InfoNu.nl > Kunst en Cultuur > Geschiedenis > Juana Bormann, de wrede kampbewaakster en haar misdaden

Juana Bormann, de wrede kampbewaakster en haar misdaden

Juana Bormann, de wrede kampbewaakster en haar misdaden Juana (ook wel Johanna) Bormann is een wat minder bekende kampbewaakster. Toch liet ze op de gevangenen in de concentratiekampen een onuitwisbare indruk na. Haar loopbaan begon ze in Lichtenburg, waarna ze snel carrière maakte in nazi-kampen als Ravensbrück, Auschwitz en Bergen-Belsen. Ze was een klein en tenger vrouwtje, maar zat boordevol agressie en wreedheid. Gevangenen werden geslagen, afgeranseld en met de regelmaat van de klok mishandeld. Ze was voortdurend vergezeld van haar grote honden en schiep er een duivels genoegen in om de dieren op de weerloze gevangenen los te laten. Na de oorlog werd ze op het proces van Belsen ter dood veroordeeld. Wie was Bormann en voor welke wrede misdaden was ze verantwoordelijk?

Birkenfelde, geboortedorp van Juana Bormann / Bron: 79.214er / Wikimedia CommonsBirkenfelde, geboortedorp van Juana Bormann / Bron: 79.214er / Wikimedia Commons

Levensloop

Jeugd

Juana Bormann werd op 10 september 1893 geboren in Birkenfelde, een klein dorpje in Oost-Pruisen. Over haar jeugd en opleiding is weinig bekend. Ze was toen nog een doodgewoon Duits meisje, leefde in de anonimiteit en besefte nog niet dat Duitsland aan de vooravond van een verschrikkelijke periode stond.

Familie

Volgens een aantal bronnen was Bormann erg gelovig en kwam ze uit een heel religieuze familie. Ze zou zelfs een tijdje als missionaris hebben gewerkt, al vond men hier nooit duidelijke bewijzen van.

Haar loopbaan

Ze ging in elk geval pas in 1938, op middelbare leeftijd, bij de SS. Dit deed ze naar eigen zeggen ‘om wat meer geld te verdienen’. Bormann was toen al 45, een opmerkelijk verschil met de meeste andere kampbewaaksters die zoals Irma Grese en Dorothea Binz erg jong waren. Toch werd Bormann een van de eerste vrouwelijke bewakers in het Derde Rijk. Tijdens haar loopbaan als kampbewaakster doorliep ze verschillende concentratiekampen. Haar parcours was erg gelijkaardig aan dat van die andere beruchte opzichtster, Maria Mandel. Net als Bormann werkte ook zij achtereenvolgens in Lichtenburg, Ravensbrück en Auschwitz.

Lichtenburg

Lichtenburg was een van de eerste kampen in nazi-Duitsland en was ook het eerste kamp waar Bormann aan de slag ging. Ze begon er als keukenhulpje en werkte samen met negenenveertig andere vrouwen onder de leiding van SS-Oberaufseherin Gerda Bernigau.

Ravensbrück

In 1939 werd een nieuw concentratiekamp voor vrouwen gebouwd in Ravensbrück. Lichtenburg ging dicht en de vijftig vrouwelijke kampbewaaksters verhuisden naar de nieuwe locatie. Hier werd ze aangesteld tot ‘Aufseherin’ (opzichtster), wellicht dankzij haar ervaring met gevangenen. Ook het enthousiasme waarmee ze de gevangenen strafte en mishandelde was haar SS-oversten niet ontgaan.

Auschwitz

In maart 1942 stuurde de SS Juana Bormann naar het beruchtste nazi-kamp aller tijden, Auschwitz I. Hier kon ze haar wreedheden voortzetten en haar machtsmisbruik botvieren. Nog in hetzelfde jaar verhuisde ze naar het vernietigingskamp Auschwitz II Birkenau wat verderop, waar ze haar ‘talenten’ nog beter kon gebruiken. Ze werkte er onder legendarische leidinggevenden als Maria Mandel en Irma Grese.

