Interneringskampen op Indonesië

Informatie over de omstandigheden in de interneringskampen in Indonesië tijdens de 2de wereldoorlog. Tevens om een goed beeld te krijgen van hoe interneringskampen op Indonesië eruit zagen gaan we 2 kampen met elkaar vergelijken, een kamp in Tjilatjap en één op de Molukken.

Inteneringskampen

Kort na de capitulatie van het KNIL en de Japanse bezetting van vrijwel geheel Nederlands Oost-Indië in maart 1942 werd door het Japans bestuur een begin gemaakt met de internering van de Europese (het grootste deel was Nederlands) burgers en inwoners van Indonesië in kampen. In het begin trof de maatregel alleen diegenen met hoog aanzien, zoals de hogere functionarissen uit bestuur, maar op den duur raakte vrijwel de gehele bevolkingsgroep inclusief vrouwen en kinderen geïnterneerd. Er werden aparte kampen ingericht voor vrouwen en kinderen en voor de mannen en de al wat oudere jongens. In totaal zijn er rond de 1500 interneringskampen opgericht. Met de Japanse capitulatie en de Indonesische onafhankelijkheidsverklaring in augustus 1945 en de daaropvolgende strijd (de bersiap) kwam er een einde aan het bestaan van de kampen op Indonesië.

Om een goed beeld te krijgen van hoe interneringskampen op Indonesië eruit zagen gaan we in het volgende stuk 2 kampen met elkaar vergelijken, een kamp in Tjilatjap en één op de Molukken.

Kamp Tjilatjap

In dit kamp hadden de krijgsgevangenen het niet echt slecht vergeleken met andere kampen. Om 6:00 werden de krijgsgevangen wakker gemaakt om vervolgens om 6:30 door een aantal gymnastische oefeningen. Na een ontbijt dat meestal uit koffie en roereieren bestond kunnen de officieren een aantal uren besteden aan het lezen van boeken uit de kampbibliotheek dat meer dan 7.000 boeken had. Voor de rest wordt de tijd voor de lunch niet alleen aan lezen maar ook aan wassen, scheren en dergelijke. Na de lunch volgde een 2 uur durende siësta gevolgd door arbeid. De gevangenen werden soms ook op de hoogte gehouden van oorlogsnieuws maar dit was niet te vertrouwen omdat het vanuit een Japans oogpunt werd verteld. Op de zondagen werd er na kerkdienst vaak gevoetbald of gekorfbald. Daarnaast was iedereen na het avondeten vrij om zelf wat te gaan doen tot 10 uur, dan gingen de lichten uit en moesten de krijgsgevangenen slapen. Hieruit kan je concluderen dat het leven binnen de krijgsgevangenenkampen hellemaal niet zo slecht was. De mensen werden naar omstandigheden niet zo heel slecht behandeld. Ook waren de medische omstandigheden zeer goed geregeld in kamp Tjilatjap, zo had het een staf van 22 Amerikaanse, Nederlandse en Engelse doktoren.

Een kamp op de Molukken

Niet elk kamp behandelde haar gevangenen zo goed als het kamp op Tjilatjap dat deed. Zo waren de kampen op Flores en in de Molukken tientallen keren erger. Vaak moesten krijgsgevangenen daar in de openlucht slapen totdat ze zelf de barakken hadden gebouwd. Een groot deel van de gevangenen ging dood aan de malaria die er veelvuldig voorkwam. Zodra de barakken klaar waren hadden de krijgsgevangenen een dak boven het hoofd. Daar was dan ook alles mee gezegd want alle krijgsgevangenen sliepen op de grond en de daken waren vaak zo lek als een mandje. Ook ontbrak het kamp vaak aan een goed gotensysteem waardoor de barakken dikwijls blank kwamen te staan omdat het water naar binnenstroomde. De verlichting in de kampen bestonden vaak uit een paar kleine olielampjes. Het hospitaal was vaak ook één grote bende. Ook hier waren nauwelijks bedden aanwezig waardoor de doktoren vaak moesten knielen om iemand te behandelen. Daarnaast was de aanvoer van medicijnen niet genoeg om alle mensen te behandelen en ook ontbrak het vaak aan goed en genoeg instrumenten zoals thermometers. Als een gevangenen malaria had betekende dit in de meeste gevallen de dood door een tekort aan kinine. Maar er was niet alleen een tekort aan medicijnen maar ook een tekort aan voedsel. Het voornaamste voedsel waren eieren die vaak door de bewakers werden ingepikt. De omstandigheden waren dus kort gezegd gruwelijk.

Het mag dus wel duidelijk zijn dat de kampen onderling zeer verschillen. Het kamp op Tjilatjap is een vakantie vergeleken bij de kampen op de Molukken. Voor beide stukken hebben we meerdere brieven van krijgsgevangenen gelezen. De bronnen voor het kamp Tjilatjap stammen uit het jaar 1942. Die van kampen op de Molukken zijn voornamelijk na de oorlog geschreven, rond 1946.

Het hospitaalschip op ten noord

Na het bestuderen van een aantal bronnen en brieven zijn we gestuit op een zeer interessant verhaal over een hospitaalschip dat negen maanden als hospitaal voor krijgsgevangenen heeft gediend. Het hospitaalschip op ten noord was op 28 februari 1942 uitgevaren om overlevenden van het gevecht op de Javazee te helpen. Het werd echter door twee Japanse torpedobootjagers aangehouden. Onder Japanse leiding heeft het schip met de Nederlandse bemanning overlevende van het gevecht op de Javazee geholpen en vervolgens is het naar Makassar gevaren. Hier heeft het schip negen maanden lang aan krijgsgevangenen medische hulp verleend, dit nog steeds onder Japans toezicht. Na de negen maanden is het op 23 november 1942 met Japanse bemanning naar Yokohama gevaren. Hier zijn de Nederlandse bemanningsleden van boord gezet en in interneringskampen geplaatst. De boot is in september 1944 onder Japanse vlag verloren gegaan. Dit verhaal geeft aan dat de japanners niet geheel onmenselijk waren. In plaats van het laten zinken van het hospitaalschip hebben ze ervoor gekozen om dat niet te doen en ervoor te zorgen dat het als hospitaalschip bleef functioneren. Maar ook omdat het niet de Japanners waren die er profijt van hadden maar vooral de Nederlanders in de kampen zelf. Zij waren degenen die werden geholpen in de krijgsgevangenkampen.