InfoNu.nl > Kunst en Cultuur > Geschiedenis > Scholtenboerderij Lutje Kössink en de spieker Kössink

Scholtenboerderij Lutje Kössink en de spieker Kössink

Scholtenboerderij Lutje Kössink en de spieker Kössink Landgoed Lutje Kössink ligt te midden van een bosrijk gebied nabij Winterswijk-Henxel. De boerderij op landgoed Lutje Kössink is in 1852 gebouwd en in 1909 vond een ingrijpende verbouwing plaats en werd het voorhuis toegevoegd. De boerderij en het voorhuis brandden in 1937 af, waarna het in de kenmerkende jaren 30-stijl is herbouwd. Tegenover het landgoed Lutje Kössink staat spieker Kössink die omstreeks 1765 gebouwd is als opslagplaats voor graan. De korenspieker is een gebouw in vakwerkstijl en sinds 1970 eigendom van de G.A. van der Lugtstichting.

Scholtenboerderij Lutje Kössink als de hoeve ‘Cosinckhusen’

In de oude geschriften van Stift Vreden staat te lezen over de scholtenboerderij Lutje Kössink te Ratum (Henxel en Ratum gaan in elkaar over) dat:
  • in 1319 Arnoldus de Warmelo, de hoeve Cosinckhusen verkoopt aan het Stift Vreden;
  • het Stift Vreden in 1348 ‘het goed Kössink (Cosinckhusen)’ verpacht aan de scholte Johan en zijn vrouw Elisabeth;
  • de scholt van Lutje Kössink er zorg voor moet dragen dat de pachtboeren op het scholtengoed van Lutje Kössink hun verplichtingen en belastingen na moeten komen aan Stift Vreden.

Stift Vreden

Sticht Vreden (Duits: Stift Vreden) was een vrouwenklooster dat in de negende eeuw is gesticht in Vreden (D). Het Stift Vreden was in de middeleeuwen eigenaar van verschillende scholtengoederen in Oost-Nederland. Scholtengoederen bestonden uit een scholtenboerderij, een uitgestrekt gebied en een aantal bijbehorende pachtboerderijen. Pachtboerderijen werden bewoond door horige boeren, die de grond en boerderij mochten bewonen in ruil voor diensten aan de eigenaar of landheer (in dit geval Stift Vreden) en de scholtenboer. De scholtenboer zelf werd benoemd door de landheer en moest als een soort rentmeester zorgen dat de verplichtingen van de horigen werden nagekomen. Verplichtingen zoals;
  • de akkers van de scholtenboer bewerken;
  • 1/3 deel van de oogst afleveren aan stift Vreden;
  • het verzamelen van eikels waarvan 2/3 voor Stift Vreden en 1/3 voor de horige boer zelf;
  • het moeten instemmen dat Stift Vreden jaarlijks 150 bomen uit de bossen gaat kappen en dat alleen de uitgewaaide takken voor de pachters waren.

Het klooster werd in 1810 opgeheven maar in Oost-Gelderland gold de horigheid wel tot het jaar 1900. Waar de scholtenboer de verplichtingen van de horigen moest afdragen aan Stift Vreden en er zelf ook een gedeelte van hield, ging na het opheffen van het klooster alles naar de scholtenboer.

Helpedagen en gruwelbel

Ook moesten de pachters tot het jaar 1900, pacht betalen in de vorm van ‘helpedagen’. Er zat dan een bel op het dak van de Scholteboerderij en als de bel geluid werd, moesten de pachters onmiddellijk komen om de scholtenboer te helpen met bijvoorbeeld de oogst of het bewerken van het land. De ‘helpedagen' voor de pachtersvrouwen, was dat ze moesten weven en spinnen op de scholtenboerderij, waarbij ze hun eigen spinnenwiel moesten meenemen. Ook moesten de pachters vaak een paar dagen per week tegen een geringe vergoeding op de scholtenboerderij komen werken. De pachters gruwelden van die bel, dus noemden ze deze ook wel de gruwelbel.


De huidige boerderij

De boerderij op landgoed Lutje Kössink is in 1852 gebouwd en in 1909 werd het voorhuis bijgebouwd. De boerderij en het voorhuis brandden in 1937 af, waarna het in de kenmerkende jaren 30-stijl is herbouwd. De grootouders van de huidige eigenaar van natuurkampeerterrein, groepsaccommodatie en vakantiehuis Lutje Kössink zijn Bram Tenkink (* 23-4-1820-†1908) en Bertha Roerdink (3-11-1836-†1908). Toen zij trouwden kregen ze van hun ouders scholtenboerderij Lutje Kössink. De ouders van Bram en Bertha Roerdink kochten destijds drie pachtboerderijen op het landgoed in Henxel. Een van de pachtboerderijen heette Lutje Kössink en is in 1913 opgebouwd tot hoe het erin 2017 nog uitziet. De stijl van de architect, Johannes Post, herken je aan de ramen met de gemetselde boogjes en het rondlopende glas en raamdecoraties uit de neorenaissance tijd. Bij de boerderij hoorde ook een Saksische schoppe (schuur) die in 1939 is afgebrand en waarvan het hout deels gebruikt is voor de nieuwe schuur.

