InfoNu.nl > Kunst en Cultuur > Geschiedenis > De pseudo-scholtenboerderij Keunenhuis is een monument

De pseudo-scholtenboerderij Keunenhuis is een monument

De pseudo-scholtenboerderij Keunenhuis is een monument Het Keunenhuis is tussen 1688 en 1748 gebouwd en wordt een pseudo-scholtenboerderij genoemd. Een pseudo-scholtenboerderij omdat er nooit sprake is geweest van een horig hof. Wat zou betekenen dat er aantal pachtboerderijen op het grondgebied van het Keunenhuis stonden, welke een gedeelte van de oogst moesten afstaan aan de scholte (boer) van het Keunenhuis. De boerderij is van oorsprong een traditionele hallenhuisboerderij met bijzondere elementen zoals de entree met balkon erboven, de gepleisterde hoekpilasters en de art-nouveauversieringen. Het oude erf van het Keunenhuis omvat verder als monument de streekeigen schuur (schoppe), een daglonershuisje (Sniedershuuske) en een waterput.

Het ontstaan van de Keunenboerderij

Het Keunenhuis is tussen 1688 en 1748 gebouwd waarschijnlijk door het echtpaar Jan en Jenneken Cuenen. Met drie kinderen, een schoonzoon en kleinkind woonden ze, volgens de eerste geschriften op de boerderij het Keunenhuis. Van de nakomelingen, die de familienaam Cuenen dragen, worden deze ook wel gespeld en geschreven als:
  • Conen;
  • Koenen;
  • Coenen;
  • Kuenen;
  • Cunen.

Tot 1847 wonen op de boerderij afstammelingen van de Keunenfamilie. In 1847 overlijdt Leida Gesiena Keunen en haar echtgenoot Jan Hendrik Tenkink verkoopt na het overlijden van Leida Gesiena de boerderij aan de familie Nijmolen die er drie generaties lang hebben gewoond. Het boerderijcomplex bestond toen uit een boerderij, het daglonershuisje en twee schuren. Johan Gerard Hijink betrekt dan samen met zijn vrouw Joziena Christina Esselink de boerderij. De vader van Joziena Esselink, is de nieuwe eigenaar van de boerderij. In 1907 wordt de boerderij echter door brand getroffen en is het gebouw volledig gesloopt om opnieuw op te bouwen. In mei 1908 trouwt Johan Gerard Hijink met zijn Joziena en moest het gehuwde stel door de brand eerst zolang in het daglonershuisje wonen tot de nieuwe boerderij klaar was.

Daglonershuisje en waterputDaglonershuisje en waterput
Gevel KeunenhuisGevel Keunenhuis
KeunenhuisKeunenhuis

Karakteristieke kenmerken van het Keunenhuis

De nieuwe boerderij is met het voorhuis naar de weg gebouwd en met het achterhuis naar het erf. Helemaal tegen de gewoonte van de streek in omdat juist het achterhuis naar de weg gebouwd werd toendertijd. De prachtige gevel met jugendstil motieven komt overeen met negentiende- en twintigste-eeuwse bouw van de scholtenhuizen, maar het gebouw is wel een traditioneel maar bijzonder hallenhuistype. Bijzonder omdat decoratieve elementen - kenmerkend voor stedelijke architectuur - gecombineerd zijn met de streekeigen bouwstijl. En veel oorspronkelijke elementen zijn anno 2017 nog te zien. Karakteristieke elementen zoals bij:
  • de voorgevel;
  • het daglonershuisje;
  • de waterput;
  • de achtergevel;
  • het interieur.

