InfoNu.nl > Kunst en Cultuur > Geschiedenis > Boerderij Beestman, van 'los hues' naar scholtenboerderij

Boerderij Beestman, van 'los hues' naar scholtenboerderij

Boerderij Beestman, van 'los hues' naar scholtenboerderij Scholtenboerderij Beestman ligt in de gemeente Aalten in buurtschap de Haart. In het jaar 1700 is het ontstaan van de boerderij, het eerst vermeld, waar het begint als een 'los hues'. Een boerderij waar mens en dier in één ruimte verblijven. In 1876 is met een nieuwe eigenaar, een nieuwe boerderij Beestman gebouwd naast het 'los hues', welke vanaf toen als schuur in gebruik werd genomen. Vanaf toen werd boerderij Beestman, een scholtenboerderij Beestman, met enkele pachtboerderijen op het scholtengoed. Eeuwen later ziet de boerderij Beestman er grotendeels er nog precies hetzelfde uit.

Scholtenboerderij Beestman

De naam Beestman stamt af van Hendrik ter Beest (Hijndrijck ter Beest, Hendrik, geb. 1617) en Geesken, die er toen woonden en werkten. Het was een boerderij tot in 1876 Jan Albert Tenkink (geboren in 1834 Winterswijk Woold) boerderij Beestman kocht en ingrijpend verbouwd heeft. Van een 'los hues' naar een statige scholtenboerderij met een rechthoekig woongedeelte als een herenhuis om de welvaart te benadrukken en een achterhuis voor het vee. Naast de achterkant van het achterhuis bevinden zich nog twee andere schuren. Boerderij Beestman werd scholtengoed Beestman met een aantal boerderijen in de omgeving als pachtboerderijen met horigen aan scholtengoed Beestman. Dit betekende dat horigen in dienst stonden van de scholte, de boer van het scholtengoed die diende als een rentmeester en die door de eigenaar (hofheer of landheer) was benoemd. De scholten zorgden ervoor dat de belasting van de horigen in geld of natura, voldaan werd. In ruil daarvoor kreeg de scholte een deel van de opbrengst van de eigenaar (de hofheer). De hofheer was óf van adel óf van een kerkelijke instelling, en woonde ergens anders. Een behoorlijk deel van de oogst van de horigen kwam op deze manier ten goede aan de hofheer en zijn huishouding. De horigen hadden soms de keus (niet altijd) om diensten in natura te verrichten of sommige diensten af te kopen met geld.

Horigen kunnen diensten afkopen

Pachtboerderijen waren geen eigendom van de boeren die er woonden. De hof- of landheer was de eigenaar en de scholtenboer op de scholtenboerderij moest zorgen dat elke horige zich aan zijn plichten hield. De plicht om herendiensten te verrichten. Bij een huwelijk moest de echtgenoot horig zijn of worden en alle kinderen waren ook horig. Ze moesten te allen tijde beschikbaar zijn voor de scholte van het scholtenhuis om te helpen. De belasting gebeurde meestal in natura, maar sommige verplichte herendiensten konden afgekocht worden. Namelijk:

Natura afkopen en betalen

NaturaAfkopen of betalen
Eenmaal in de het voorjaar en najaar vervoerdiensten verrichten.Afkopen door een jaarlijkse vergoeding in geld te geven.
Jaarlijks enige schepels* graan leveren aan de hofheer. Enige schepels kunnen zijn jaarlijks 18 schepel rogge en 14 schepel haver. N.v.t.
Jaarlijks brandhout leveren. Af te kopen met jaarlijks drie rijksdaalders te betalen.
Bij overlijden van de hofhorige verviel de helft van al het vee aan de hofheer. Bij enkele pachtboerederijen in Winterswijk heel de veestapel en alle huisraad (het versterf). Het versterf werd in latere tijden ook wel in geld voldaan.
Een vergoeding voor het paard van
de scholtenboer.
Deze betaling werd in de 18de eeuw afgeschaft.
Tijdens de jacht de honden van de hofheer van drinken en eten te voorzien N.v.t.
alle horigen moeste elk jaar op de hofdag komen om hun hofhorigheid te erkennen. Kwamen ze niet, dan stond hierop een boete en bij herhaling zelfs een verbeurdverklaring van hun gebruiksrechten op erf en goederen.N.v.t.
N.v.t.Tweemaal per jaar moesten de horigen een bedrag van ongeveer 2 goudgulden aan de hofheer betalen.
N.v.t.Wilde de erfgenaam van een horige de nalatenschap, waaronder de boerderij, aanvaarden dan moest hij erfwinning betalen aan de hofheer. In 1776 was dit 25 gulden.

*Een schepel zaad (scheppel zaad) is in 1816 ingevoerd als het Nederlands metriek stelsel en is in Oost-Nederland een oude inhoudsmaat voor 35 liter droog graan. Met één schepel zaad werd 1450 m2 land ingezaaid.

Na de Franse Revolutie (1789–1799) is in Nederland de horigheid afgeschaft maar in het gebied Winterswijk-Aalten zette deze machtspositie nog generaties lang door en was juist de 19de eeuw een glorietijd voor de rijke scholtenboeren.

De scholtenboerderij uit 1876

Met een ingrijpende verbouwing in het jaar 1866 en 1867 is de huidige boerderij Beestman ontstaan zoals dit anno 2017 nog bestaat. Aan de Beestmanweg bevinden zich nog twee huizen met de namen:
  • Beestmanhuisje;
  • Beestman Nieuwhuis.

