Belangrijke ontdekkingsreizen: De Oudheid

De bakermat van de exploratie van de wereld lag in het Midden-Oosten en West-Azië, het gebied tussen de Nijl in Egypte en de Indus in het huidige India. Omstreeks 6000 jaar v. Chr. wisten de bewoners van West-Azië al hoe ze van koper en tin de legering brons moesten maken, maar het duurde tot 3500 v. Chr. voor handelaren het brons naar Europa brachten.

De oudste ontdekkingsreizen

Egyptenaren
De eerste georganiseerde ontdekkingsreis had plaats omstreeks 1750 v. Chr. toen een Egyptische leider, Hannoe, met een leger van 3000 man uit Egypte naar het zuiden doordrong tot de kust van Somalië aan de Indische oceaan. De Egyptenaren waagden zich ook op open zee in grote, open boten met vierkante zeilen.

Feniciërs
Maar de oude meesters van de zeeverkenning waren de Feniciërs of Phoenciërs van Tyrus (in het huidige Libanon) en Carthago (Tunesië), de twee grote steden aan de Middellandse Zeekust. Vanaf 1400 v. Chr. exploreerden en beheersten zij het Middellandse Zeegebied. Zij zeilden naar het westen, passeerden Gibraltar en de legende wil dat zij herhaaldelijk Engeland bezochten om tin te halen uit Cornwall. Ook trokken zij oostwaarts en het is wel zeker dat zij India bereikt hebben. Bewaard gebleven zijn geschriften van de Griekse historicus Herodotus die vermelden dat Fenicische zeelieden omstreeks 600 v. Chr. al om de zuidelijke punt van Afrika zeilden. Deze opzienbarende zeereis rond Afrika begon in het Oosten, in de Golf van Akaba (Jordanië), een zeearm van de Rode Zee. Zo'n 130 jaar later bereikten Carthagers West-Afrika, waar zij 'wilden' gevangen namen. Uit het verslag van Herodotus zou men kunnen afleiden dat het om apen ging.

De bekendste ontdekkingsreizigers

De meeste ontdekkingsreizigers uit de oudheid zijn nu vergeten, maar twee beroemde namen zijn bekend gebleven: Pytheas, een Griek, en de bouwer van een wereldrijk, Alexander de Grote, een Macedoniër.

Pytheas
Hij maakte zijn veelbewogen tocht omstreeks 325 v. Chr. Hij verliet het warme Middellandse Zeegebied en zeilde naar het noorden, landde in Engeland en Ierland en zag Helgoland liggen voor de Duitse kust. Het is vrijwel zeker dat hij ook geconfronteerd werd met een dunne ijslaag vol barsten. Door zijn grotere kennis van het navigeren durfde Pyrheas zich gerust ver op zee te begeven zonder land in zicht te hebben. Hij voer met behulp van de zon, kon ruwweg de breedte bepalen en merkte op dat de dagen 's zomers langer werden op hogere breedten. Echter, de bewoners van het Middellandse Zeegebied hechtten weinig waarde aan de beschrijving die Pytheas gaf van bevroren water, omdat ze zelf nooit ijs op het water te zien kregen. En omdat het reizen over grote afstanden langzaam en gewaagd bleef, voelden weinigen ervoor om de reisverhalen op hun juistheid te onderzoeken zonder het vooruitzicht van rijke beloningen.

Alexander de Grote
Pytheas verrichtte zijn onderzoekingstochten uitsluitend om zijn kennis uit te breiden. Maar voor zijn tijdgenoot Alexander de Grote (zie beeltenis inleiding) kwam wetenschappelijke nieuwsgierigheid pas op de tweede plaats na overwinningszucht. Toen zijn Griekse leger medogenloos het Perzische Rijk overweldigde en naar India oprukte, maakten schrijvers en geografen een getrouw verslag van de hulpbronnen die zij in die landen waar zij doorheen kwamen, aantroffen.

