InfoNu.nl > Kunst en Cultuur > Geschiedenis > Van scholtenboerderij Boeijink naar appartementencomplex

Van scholtenboerderij Boeijink naar appartementencomplex

Van scholtenboerderij Boeijink naar appartementencomplex Het scholtengoed Boeijink-Huppel ligt in de gemeente Winterswijk in het oosten van Nederland. De scholtenboerderij is van oorsprong gebouwd in de 18de eeuw (1736) en ziet er anno 2017, na restauratie, nog uit zoals het er begin van de 20ste eeuw ook uitzag. Een van de gevelstenen draagt het jaartal 1736 en dat is niet het bouwjaar van de huidige boerderij, maar een bewijs dat materialen hergebruikt zijn uit de 18de eeuw. De scholtenboer en de pachtboerderijen zijn niet meer en de laatste bewoners hebben het scholtengoed nagelaten aan het Geldersch Landschap en Kasteelen. De historische boerderij en schuren zijn in 2017 zorgwoningen. Het erf en de boomgaard met traditionele rassen zijn in ere hersteld.

Een scholtengoed

De geschiedenis van een scholtengoed gaat terug tot de vroege middeleeuwen. Het Bojinck in Huppel wordt in 1529 al genoemd onder het stift Münster (D.) Het vorstendom Münster of stift Münster was van 1180 tot 1803 een geestelijk vorstendom en werd bestuurd door de bisschoppen van Münster. In de middeleeuwen waren adel en geestelijkheid de twee hoogste standen en dan kwamen de scholten. Scholten waren welgestelde boeren die een gebied beheerden voor de eigenlijke eigenaren, de landheren. Eigenaren van adel (Hof van Gelre) of vertegenwoordigers van de kerk (Bisschop van Münster). De scholten hadden op een grondgebied (scholtengoed) een aantal pachtboerderijen die in de middeleeuwen een gedeelte van de oogst of het vee moesten afstaan aan de scholte. De scholte op zijn beurt droeg een gedeelte weer af aan de landheer. Dit systeem noemen we het hofstelsel. Een scholtengoed bestond verder uit akkers, weidegrond, bossen, houtwallen, singels en waterpoelen.

Het scholtengoed Boeijink.Het scholtengoed Boeijink.

Het scholtengoed Boeijink

Zo ook het scholtengoed Boeijnk in Huppel. Het bouwjaar van de scholtenboerderij Boeijink is gedateerd in 1736. In de geschriften is te lezen dat een van de eerste bewoners Wander Boijnek is. In 1747 trouwt ene Stijntje Boeijink met Wander Kossink (27-12-1702) na eerder weduwe te zijn van Cuene Bosvelt. De zoon uit het eerste huwelijk, Wander Boeijink trouwt op de scholtenboerderij Boeijink in 1772 met Jenneken Gielink. In de 20ste eeuw trouwt Jan Derk Berenschot op 2-6-1920 met Jacomina Aleida Hesselink en er worden drie kinderen geboren:
  1. Johanna Geertruida Willemina Berenschot (5-4-1921)
  2. Bernarda Gerharda Berenschot (12-6-1923)
  3. Gerrit Christiaan Berenschot (12-4-1926)

Behouden met moderne bestemming

De laatste bewoonster van het scholtengoed Boeijink was de middelste dochter. Het was de wens van mevrouw B.G. Berenschot dat het scholtegoed bewaard zou blijven voor de toekomst. In 2001 werd scholtengoed Boeijink aan het Geldersch Landschap en Kasteelen nagelaten en sinds 2001/2002 staan de verschillende gebouwen op het erf van Boeijink op de monumentenlijst. Namelijk:
  • het hoofdgebouw van Boeijink, de eigenlijke boerderij/woning uit 1736;
  • een grote schuur ('schöppe'), uit de periode 1900-1910;
  • een kleine schuur, uit de periode 1841-1860.

Ook een koetshuis, uit de periode van 1910, was een rijksmonument maar is bij de renovatie gesloopt. Hoewel Geldersch Landschap in de loop van zijn bestaan meerdere boerderijen verwierf, was er nooit sprake van een intact gebleven inboedel. Met de aanwinst van de boerderij Boeijink was dit wel het geval. De boerderij en de schuren zijn gerestaureerd en getransformeerd tot zorgwoningen. Het Geldersch Landschap en Kasteelen verhuurt de woningen aan een zorginstelling. Het erf en de boomgaard met traditionele rassen zijn in ere hersteld en de voormalige scholtenboerderij Boeijink blijft bestaan.