Achter de scholtenboerderij bevindt zich een bos met de naam ’t Beestmanbos. Gezien dit gegeven is het niet ondenkbaar dat hier een gezamenlijke historie aan ten gronde ligt. Dat de boerderijen in de omgeving pachtboerderijen waren en dat het bos behoorde bij het scholtengoed Beestman.

Anno 2017Anno 2017

Hoe ziet de boerderij anno 2017 eruit

De boerderij heeft een rijk uitgevoerde dubbele houten voordeur met in het bovenlicht een gietijzeren levensboom. Een ijzeren ornament dat in het bovenlicht boven de voordeur zit. Het voorhuis heeft een gepleisterde plint onderaan het huis en van de muur een geprofileerde lijst. De gevel is vijf traveeën breed en heeft in iedere travee, behalve de middelste, een venster voorzien van een vierruits schuifraam met een tweeruits bovenlicht en houten groene vensters. Een travee is een vlakverdeling in de gevel. Een exacte herhaling van vensters en deuren. Alle gevelopeningen worden afgesloten door een rondboogvormige strek. Het voorhuis heeft een korfboogvormig afgesloten deeldeur waarboven een gevelsteen is ingemetseld met de tekst: "De tijd is kort - De dood is snel - Wacht u van zonden - Zoo doet gij wel. - J W B en B L - J A T en B te L - 1876".

LevensboomLevensboom
 "De tijd is kort - De dood is snel - Wacht u van zonden - Zoo doet gij wel. - J W B en B L - J A T en B te L - 1876". "De tijd is kort - De dood is snel - Wacht u van zonden - Zoo doet gij wel. - J W B en B L - J A T en B te L - 1876".
De middelste schuur heeft een laag dak met geveltekenDe middelste schuur heeft een laag dak met gevelteken

De herenboerderij is gebouwd als een T-vorm en heeft naast het achterhuis twee aangebouwde schuren. De beschoten houten en groene topgevels van de drie naast elkaar staande schuren stralen de rijkdom nog uit van een scholte. De middelste schuur heeft een vrij laag aangezet dak met een gevelteken. Deze tekens zijn houten plankjes die in de nok van het dak zitten, waar de windveren hun hoogste punt hebben. Ze zijn afgeleid van oud-Germaanse symbolen en bedoeld om allerlei onheil van het erf te houden. De smeedijzeren ankers boven de deeldeuropening vermelden bij de ene schuur het bouwjaar 1866 en bij de andere het bouwjaar 1876. Boven de deeldeuren tussen de ankers zitten twee ronde, vierruitsramen en naast de deeldeuren aan weerszijden een venster met een rondboogvormig drieruits bovenlicht.

De eigenaren

Sinds oktober 2008 is de familie Kasten de eigenaar van de boerderij Beestman. Mede met hulp van de gemeente Aalten, de Provincie, Monumentenzorg, het Nederlands restauratiefonds is de boerderij aangepast aan de bouwvoorschriften van de 21ste eeuw waar de oude elementen behouden zijn gebleven.

Rijksmonument

In 2012 is besloten om de monumentenprijs toe te kennen aan de familie Kasten. Dit voor de restauratie van een rijksmonument en de eerbied bij het restaureren om het oude te integreren met het de moderne tijd.

Te koop

Eind 2016 is de boerderij te koop gezet.

Lees verder

© 2017 Rieja, het auteursrecht van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van de infoteur is vermenigvuldiging verboden.
Gerelateerde artikelen
Scholtenboerderij Lutje Kössink en de spieker KössinkScholtenboerderij Lutje Kössink en de spieker KössinkLandgoed Lutje Kössink ligt te midden van een bosrijk gebied nabij Winterswijk-Henxel. De boerderij op landgoed Lutje Kö…
Van scholtenboerderij Leeferink tot atelier LeeferdinkVan scholtenboerderij Leeferink tot atelier LeeferdinkScholtenboerderij Leeferdink ligt in Winterswijk-Ratum, vlakbij de Duitse grens en 4,5 kilometer van Winterswijk. De oud…
Zorgpremies 2009Zorgpremies 2009De premies voor de zorgverzekering gaan per 2009 weer enkele euro’s per maand omhoog. In dit artikel treft u een vergeli…
Van scholtenboerderij Hesselink tot appartement HesselinkVan scholtenboerderij Hesselink tot appartement HesselinkScholtengoed Hesselink ligt in Winterswijk-Ratum, vlak tegen de Duitse grens. De scholtenboerderij Hesselink wordt waars…
Aftrek rijksmonument 2012Aftrek rijksmonument 2012Wat is de aftrek voor een rijksmonument in 2012 bij de belastingdienst? Hoeveel u mag fiscaal aftrekken voor uw rijksmon…
Bronnen en referenties
  • https://www.youtube.com/watch?v=JIn3mJCoXsU
  • http://rijksmonumenten.nl/monument/523197/boerderij-beestman/aalten/
  • http://www.funda.nl/koop/aalten/huis-49932437-beestmanweg-1/#foto-2

Reageer op het artikel "Boerderij Beestman, van 'los hues' naar scholtenboerderij"

Plaats als eerste een reactie, vraag of opmerking bij dit artikel. Reacties moeten voldoen aan de huisregels van InfoNu.
Meld mij aan voor de tweewekelijkse InfoNu nieuwsbrief
Infoteur: Rieja
Gepubliceerd: 10-02-2017
Rubriek: Kunst en Cultuur
Subrubriek: Geschiedenis
Special: Scholtenboerderijen
Bronnen en referenties: 3
Schrijf mee!