Alexander III (De Grote) leefde van 356 tot 323 v. Chr., zoon van koning Filippos van Macedonië, leerling van Aristoteles. Hij begon in 334 als commandant een bevrijdings- en veroveringstocht tegen Perzië, dat toen een gebied beheerste van het huidige Iran tot en met Turkije. De snelle ontwikkelingen van deze tocht markeren het unieke karakter ervan en dus het aureool dat Alexander de Grote later in de geschiedenis omringde. Vanaf de Bosporus veroverde hij successievelijk Klein-Azië (het huidige Turkije), Syrië, Fenicië (nu: Libanon), Palestina, Mesopotamië (nu: Irak), Egypte - waar hij de havenstad Alexandrië stichtte - en bezette het hart van het Perzische Rijk met de hoofdsteden Susa en Persopolis. En dat alles in 4 jaar tijd, wat voor die tijd met een legermacht van enkele duizenden soldaten een uitzonderlijke verrichting was. Na het doden van de Perzische koning Darius besteeg Alexander zelf de troon. Behalve een militair strateeg was hij medogenloos voor zijn manschappen en tegenstanders.

Tot dit tijdstip was Alexanders veldtocht een consequent en zeer doordacht geheel. Na 330 wilde hij meer. Deze voortzetting, de veroveringstocht naar Punjab (grensstreek tussen Pakistan en India) en het bereiken van de Indische Oceaan werden zijn Macedonische strijdmakkers teveel. Deze tocht werd gekenmerkt door wrijvingen, samenzweringen en muiterij, als gevolg van overbelasting van zijn mensen. In de loop van zeven jaren hadden honger en strijd driekwart van zijn leger gedood.

Ook de niet-militaire kant van Alexanders optreden getuigde van visie: hij trad op als opvolger van de Perzische koning, nam het hofceremonieel over en respecteerde zo de lokale cultuur. Door aanleg van steden naar Grieks model met een militaire functie trok hij Grieken naar het Oosten, meest als soldaten. Dit gaf enige verbetering in het verarmde Griekenland, zoals ook het Perzische goud dat erheen vloeide. Zijn dood op 32-jarige leeftijd in zijn paleis in Babylon is nog altijd omgeven door speculaties: was het een mysterieuze ziekte (malaria?), of werd hij vergiftigd? Dat laatste kwam in die tijd in hogere kringen vaker voor om tegenstanders uit de weg te ruimen. © 2008 - 2010 Staal, gepubliceerd in Geschiedenis (Kunst en Cultuur) op 14-04-2008. Het auteursrecht van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van Staal is vermenigvuldiging van dit artikel verboden. Meer...

Verwante artikelen

• Egypte tips en adviezen: In Egypte gelden enkele algemene regels waar toeristen tijdens een vakantie Egypte respect voor zullen moeten tonen om de gastvrije Egyptenaren niet een doorn in het oog te zijn.
• Bijbelse geschiedenis 24: Israëls slavernij in Egypte: Behalve hun taal, kleding en namen, zijn veel kinderen van Israël geassimileerd in de sociale en culturele omgeving van hun Egyptische buren en zij ware…
• De Oude Wereld - Klassieke Oudheid: Oude Wereld - Oudheid Weetjes. Wie stichtte Alexandrië? Welke Griekse wijsgeer dronk de gifbe-ker? Wie was de eerste Romeinse keizer? Wat is het verschil tussen oudheid e…
• Ariane Wilhelmina Máxima Ines (10 april 2007): Gisteravond om 22:00 uur is ze geboren; de derde dochter van kroonprins Willem-Alexander en prinses Máxima van Nederland. Haar naam is nog niet bekend, dat komt…
• De laatste zes Russische tsaren: Om te onthouden wie de laatste zes russiche tsaren waren is een handig ezelsbruggetje bedacht: panaan. Dit staat voor Paul I, Alexander I, Nicolaas I, Alexander II, Alexander…