Boogtrommel met Jugendstil motievenBoogtrommel met Jugendstil motieven
De voorgevel
Opvallende elementen die de gaafheid van het oorspronkelijke bouwwerk weergeven zijn:
  • de opvallende entreepartij met balkon;
  • de gepleisterde hoekpilasters;
  • het trasraam (de onderste lagen van de muur die gemetseld is van trasmortel, een vulkanisch gesteente);
  • de boogtrommels (versieringsrand boven ramen en/of deuren) met jugendstil bloemmotieven;
  • de segmentbogen boven de ramen met witgeschilderde aanzetstenen en een witte reliëfrijke sluitsteen;
  • het kruis boven de balkondeur in portlandcement;
  • de witte windveren;
  • de oorspronkelijke veldovenbakstenen;
  • de muurankers waarvan enkele muurankers gedecoreerd zijn en voorzien van een ring waaraan vee aan vastgezet moest worden.

SniedershuuskeSniedershuuske
Het daglonershuisje
Het daglonershuisje is gebouwd in 1840 als slaap- en verblijfsruimte voor de kleermaker (de snieder) die de werkbroeken van de boeren maakte. Het daglonershuuske werd dan ook wel het Sniedershuuske genoemd. Het Sniedershuuske is in de periode 1886-1910 gebouwd en na de oorlog (WO II) werd het als stal gebruikt. In 2002 is het gebouwtje gerestaureerd. Bijzondere elementen van het Sniedershuuske zijn:
  • de verharding van gave, oude aardewerken potscheuren (een afvalproduct van potten bakken in de oven);
  • blauwe muren;
  • de keitjesvloer die met het ploegen uit het land zijn gehaald;
  • de initialen in de keitjesvloer CGWK. Waarschijnlijk staan die voor (Janna) Christina Geesink (1777-1840) (Jan) Willem Kuenen

waterputwaterput
Waterput
De waterput nabij het daglonershuisje is waarschijnlijk van 1908. Er zijn geen geschriften bekend waar de waterput genoemd wordt en de datering is gebeurd aan de hand van de gebruikte stenen. Deze zijn namelijk (alleen de bovenste rand niet) met de stenen vergelijkbaar uit het begin van de twintigste eeuw. De stenen zijn hergebruikt van het afgebrande Keunenhuis in 1907. Het houtentakelsysteem werd gebruikt om melk in de put te koelen.

De achtergevel
De achtergevel van een boerderij van een hallenhuisboerderij heeft anno 2017 een belangrijk historische waarde door een:
  • met ossenbloedrood geverfde topgevel;
  • muizentandlijst met een kartelmotief onder de topgevel;
  • veldkeitjesverharding rondom de deeldeuren.

Het interieur
Het Keunenhuis heeft anno 2017 een interieur welke veelal de gaafheid van de oorspronkelijke vroeg 20ste eeuw weergeeft. Zoals:
  • het houtwerk als deuren(veelal paneeldeuren) met deurknoppen en binnenluiken;
  • de kleuren van al het houtwerk
  • marmerenschouw in de voorkamer
  • het papierbehang met geweven vlasdraad;
  • het plafond wat vaak een balkenplafond is;
  • de hangboezemschouw in de keuken met tegelwerk en wieme (om worsten te drogen);
  • de meubels in de woonkeuken;
  • granitovloer in de hal met siermotief;
  • de vele inbouwkasten.

Jantje Hijink-Boersma, heeft verklaard dat enkele huidige deuren in het achterhuis nog afkomstig zijn uit de oude, afgebrande boerderij van 1907. Het vermoeden is in anno 2017 dat het in totaal vijf deuren zijn en waarschijnlijk nog drie meer, maar die zijn gerenoveerd.

Jaartal op de achtergevelJaartal op de achtergevel
De schuur op de monumentenlijstDe schuur op de monumentenlijst
MuurrankerMuurranker

