De val van Troje

Troje valt voor het houten paard. Met een geheim wapen maakten de Grieken na tien jaar een einde aan de belegering van Troje. Dit alles gebeurde in het jaar 1250 voor Christus.

Tien jaar lang waren ze door de Grieken belegerd geweest. De Trojanen hadden geen handel meer kunnen drijven, ze leden honger en hun dapperste zonen, onder wie koning Priamus' oudste zoon Hector, waren gevallen in de strijd voor de muren. Het leek erop dat de Grieken eindelijk vertrokken waren. Na de bouw van het paard hadden ze hun legerkamp in brand gestoken, waren aan boord van hun schepen gegaan en naar het westen gezeild, naar huis. De Trojanen waren uitgelaten toen ze de poorten opengooiden om het paard dat de Grieken voor de muren van de stad hadden achter gelaten van dichtbij te bekijken. Ze vroegen zich af wat ze met het paard aan moesten. De meesten vonden dat ze het paard de stad in moesten slepen en op de citadel plaatsen. Een enkeling, zoals de priester Laocoön, vond dat ze het paard in brand moesten steken of van een rots gooien. Geen enkel geschenk van de Grieken was immers te vertrouwen. Om zijn woorden kracht bij te zetten dreef hij zijn speer in de buik van het paard waardoor een duidelijk holle klank te horen was. Ondertussen had een groep herders een Griek gevonden. Hij beweerde dat hij Sinon heette, dat de andere Grieken hem wilden vermoorden en dat hij de bescherming zocht bij Priamus. Over het paard vertelde hij dat de Grieken het hadden gemaakt ter ere van Pallas Athena, uit berouw voor een misdaad.

De laatste twijfelaars werden overgehaald door een indrukwekkend voorteken. Twee grote slangen kwamen uit de zee gezwommen, kronkelden zich rond Laocoön en zijn zoontjes en drukten hun dood. Dit moest wel een straf zijn voor de goddeloze speerstoot van Laocoön; de Trojanen besloten het paard de stad in te trekken. Omdat het zo groot was, moesten ze er zelfs een stuk van de muur voor afbreken. Die nacht, toen de Trojanen hun feestroes uitsliepen, zeilde de Griekse vloot weer terug naar het vasteland. Na een teken van het schip van Agamemnon opende Sinon een luik in het paard. De soldaten die erin zaten sprongen eruit en openden de poort voor de hoofdmacht van het leger, nadat ze de wachtposten hadden gedood. Plunderend trokken de Grieken door de stad, het ene na het andere huis in brand stekend en ze vermoorden iedereen die ze tegenkwamen. Een paar Trojaanse soldaten onder leiding van Aeneas grepen hun wapens en boden weerstand. Ze deden een wanhopige poging om Priamus' paleis in het centrum van de stad te redden. De Grieken ramden tegen de bronzen deuren en zetten lange ladders tegen de muren. De verdedigers wierpen stenen en vergulde balken vanaf het dak naar beneden. Uiteindelijk sloeg Neoptolemus, de reusachtige zoon van Achilles, met een zware bijl de hoofdpoort aan stukken. Koningin Hecuba en haar dochters zochten in doodsnood bescherming bij het altaar op de binnenplaats en koning Priamus, in zijn bronzen wapenuitrusting, wierp nog een speer naar Neoptolemus. Die weerde de speer zonder moeite af, greep de oude koning bij zijn haar en doorstak hem met zijn zwaard.

De een na de ander sneuvelden de leidende Trojanen, tot alleen Aeneas over was gebleven. Terwijl hij door de brandende straten liep zag hij Helena, de vrouw van Menelaus, die de aanleiding tot de oorlog was geweest. Zijn moeder de godin Aphrodite, kon hem er maar net van weerhouden haar te doden. Helena trof geen blaam, net zomin als andere stervelingen. Troje was verwoest door goden die handelden via mensen. Hij moest zijn vader Anchises, zijn vrouw Creüsa en hun zoontje Ascanius redden. Tussen de brandende puinhopen van de stad nam Aeneas zijn vader op zijn rug en zijn zoontje bij de hand en vluchtte de stad uit. In de verwarring raakten ze Creüsa kwijt en ze zagen haar nooit meer terug. In de heuvels, waar grootvader, vader en zoon heentrokken, hadden zich ook andere Trojanen verzameld. Aeneas werd hun leider en samen gingen ze op zoek naar een nieuw leven aan de andere kant van de zee. De aanvoerder van de Grieken bij het beleg van Troje keerde als overwinnaar terug naar huis, naar Mycene. De grote koning Agamemnon kon zijn noodlot echter niet ontlopen. Hij werd op lafhartige wijze vermoord door zijn echtgenote Clytaemnestra en haar minnaar Aegisthus. Zijn zoon Orestes zou zijn dood wreken.

Waar lag Troje?