Beschrijving van de Boeijink boerderij anno 2017

De boerderij is het type halle(n)huisboerderij en is gebouwd in 1736. Een gevelsteen aan de achterkant van de hallenhuisboerderij toont het jaartal 1736. Eveneens is er nog een gevelsteen met het jaartal 1747 die verwijzen naar de vroegere tijd. Muurankers tonen het jaartal 1889. Een hallenhuisboerderij heeft een gebintconstructie waardoor er binnenin het achterhuis een hoog en breed middengedeelte ontstaat met twee lagere en smallere gedeeltes ernaast waar vee stond. De ver aflopende daken zijn hier duidelijk te zien. De voorgevel heeft aan beide kanten gepleisterde hoekpilaren en de voordeur is omgeven door pleisterwerk. Boven de ramen en deuren zit een bepaald type metselwerk (strek) met gepleisterde geboortestenen en een sluitsteen (een afgewerkte steen in het midden van de boog boven raam en deur) welke uit een piramidevormige versiering bestaat. De ramen op de benedenverdieping zijn voorzien van groene luiken. De muren hebben onderaan een plint in Bentheimer zandsteen wat vooral werd toegepast in belangrijke gebouwen.

Tussen twee oorspronkelijke vensters, ter hoogte van de huidige keuken, is een gevelsteen ingemetseld. De gevelsteen bestaat uit een vierkante steen met tekst en een plantenmotief erboven. De tekst is:

"Wander Boijnek
ganamd Kofsinck
slinken Boijnek
elueden Anno
1747 den 3 maüus."


Bron: Ciell / Wikimedia CommonsBron: Ciell / Wikimedia Commons
Aan de andere muur bevindt zich een venster met luiken en een rechthoekige gevelsteen met de tekst: "Kuene.T.Bovlt stinkn.boeinck el.anno.1736". Twee schuren staan naast de zijmuur van het woonhuis. De achterkant van het woonhuis en één schuur hebben houten geveltoppen met ossenbloedrode verf. Onder de houten geveltoppen en de overgang naar steen is een dubbele zaagtand gemetseld, een versiering in metselwerk die bestaat uit schuin gemetselde steenkoppen. Bij de iets terugliggende deeldeuren (nöndeuren), zitten onder een brede korfboog, gepleisterde geboortestenen en een rijk geornamenteerde sluitsteen. Een steen met krulwerk en de initialen `G.C.H./B.W.B.' en het jaartal 1889.

Het interieur

Het interieur bevat enkele onderdelen die behouden zijn gebleven, waaronder:
  • houten paneeldeuren en kozijnen uit de 19de eeuw;
  • een rijk gevulde servieskast;
  • de middengang met vloertegels voorzien van een neo-gotisch motief in rood en blauw;
  • een van de woonvertrekken met een vergelijkbare tegelvloer maar met veelkleurige banden en bloemmotieven;
  • een terrazzovloer in de keuken:
  • een hangboezemschouw in de keuken, met aan weerszijden vaste kasten;
  • de schouw (1731) in de keuken. Deze wordt door bewerkt hout omlijst;
  • de vuurplaats welke deels voorzien is van dezelfde beschildering en boven de houtwerk betegeld is;
  • het plafond van de hal met een bijzonder, houten plafond met verdiepte vlakken (cassetteplafond) dat mogelijk afkomstig is uit het kasteel Waliën, dat dichtbij lag.

Kasteel Waliën
Kasteel het Waliën werd in 1420 door Evert van Waliën beleend met de goederen Keylwinck, Boevekinck en Bennekinck, wat waarschijnlijk de basis is geweest voor het kasteel Waliën welke in bezit was van de adellijke familie Van Munster. In 1805 gaat het landgoed naar het echtpaar Herman Jan Tenkink en Catrina Maria Kossink die het dan restaureren. In 1908 is het kasteel afgebrand en alleen een ruïne herinnerd nog aan vervlogen tijden en waarschijnlijk het cassetteplafond bij boerderij Boeijink en anno 2017 aan de zorglocatie Boeijink aan de Boeijinksweg.