De pseudo-scholtenboerderij Keunen

In de middeleeuwen werden scholtenboeren aangesteld in Oost-Nederland en Westfalen (D). Door de toenmalige eigenaren (vaak van adel of kerkvertegenwoordigers) moesten scholten van een scholtenboerderij de bij de tot het landgoed behorende boerenhoeven, de belastingen in geld en in natura innen. De ‘Publicatie van de Rechten van den Mensch en van den Burger’ van 1795 bepaalde dat iedereen echter als vrij mens geboren werd. De bevolking had de gewoonte om een grote boerderij als scholtengoed aan te duiden. Ook de grote boerderijen waar geen pachtboerderijen op het betreffende landgoed gesitueerd waren. Zoals het Keunenhuis met de grote imposante boerderij met stal, daglonershuisje, waterput, wei- en hooilanden, akkers, houtwallen, een boomgaard en een bos. Doordat het Keunen op de naam stond van Jan Willem Keunen, is duidelijk dat het Keunenhuis geen scholtenboerderij was maar dat het een grondbezitter was. Door de hoeveelheid grondbezit, en de welvarendheid kan de boerderij als een hallehuisboerderij beschouwd worden maar is dus nooit een officiële scholtenboerderij geweest.


Overdracht aan Natuurmonumenten

Natuurmonumenten heeft het Keunenhuis en de bijgebouwen in augustus 2012 aangekocht, waarbij mevrouw Hijink er mocht blijven wonen. Ze overleed in december 2012 kinderloos en haar wens aan natuurmonumenten was om de Bekendelle en het Keunenhuis weer één geheel te maken. De Bekendelle is al sinds 1980 in bezit van Natuurmonumenten en met de aankoop van het Keunenhuis is het landgoed weer compleet. De statige boerderij ziet er anno 2017 nog bewoond uit. De gordijntjes hangen nog voor de ramen, de woonkamer is volledig ingericht en in de kasten hangt nog kleding en op het bed ligt een wollen onderbroek. Het doel van Monumentenzorg is om het Keunenhuis en de omliggende landerijen als een geheel te houden. Uiteraard moet het een functie zijn die de bijzondere cultuurhistorische waarden van het Keunenhuis ondersteunt. Samen met bewoners, ondernemers en organisaties wordt gezocht naar ideeën.

Lees verder

© 2017 Rieja, het auteursrecht van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van de infoteur is vermenigvuldiging verboden.
Gerelateerde artikelen
Plaggenhutten vooral in veengebiedenEen plaggenhut is een zeer primitief soort huis. Het is nog geen honderd jaar geleden dat er duizenden mensen in plaggen…
De Art Nouveau nader toegelichtSedert jaren kunnen we de Art Nouveau in al zijn glorie bewonderen in huizen, galerijen,.. Dit is mede mogelijk gemaakt…
Een beknopt overzicht van PienzaPienza bevindt zich in de Regio Siena, meer bepaald in de vallei Val d'Orcia. Het aanzicht van de stad is nog steeds dit…
Chinese invloeden in ons interieurChinese invloeden in ons interieurEen interieur samenstellen uit meubelen die je smaak vertegenwoordigen is niet per definitie aan een stijl gekoppeld. Ba…
Je huis anders inrichtenJe huis anders inrichtenIedereen heeft wel eens het idee om z'n huis anders in te willen richten. Maar vaak komt het er niet van omdat er of gee…
Bronnen en referenties
  • https://www.natuurmonumenten.nl/sites/default/files/CHW%20Keunenhuis%20deel1%20def%20totaal.pdf
  • http://www.elinea.nl/artikel/prachtig-authentiek-hoevelandschap?t=source&pl=180
  • https://www.natuurmonumenten.nl/monumenten/scholtenboerderij-keunenhuis
  • https://issuu.com/gelderlander/docs/natuurmonumenten/6

Reageer op het artikel "De pseudo-scholtenboerderij Keunenhuis is een monument"

Plaats als eerste een reactie, vraag of opmerking bij dit artikel. Reacties moeten voldoen aan de huisregels van InfoNu.
Meld mij aan voor de tweewekelijkse InfoNu nieuwsbrief
Infoteur: Rieja
Gepubliceerd: 01-02-2017
Rubriek: Kunst en Cultuur
Subrubriek: Geschiedenis
Special: Scholtenboerderijen
Bronnen en referenties: 4
Schrijf mee!