Religieuze geschiedenis Joden 4: de wereld van Abraham

Door het begrijpen van het karakter van Abraham, de 'proto-Jood', kan men begrijpen wie de Joden zijn. De Joodse geschiedenis gebeurt niet in een vacuüm. Niemands geschiedenis gebeurt in een vacuüm. Dus voordat we Abraham van dichtbij bekijken, moeten we naar de wereld kijken waarin Abraham leefde.

Abraham leefde in het Midden Bronstijd

Abraham verschijnt in het tijdvak dat we het Midden Bronstijd noemen, ongeveer 18de eeuw voor de gewone jaartelling. (Midden Bronstijd van het Nabije Oosten dateert van 2200 tot 1550 voor de gewone jaartelling)

Terwijl veel antropologen geloven dat hominids, de voorlopers van de mens, hun oorsprong had in Afrika, begon de menselijke beschaving in het nabije Oosten in de Vruchtbare Halve Maan, waar Abraham is geboren.

Wanneer we praten over beschaving bedoelen we verfijnde regelingen van mensen die samen leven, geen jagers of simpele agrarische nederzettingen, geen mensen die die in een paar hutten leven. Ongeveer 5500 jaar geleden was er een dramatische revolutie van nomadisch leven naar permanente bewoning. Dit betekent dat zij dieren konden grootbrengen om ze te eten of ze te gebruiken voor melk en de grond konden ploegen om gewassen te laten groeien.

Toen dit eenmaal gebeurde was er een overschot aan voedsel waardoor de bevolking kon groeien. Mensen hadden meer dingen te doen dan te zoeken naar voedsel. Zij specialiseerden zich in verschillende soorten arbeid -ambachtslieden, geleerden, priesters en soldaten. Dat leidde op haar beurt weer tot steden, sociale en politieke ontwikkeling en de schepping van kunst, literatuur, wetenschap enzovoort. De vroegste beschaving volgens velen begon in het gebied wat we de Vruchtbare Halve Maan noemen.

De Vruchtbare Halve Maan: Nijl Delta, Levant, Eufraat en de Tigris

De Vruchtbare Halve Maan bevat een gebied dat zich uitstrekt van de Nijl Delta in Egypte via de Levant (waar onder andere Israël ligt), naar de Eufraat en de Tigris rivieren (het huidige Irak). De drie grote rivieren droegen enorm bij aan de vruchtbaarheid van dit gebied. De Nijl is een ongelooflijke rivier, de grootste in de wereld. Zonder de Nijl zou Egypte een woestijn zijn. In de oudheid van 3 procent van Egypte bebouwbaar land, 97 procent was woestijn. Ook de Eufraat en de Tigris zijn enorme rivieren; zij lopen door wat nu Irak is naar Turkije. Het gebied heette vroeger Mesopotamië, dat het Griekse woord is voor "in het midden van twee rivieren".

Er bestaat een discussie of de eerste beschaving in Egypte of in Mesopotamië (in het bijzonder het gebied Sumer) plaatsvond, maar we zijn er in ieder geval zeker van dat de menselijke beschaving in de Vruchtbare Halve Maan begon.

Schrijven was een enorme uitvinding hoewel we ons dat nu nauwelijks kunnen voorstellen. Het begon met pictogrammen. Later werden deze beelden vervangen door meer abstracte symbolen die stonden voor fonetische klank, tot er uiteindelijk een systeem van drie 'letters' kwam, elk vertegenwoordigden ze een klank en samen vormden ze een woord (tot op de dag van vandaag is het Hebreeuws gebaseerd op een drie-medeklinkers wortel systeem).

Schrijven was de grootste menselijke uitvinding en is het kenmerk van beschaving. Alle technologie van tegenwoordig hangt af van informatie dat nu zo snel naar ons toekomt dat we het nauwelijks bij kunnen houden.

"Een sprekende ziel"

Vanuit een Joodse perspectief de mogelijkheid zichzelf uit te drukken -of door schrijven of door spraak- verpersoonlijkt wat menselijke wezens zijn. We leren dat toen God de eerste mens schiep -Adam- Hij adem blies door de neusgaten en de mens een levende ziel werd. De Hebreeuwse frase l'nefesh chayah, "levende ziel" kan ook vertaald worden als "een sprekende ziel" (Targum Onkelos, Genesis 2:7)

De kruispunten van de beschaving: Egypte en Mesopotamië

Van de twee vroegste beschavingen die zich ontwikkelden is Egypte de meest ongewone omdat het omgeven is door de woestijn en dus ogenschijnlijk ontoegankelijk is. Egypte als beschaving overleefde bijna 3000 jaar. Dit is een ongelooflijke lange periode voor de beschaving om te overleven. Waarom overleefde Egypte zo lang? Omdat het vanwege zijn geïsoleerde ligging erg moeilijk was binnen te dringen. De Grieken -vooral Alexander de Grote- lukte het wel om Egypte tot een Griekse kolonie te maken.

Mesopotamië had niet zulke natuurlijke verdedigingen. Het was een gigantische vlakte in het midden van de grote migratie route van vele oude volken. Iedere veroveraar die uit Azië of Europa kwam, kwam hier langs. Er zijn geen bergen en geen woestijnen en het was een erg vruchtbaar land. We zien dat het land van vele eigenaars wisselden -Assyriërs, Babyloniërs, Perzen, Grieken, Romeinen en de moslims. Deze rumoerige plaats is waar de Joodse geschiedenis begint - aan de onderkant van de Tigris en de Eufraat rivieren. Dit was de logische plaats om te beginnen voor de beschaving in termen van landbouw en cultuur. Het is ook een logische plaats waar Abraham verscheen, omdat als het Abrahams bestemming was de wereld te veranderen, moest hij in het centrum van de beschaving zijn. Als hij als Eskimo of bosjesman was geboren zou de menselijke geschiedenis er anders hebben uitgezien.

Meer over de Joodse geschiedenis lees mijn special Religieuze Joodse geschiedenis (I): Van Abraham tot Kanaän.