen zijn geweest, hebben ze zich altijd versierd, waar ze ook leefden en hoe 'primitief' ze ook waren. Ze deden dat ofwel om zich mooier te maken, ofwel om zich te beschermen tegen natuurkrachten of wilde dieren, ofwel om er juist kracht uit te halen, bijvoorbeeld bij het jagen, of om eer te bewijzen aan hogere machten. Ook de oude Aboriginals beschilderden zich en droegen ook sieraden. Ze gebruikten daarvoor de produkten van het land, zoals vruchten, schelpen en zaden, maar ook dieren- en mensenhaar.

Overige rituelen

Ook tatoeages worden gebruikt: de oudere jongens kregen bij hun inwijding tot man een littekentatoeage aangebracht. Die inwijding was en is een belangrijke gebeurtenis in het leven van een jongen. Maar pijnlijk ook: je werd besneden, je neustussenschot werd doorboord en er werd een voortand uitgeslagen.Bij die zich soms over jaren uitstrekkende ceremoniën speelde de churinga een belangrijke rol: een ovaal voorwerp van hout of steen met ingekraste voorstellingen. Dat waren volgens het geloof dragers van bovennatuurlijke krachten en ze werden ook als geneesmiddel voor ziekten gebruikt. Ook zandtekeningen vervulden die rol. Ze kenden immers geen geschreven taal en gebruikten dus tekeningen en op bepaalde manieren beschilderde voorwerpen om iets aan anderen te vertellen. Bekend zijn de schilderijen op boomschors die uit Arnhem Land, het Aboriginalgebied in het noorden van Australië, afkomstig zijn.

Praattekenen als basis van de schilderkunst

Ze zitten na het eten rond het vuur te praten en te tekenen. Waarover ze het ook hebben, de buren, het eten van de volgende dag, de kangoeroe die gisteren is gevangen, ze tekenen erbij, met een stokje of een stuk ijzerdraad in het zand. Allerlei figuren, soms herkenbaar, soms niet. Een veel gespeeld spelletje is het tekenen van een bepaald patroon van lijnen en stippen in het zand en dan de omstanders laten raden welke familie er wordt uitgebeeld. Dat 'praattekenen' is de basis van de huidige schilderkunst van de Aboriginals en die is over de hele wereld erg in trek geraakt. Deze kunst imiteren wordt niet door hen in dank afgenomen, want veel van die schilderingen zijn heilig, maar niet allemaal. Er zijn ook afbeeldingen die een opvoedende functie hebben. Bijvoorbeeld om kinderen te laten zien hoe ze straks moeten jagen en wat ze in de natuur kunnen vinden. Veel schilderijen en houtsnijwerken zijn alleen maar bedoeld om te versieren, maar vaak geven ze ook verhalen uit de Droomtijd weer en totems van de skingroep of de schilder.

Technieken en stijlen
Ze gebruiken verschillende technieken en stijlen: punen en strepen waaruit een beeld wordt samengesteld, een soort röntgenkunst, waarbij beenderen en organen in wezens worden weergegeven, en schilderingen die een abstracte betekenis hebben, zoals handafdrukken. Die stijlverschillen zijn ten eerste ontstaan doordat de grondstoffen waarmee de kunstenaars werken sterk afhankelijk zijn van de streek en ten tweede leven de stammen nogal geïsoleerd van elkaar, waardoor de verschillende stijlen zich zelfstandig konden ontwikkelen. De betekenis van veel schilderingen is heilig en geheim en alleen aan de maker bekend. Er worden veel symbolen gebruikt. Vooral de moderne schilderijen op doek of boombast (waar ook veel meer kleuren worden gebruikt) zijn niet eenvoudig te begrijpen.

Aboriginal Art Museum in Utrecht
De Aboriginalkunst is de laatste jaren een beetje mode geworden. In vele musea en nationale parken in Australië is natuurlijk Aboriginal-kunst te bewonderen. Je vindt er ook kunst met een twijfelachtige herkomst, zoals de machinaal vervaardigde didgeridoos, in allerlei winkeltjes, maar die vind je ook in Nederland.

In Utrecht staat het enige museum voor hedendaagse Aboriginal-kunst in Europa: het Aboriginal Art Museum, Oudegracht 176. Het is niet erg groot, maar er is een prachtige verzameling schilderijen, beelden en grafpalen te zien. Meer informatie op hun website: www.aamu.nl.

De muziek

Alle kunstzinnige uitingen van de Aboriginals zijn te herleiden tot hun grondaanspraken, die in liederen zijn neergelegd. Een regel van een lied was als het ware het eigendomsbewijs voor een stuk grond en het lied kwam bij de voorouders vandaan. Melodieën, harmonieën en ritmes werden vooral gevonden in traditionele ceremoniële liederen die van generatie op generatie zijn overgeleverd. In het denken van de Aboriginals was het erg belangrijk om die liederen na te zingen. Ze vertellen over de voorouders en zijn meestal in een soort geheimtaal, omdat de meeste voorouderverhalen immers geheim zijn.

Van tijd tot tijd werden echter ook nieuwe liederen gemaakt; die gingen dan vooral over belangrijke gebeurtenissen in het bestaan van de stam. Ook waren er liederen en muziek om anderen te vermaken, zoals de liederen die ze 's avonds rond het kampvuur zongen.

Bij liederen hoort muziek, maar die was vrij simpel: eigenlijk was de didgeridoo het enige blaasinstrument dat ze kenden. Daarnaast gebruikten ze ratels, klapstokken en boemerangs die tegen elkaar werden geslagen. Geen trommels en geen fluiten. © 2008 - 2009 Staal, gepubliceerd in Geschiedenis (Kunst en Cultuur) op 26-03-2008. Het auteursrecht van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van Staal is vermenigvuldiging van dit artikel verboden. Meer...

Verwante artikelen

• Kunst: het Aboriginal Art Museum: In het hartje van de stad Utrecht, aan de Oudegracht, ligt het Aboriginal Art Museum. Het museum is een particulier initiatief, het ontvangt geen structurele overheidssubsid…
• Aboriginal Art Museum in Utrecht: In 2001 is in Utrecht het Aboriginal Art Museum geopend. In het museum is allerlei aboriginal kunst te bezichtigen en te kopen. U kunt er ook terecht voor workshops, cursuss…
• De Aborigines (Aboriginals): Iedereen heeft over de Aborigines gehoord, gelezen of geleerd. In dit artikel wordt hun geschiedenis beschreven en allerlei dingen verteld over hun gewoontes en hun cultuur.
• Egyptische kunst 14: Egyptologische musea buiten Egypte: Het grootste Egyptologisch museum bevindt zich uiteraard in Egypte zelf. De grootste verzamelingen buiten Egypte zijn te vinden in Berlijn, Ehemals St…
• Aboriginal Kunst: U heeft vast wel eens van de Aborigines gehoord, maar wist u ook dat ze prachtige kunst maken? In dit artikel worden de verschillende stromingen beschreven en een korte inleiding in de gesc…