De schuren

Sinds 2001/2002 staan verschillende gebouwen bij erve Boeijink op de Nederlandse rijksmonumentenlijst zoals;
  • de eigenlijke boerderij/woning, uit de 18e eeuw,
  • een grote schuur ("schöppe"), uit de periode 1900-1910
  • een kleine schuur, uit de periode 1841-1860

Ook was er een klein koetshuis, van omstreeks 1910, dat ook een rijksmonument was, maar dit is bij de renovatie van het complex gesloopt.

Beschrijving van Boeijink´s grote schuur (schöppe)
De houten schuur of Schöppe heeft aan de voorkant (gebouwd tussen 1900 en 1910) een later een bijgebouwd stenen aanbouw. Opvallend zijn de wit geknikte windveren. De vorm van de Schöppe kenmerkt zich door de terugliggende inrijdeuren wat erg streekgebonden is.

Beschrijving van Boeijink's schuur
De rechthoekige houten schuur of kleine schuur heeft een stenen fundering en een puntdak met aan de ene kant een knik in de witte windveren. Het is een beeldbepalend object in dit historisch waardevolle erve Boeijink.

De scholtenboerderij anno 2017

In 2001 werd de boerderij door mevrouw B.G. Berenschot nagelaten aan het Geldersch Landschap en Kasteelen. In de periode van 2005 tot 2007 liet de plaatselijke woningbouw het restaureren en verbouwen tot twaalf zorgwoningen voor begeleid wonen.

Lees verder

© 2017 Rieja, het auteursrecht van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van de infoteur is vermenigvuldiging verboden.
Gerelateerde artikelen
Boerderij Beestman, van 'los hues' naar scholtenboerderijBoerderij Beestman, van 'los hues' naar scholtenboerderijScholtenboerderij Beestman ligt in de gemeente Aalten in buurtschap de Haart. In het jaar 1700 is het ontstaan van de bo…
Van scholtenboerderij Hesselink tot appartement HesselinkVan scholtenboerderij Hesselink tot appartement HesselinkScholtengoed Hesselink ligt in Winterswijk-Ratum, vlak tegen de Duitse grens. De scholtenboerderij Hesselink wordt waars…
De restanten van de oude scholtenboerderij OossinkDe restanten van de oude scholtenboerderij OossinkIn de middeleeuwen zijn in de gemeente Winterswijk scholtenboerderijen gesticht. Grote boerderijen met veel grondbezit w…
Geschiedenis van scholtengoed Roerdink en de oudste schoppeGeschiedenis van scholtengoed Roerdink en de oudste schoppeHet Roerdink in Winterswijk-Woold (Gelderland, tegen de Duitse grens) was al in het jaar 1225 bekend. De boerderij was e…
Scholtenboerderij Lutje Kössink en de spieker KössinkScholtenboerderij Lutje Kössink en de spieker KössinkLandgoed Lutje Kössink ligt te midden van een bosrijk gebied nabij Winterswijk-Henxel. De boerderij op landgoed Lutje Kö…
Bronnen en referenties
  • http://rijksmonumenten.nl/monument/523465/boeijink/winterswijk-huppel/
  • https://nl.wikipedia.org/wiki/Boeijink-Huppel
  • Adviesrapport Ratum en Woold Onderzoek naar de aanwezige waarden
  • http://docplayer.nl/17862972-Winterswijk-een-nieuwe-kijk-op-oude-bossen-joanneke-smalbraak-bert-maes-mark-van-benthem.html#show_full_text
  • http://www.buurtschap.info/f32.html
  • https://www.zorgselect.nl/werkgever/estinea
  • Afbeelding bron 1: Ciell / Wikimedia Commons

Reageer op het artikel "Van scholtenboerderij Boeijink naar appartementencomplex"

Plaats als eerste een reactie, vraag of opmerking bij dit artikel. Reacties moeten voldoen aan de huisregels van InfoNu.
Meld mij aan voor de tweewekelijkse InfoNu nieuwsbrief
Infoteur: Rieja
Gepubliceerd: 13-02-2017
Rubriek: Kunst en Cultuur
Subrubriek: Geschiedenis
Special: Scholtenboerderijen
Bronnen en referenties: 7
Schrijf mee!