Bergen-Belsen

In maart 1945 werd Auschwitz in allerijl verlaten en verhuisde het personeel naar Bergen-Belsen. Toen dit kamp midden april 1945 door de geallieerden werd bevrijd troffen ze er schrijnende toestanden aan. Overal lagen lijken en de overlevenden waren volledig uitgehongerd, uitgemergeld en meer dood dan levend. Het SS-personeel werd verplicht om de lijken te dragen en te begraven.

Juana Bormann’s wrede misdaden in de kampen

Zoals de meeste kampbewaaksters kreeg ook Juana Bormann al gauw een bijnaam. Gevangenen noemden haar ‘Wiesel’ (Duits voor ‘wezel’) en ‘de vrouw met de honden’. Ze was erg klein maar stond al gauw bekend als uitzonderlijk boosaardig en wreed.

Honden

De bijnaam 'de vrouw met de honden' kwam niet uit de lucht vallen. Bormann hield ervan om haar grote Duitse herdershond op de gevangenen los te laten. Ze werd dan ook zelden zonder het gezelschap van de dieren gezien. De gevangenen wisten dat ze op elk moment, alleen maar omdat ze daar zin in had, kon beslissen haar honden te laten aanvallen. Talloze gevangenen werden door de grote honden vreselijk toegetakeld en verminkt. In zeker twee gevallen overleefden de slachtoffers het niet.

Selecties

Verschillende overlevenden hebben na de oorlog getuigd dat Bormann in Auschwitz regelmatig gevangenen aanwees en selecteerde voor de gaskamers.

Medische proeven

Ze zou in Auschwitz ook mensen hebben uitgekozen voor de beruchte medische proeven van dokter Mengele. Of dit echt zo was werd nooit bewezen. Volgens sommige historici konden alleen artsen hun ‘proefpersonen’ kiezen, maar verschillende getuigen spraken dit tegen.

Wreedheden

Na de oorlog kwamen de tongen los en de weinige overlevenden vertelden hoe het er onder Bormann aan toe ging. Mensen slaan en mishandelen was aan de orde van de dag en het geweld hield nooit op.

Dora Silberberg, een Poolse van Joodse origine, overleefde de hel van Bergen-Belsen. Ze getuigde later over de wreedheid van Juana Bormann. Op een dag was haar vriendin Rachella Silberstein te ziek en te verzwakt geweest om aan het werk te gaan. Maar dat was buiten Bormann gerekend:

”Bormann was die dag opzichtster. Toen ze zag dat mijn vriendin neerzat stapte ze kordaat op haar af en snauwde haar toe aan het werk te gaan. Ze was te ziek om zelfs maar te reageren. Ik probeerde haar uit te leggen dat Rachella door de hevige pijn niet kon werken. Bormann keek me aan en sloeg me opeens met gebalde vuist recht in het gezicht. Ik voelde de tanden loskomen in mijn mond. Ze blafte me toe dat ik terug aan het werk moest gaan.

Maar dat was nog niet genoeg. Ze liet haar enorme hond op mijn vriendin los. Het beest nam haar bij de benen in zijn muil en sleepte haar over de hele werkplaats, tot ze het bewustzijn verloor. ‘s Avonds werd ze weggedragen en afgevoerd naar de ziekenbarak. De volgende ochtend vernam ik van een bewaker dat mijn vriendin dood was.”

Proces en berechting van de kampbewaakster

Na de bevrijding van Bergen-Belsen werd Bormann opgepakt en opgesloten. Ze moest later dat jaar samen met verschillende andere kampbewaaksters terechtstaan op het Belsenproces. Dit ging door van 17 september tot 17 november 1945.

