Belangrijke ontdekkingsreizen: Het hooggebergte

In de 19e eeuw kwam een nieuwe vorm van ontdekkingsreizen op gang, namelijk de exploratie van bergketens. Een groot deel van de aardkorst is wel bergachtig, maar de natuurkundigen erkennen slechts twee uitgestrekte bergketens boven zeeniveau - de grote noord-zuid lopende ruggegraat van Amerika (de Rocky Mountains en de Andes) en de onderbroken bergrug die van west naar oost loopt van Spanje tot China, die de Pyreneeën, Alpen, Karpaten en de Himalaya omvat.

Aangepast leven op grote hoogte

Sinds de oudere steentijd heeft de mens met succes deze barrières genomen door gebruik te maken van dalwegen en bergpassen. Vele mensen vestigden zich zelfs hoog in de dalen tussen de bergen of op grotere plateaus. Indianen die tussen 4500 en 5500 m. in de Andes wonen, zijn aangepast op dergelijke grote hoogten. Om zoveel mogelijk te profiteren van de ijle berglucht, bevat hun bloed extra zuurstof absorberende rode bloedlichaampjes en hun hart is eenvijfde deel groter dan dat van mensen die in vlakten leven. Daardoor kunnen zij leven in lucht waarvan de druk slechts de helft is van de druk op zeeniveau.

Pioniers in het alpinisme

Door de eeuwen heen hadden de bergtoppen weinig menselijke bezoekers getrokken, hoewel archeologische vondsten bewijzen dat mensen uit de bronstijd de 3000 m. hoge Riffelhorn in Zwitserland hebben beklommen. In het jaar 327 v. Chr. trok Alexander de Grote met een heel leger over een strategische bergpas van de Hindoe Koesj, de hoogste berg (7400 m.) in Noord-Pakistan. Maar de eerste die een berg beklom voor de sensatie ervan was vermoedelijk de Italiaanse dichter Franceso Petrarca, die de kale Mont Ventoux (1900 m.) in de Provence beklom in 1336. Andere pioniers op het gebied van het alpinisme waren Anton de Ville, die in 1492 - ook anderszins een belangrijk jaartal! - de Mont Aiguille (2097 m.) beklom. In 1786 beklommen Jacques Balmat en dr. Michel Paccard de Mont Blanc, die met 4810 m. de hoogste top van West-Europa is. Maar toch waren dit allemaal afzonderlijke gevallen.

Toename populariteit alpinisme

De Alpen
Pas in de 19e eeuw werd het bergbeklimmen een populaire sport. Het eerst waren de Alpen het toneel van gedurfde grootse klimprestaties:

• In 1800 werd de Gross-Glockner van 3798 m. (Oostenrijks hoogste piek) bedwongen.
• In 1804 volgde de Ortler van 3500 m. in de Italiaanse Alpen, in 1811 de Jungfrau in Zwitserland, een jaar later de nabijgelegen Finsteraarhorn en in 1820 de Zugspitze, de hoogste Duitse berg in de Beierse Alpen (2960 m.).
• Wereldberoemd werd in 1865 de Engelse alpinist Whymper, die na zeven mislukte pogingen de als onbeklimbaar geachte Matterhorn (4477 m.) - met zijn markante top - in Zwitserland wist te bedwingen.
• De hoogste berg van Afrika, de Kilimanjaro (5893 m.) werd in 1889 bedwongen.

Buiten Europa
Buiten Europa waren omstreeks 1900 al verscheidene bergtoppen boven de 6000 m. bestegen, waaronder de Aconcagua (6965 m.), de hoogste berg van de Andes. Maar in Azië bleven de duizelingwekkende pieken, waarvan een kleine honderd hoger dan 7000 m., voorlopig nog onbetreden; de meeste ervan bevinden zich in de Himalaya.

Verbetering uitrusting

De ontwikkeling van speciale gereedschappen en uitrustingen maakte het pas mogelijk de laatste en hoogste toppen te overwinnen. Men maakte daarbij gebruik van ijsbijlen, sterke nylon touwen, bergschoenen voorzien van 'spikes' en rots- of ijsspijkers. De uitrusting wordt bepaald door de soort expeditie (over rotsen of over met sneeuw en ijs bedekte bergen). In een rugzak voert de alpinist wat voedsel, medicamenten en eventueel een tent mee. Van zuurstofapparaten wordt slechts gebruik gemaakt bij tochten boven 8000 m. Met behulp van genoemde hulpmiddelen lukte het bergbeklimmers in de 50-er jaren overhangende rotswanden en steile ijsklippen te nemen op hoogten die slechts kunnen worden bereikt na de nodige ervaring te hebben opgedaan. Een voor een werden toen de hoogste en moeilijkste pieken beklommen van de Himalaya boven de 7000 m.

Himalaya bedwongen

Voor de Tweede Wereldoorlog bereikten nog drie expedities een hoogte van 8450 m. op de 8850 m. hoge Mount Everest (zie foto inleiding). Deze hoogste berg ter wereld, in 1865 genoemd naar de in India gelegerde Britse generaal Sir George Everest, moest zich pas in 1953 gewonnen geven aan de Nieuwzeelander Edmund Hillary(† 2008) en zijn Nepalese sherpa (gids) Tenzing Norkay. Zij bereikten de top op 29 mei, uiteraard met behulp van zuurstofapparaten. Nadat opnieuw verbeteringen in apparatuur en en uitrusting waren aangebracht, konden 15 van de 17 hoogste bergtoppen van het Himalaya-massief tussen 1950 en 1960 worden bedwongen. In 1954 werd bijvoorbeeld al de top van de op één na hoogste en tevens de moeilijkste berg, de K2 (8611 m.) op de grens van China en Pakistan, door twee Italianen bereikt. K2 is de afkorting van Karakoram nr.2, onderdeel van 12 pieken die alle genummerd zijn.