Gevelteken

Het achterhuis heeft een gevelteken waar de windveren in de nok van het dak samenkomen. Het gevelteken met twee sikkels. Een van de oudste gereedschappen wat ervoor dient om graan mee af te snijden.

Het Spieker Kössink

Tegenover landgoed Lutje Kössink staat spieker Kössink die omstreeks 1765 gebouwd is als opslagplaats voor graan. Een scholtenboer voerde vroeger het melkvee alleen met rogge en haver. Het is wat we anno 2017 biologisch-dynamisch boeren noemen. Het graan moest drogen en er mocht geen ongedierte bij kon komen, vandaar de graanspiekers waar anno 2017 graan een silo voor gebruikt wordt. In Arnhem hebben tot de 19de eeuw drie spiekers dicht bij elkaar gestaan, waar de naam ‘het Spijkerkwartier’ van afgeleid is. Korenspieker Kössink is gebouwd in vakwerkstijl. Een manier van bouwen die bestaat uit een houten balkstructuur die opgevuld is. De opvulling tussen de balken kan bestaan uit een vlechtwerk van takken wat ingesmeerd is met een mengsel van stro en leem. Sinds 1970 is spieker Kössink eigendom van de G.A. van der Lugtstichting die het verhuren aan Vereniging Het Museum. De spieker Kössing valt op door:
  • het hoge zadeldak in herhaling met het hoge zadeldak van de boerderij ernaast;
  • de ossenbloedrode gevel met de herhaling van de ossenbloedrode gevel van de boerderij;
  • de groene luiken;
  • de zestien vormige ruiten in het vierkante raam.

Vakantieplek Lutje Kössink

Een van de laatste bewoners van het Scholtelandgoed Lutje Kössink is Coen Tenkink. In 2000 is hij begonnen met de minicamping waar anno 2017 vijfentwintig plekken zijn. Na het realiseren van de camping is begonnen om de voormalige boerderij te gebruiken als vakantiebestemming. Het voorhuis is ingericht als groepsaccomodatie en vakantiehuis voor tweeëntwintig mensen die als groep, familie of collega’s de beschikking hebben over negen slaapkamers, vijf badkamers, een grote zitkamer en een keuken.

Lees verder

© 2017 Rieja, het auteursrecht van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van de infoteur is vermenigvuldiging verboden.
Gerelateerde artikelen
Van scholtenboerderij Leeferink tot atelier LeeferdinkVan scholtenboerderij Leeferink tot atelier LeeferdinkScholtenboerderij Leeferdink ligt in Winterswijk-Ratum, vlakbij de Duitse grens en 4,5 kilometer van Winterswijk. De oud…
De restanten van de oude scholtenboerderij OossinkDe restanten van de oude scholtenboerderij OossinkIn de middeleeuwen zijn in de gemeente Winterswijk scholtenboerderijen gesticht. Grote boerderijen met veel grondbezit w…
Geschiedenis van scholtengoed Roerdink en de oudste schoppeGeschiedenis van scholtengoed Roerdink en de oudste schoppeHet Roerdink in Winterswijk-Woold (Gelderland, tegen de Duitse grens) was al in het jaar 1225 bekend. De boerderij was e…
Van scholtenboerderij Hesselink tot appartement HesselinkVan scholtenboerderij Hesselink tot appartement HesselinkScholtengoed Hesselink ligt in Winterswijk-Ratum, vlak tegen de Duitse grens. De scholtenboerderij Hesselink wordt waars…
Boerderij Beestman, van 'los hues' naar scholtenboerderijBoerderij Beestman, van 'los hues' naar scholtenboerderijScholtenboerderij Beestman ligt in de gemeente Aalten in buurtschap de Haart. In het jaar 1700 is het ontstaan van de bo…
Bronnen en referenties
  • http://landschapsbeheergelderland.nl/met-bewoners/oral-history/winterswijk-mijn-vader-dacht-die-deerne-uit-het-westen-moet-ik-hebben/
  • http://www.100procentwinterswijk.nl/locaties/het-spieker-kossink
  • http://www.lutjekossink.com/
  • http://www.gastvrijelandgoederen.nl/landgoed-detail/items/landgoed-lutje-koessink.html
  • http://landschapsbeheergelderland.nl/met-bewoners/oral-history/winterswijk-het-was-of-de-boerderij-of-doorleren-er-was-geen-keuze/
  • http://www.logerenopeenscholteboerderij.nl/Scholteboerderijen

Reageer op het artikel "Scholtenboerderij Lutje Kössink en de spieker Kössink"

Plaats als eerste een reactie, vraag of opmerking bij dit artikel. Reacties moeten voldoen aan de huisregels van InfoNu.
Meld mij aan voor de tweewekelijkse InfoNu nieuwsbrief
Infoteur: Rieja
Laatste update: 18-02-2017
Rubriek: Kunst en Cultuur
Subrubriek: Geschiedenis
Special: Scholtenboerderijen
Bronnen en referenties: 6
Schrijf mee!