Bormann zelf ontkende alles. Honden loslaten op gevangenen? Ze beweerde zelfs nooit een hond te hebben gehad in Auschwitz. Ook van het doden of mishandelen van gevangenen wist ze niets af. Ze gaf alleen toe dat ze wel eens gevangenen met de hand geslagen had, maar dan alleen “om redenen van orde, tucht en discipline”. Maar verschillende getuigen daagden op om Bormann's boekje open te doen. Ze vertelden allemaal hetzelfde en haar betrokkenheid bij de moorden en de wrede behandeling van de gevangenen werd voor iedereen duidelijk.

Het Hof twijfelde dan ook niet lang over de gepaste conclusie en veroordeelde Bormann tot de doodstraf. Op 9 december werd ze samen met de andere veroordeelde oorlogsmisdadigers overgebracht naar de gevangenis van Hamelin, waar ze de uitvoering van haar vonnis zou afwachten.

Bormann eindigde aan de galg / Bron: Servicelinket / PixabayBormann eindigde aan de galg / Bron: Servicelinket / Pixabay

Einde

Op 13 december 1945 was voor Bormann het einde aangebroken. Eerder die ochtend waren ook Irma Grese en Elisabeth Volkenrath al opgeknoopt in de executieruimte van de gevangenis van Hamelin. Om 10 uur 38, een halfuur na de executie van Volkenrath en een uur na die van Grese, was het Bormanns beurt.

Albert Pierrepoint was de Britse beul van dienst. Jaren later blikte hij op de terechtstelling terug:

”Ze strompelde door de gang en zag er oud en verwilderd uit. Ze was 52 jaar oud en nauwelijks groter dan 1,5 meter”

Bormann werd op de weegschaal geduwd, om op basis van haar gewicht de lengte van het touw te bepalen en zo een snelle dood te verzekeren. Ze beefde en was duidelijk doodsbang. Haar laatste woorden waren:

”Ich habe auch meine Gefühle” (”Ik heb ook mijn gevoelens”)

Even later kreeg Juana Bormann de koord rond de hals. Het valluik klapte open. De wrede en boosaardige kampbewaakster was niet meer. Tot 1954 bleef haar lichaam begraven in de tuin van de gevangenis. Later werd dit overgebracht naar een kerkhof, maar in een naamloos graf, opdat niemand ooit zou weten waar de beruchte kampbewaakster werd begraven.

Lees verder

© 2017 Karldelauw, het auteursrecht van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van de infoteur is vermenigvuldiging verboden.
Gerelateerde artikelen
De tien wreedste nazi-vrouwen en kampbewaakstersDe tien wreedste nazi-vrouwen en kampbewaakstersBij oorlog denken we spontaan aan vreselijke omstandigheden waarin mannen afschuwelijke wreedheden begaan. Men zou haast…
Hitlers kopstukken: Martin BormannHij werd ook wel de ‘bruine eminentie’ of ‘de schaduw van de Führer’ genoemd. Men denkt zelfs dat hij machtiger was dan…
Herta Bothe, de sadiste van Stutthof en haar wrede misdadenHerta Bothe, de sadiste van Stutthof en haar wrede misdadenSS-Aufseherin Herta Bothe. De naam doet misschien niet meteen een belletje rinkelen. Maar wie in de concentratiekampen S…
Het Proces van NürnbergIeder onder ons kent wel enkele kopstukken van het naziregime, maar hoe hun leven eruit zag na WO II daar weet men veel…
Kinderen van Nazi-kopstukkenEen aantal hooggeplaatste nazi’s hadden kinderen. Wat is er met die kinderen gebeurd na de Tweede Wereldoorlog? Zijn ze…
Bronnen en referenties

Reageer op het artikel "Juana Bormann, de wrede kampbewaakster en haar misdaden"

Plaats als eerste een reactie, vraag of opmerking bij dit artikel. Reacties moeten voldoen aan de huisregels van InfoNu.
Meld mij aan voor de tweewekelijkse InfoNu nieuwsbrief
Infoteur: Karldelauw
Gepubliceerd: 09-01-2017
Rubriek: Kunst en Cultuur
Subrubriek: Geschiedenis
Special: Beruchte nazi's
Bronnen en referenties: 7
Schrijf mee!