Men heeft er lange tijd aan getwijfeld of Troje werkelijk heeft bestaan. De verhalen van de Griekse helden Ajax en Achilles, de Trojaanse koning Priamus, de schone Helena van Sparta die er met Paris vandoor ging en zo de analeiding tot de oorlog werd; men dacht dat het legenden waren die de dichter Homerus in zijn epische gedicht Ilias had verteld en waar een latere Romeinse dichter als Vergilius op doorgeborduurd had in zijn Aeneis. Maar er waren altijd enkelen die dachten dat Homerus zijn heldendicht in een bestaande plaats had gesitueerd. Hij wist immers precies hoe de vlakte eruit zag, waardoor de rivier de Skamander naar de zee liep en zijn beschrijving van de stad is zo precies dat hij er misschien niet zelf is geweest, maar dan toch iemand heeft gesproken die haar wel zelf heeft gezien. Pas in de 19e eeuw werden er serieuze pogingen ondernomen om de exacte plaats te vinden van Homerus' stad. De Duitse Archeoloog Heinrich Schliemann slaagde daar in 1870 in toen hij de heuvel Hisdarlik aan de Turkse kust, vlakbij de Dardanellen, begon uit te graven. Hij groef 15 meter diep door zeven verschillende lagen van stadsbebouwing en vond schatten die duidelijk bij een hoog ontwikkelde beschaving hoorden, die blijkbaar door vuur verwoest was.

Hissarlik wordt nu algemeen aanvaard als de plaats waar Troje lag, maar de stad die Schliemann aanwees blijkt een kleine citadel uit de Bronstijd te zijn. 1000 jaar ouder dan Homerus' Troje. Archeologen hebben vastgesteld dat de stad van Priamus en Hector een latere is, die over die citadel heen is gebouwd. Deze latere stad met grote muren en torens was door brand verwoest, ongeveer in 1250 v.C. - het tijdstip van de Trojaanse oorlog. In 1992 beweerde een Duitse geoloog Dr. Eberhard Zangger, dat Troje en de verdwenen stad Atlantis op een en dezelfde plaats gelegen hadden. Hij baseerde deze theorie op overeenkomsten in Homerus' beschrijving van Troje en het verslag van Plato over Atlantis, verteld door een Egyptische priester aan de Griek Solon. De speculaties van Zangger zijn echter niet algemeen aanvaard.

Hoe ontstond het verhaal van het 'houten paard'?

Schliemann vond een helling waarlangs naar zijn mening het houten paard omhoog was getrokken. In werkelijkheid is het verhaal van het paard een van de weinige dingen in het homerische verhaal die archelogisch niet bewezen kunnen worden.
Homerus' Ilias eindigt met de dood van en de begrafenisspelen voor Hector, ruim voor de val van Troje en er is dus geen sprake van een paard. In de Odyssee, Homerus' andere grote heldendicht, beschrijft Odysseus hoe het gegaan was. Het meest uitgebreide verhaal, waarbij Aeneas een hoofdrol speelt, vinden we bij Vergilius, geschreven in de eerste eeuw v.C., 1200 jaar na de gebeurtenis.

Het verhaal van het houten paard wordt op verschillende manieren uitgelegd. Een theorie is dat het paard een soort belegeringswerktuig was, een stormram tegen de muren van Troje. Maar hoewel er wel belegeringen plaatsvonden in de Bronstijd is er geen enkel bewijs van belegeringswerktuigen gevonden. Een ander idee is dat de Griekse vloot bedoeld wordt, vooral ook omdat Homerus zelf spreekt van de 'paarden van de zee'. Een mogelijke verklaring is dat Homerus wilde zeggen dat de Trojanen zelf schuldig waren aan hun val, omdat ze zelf het paard binnen haalden. In Egypte bestond net zo'n verhaal over soldaten die in zakken verstopt een stad binnengehaald worden, omdat men dacht dat het geschenken waren. Misschien is het verhaal van het houten paard daaruit ontstaan.

Waarom werd er om Troje gevochten?

Volgens de legende begon de oorlog toen Paris, de zoon van koning Priamus van Troje, ervandoor ging met Helena, de knappe vrouw van koning Menelaus van Sparta. De Grieken stuurden een leger om haar terug te krijgen en ze belegerden Troje tien jaar lang, totdat de list met het houten paard de oorlog beëindigde. Tegenwoordig denken historici echter dat het mogelijk de laatste van een serie handelsoorlogen was tussen de Myceense Grieken van het vasteland en Troje. De Trojanen beheersten de handel in wol, graan en andere producten, die vanuit de Zwarte Zee door de Dardanellen kwamen. Om dit monopolie te breken hadden de Grieken zich verenigd, zodat ze een dure veldtocht uit konden rusten. Homerus' Grieken lijken op de vikingzeerovers van 2000 jaar later, die roof- en plundertochten hielden, maar zich zelden waagden aan georganiseerde veldtochten zoals de Trojaanse oorlog.

Wat gebeurde er daarna?

Na 1250 v.C.- de geschatte datum van Trojes val- begon een duistere periode in de geschiedenis van Griekenland die wel 400 jaar duurde. Rond 1100 v.C. werd de grote Griekse stad Mycene verwoest. Latere verhalen spreken van invallen en volksverhuizingen, maar interne conflicten kunnen ook de oorzaak van Mycenes ondergang geweest zijn. In de 10e eeuw liep de bevolking van Griekenland met ten minste de helft terug. Het was een periode van grote veranderingen, die de overgang van Brons- naar IJzertijd inluidde. Rond 1000 v.C. begon Athene de Egeïsche eilanden en de kust van Klein-Azië te koloniseren. Aan het eind van de tiende eeuw zien we een wederopkomst van de kunst van het pottenbakken. Men spreekt van de 'geometrische periode', omdat de potten, bekers en schalen met abstracte, geometrische vormen versierd werden. De Grieken laten hun eigen jaartelling beginnen in het jaar 776 v.C. met de eerste Olympische Spelen. Dat was ook ongeveer de tijd van Homerus en van de komst van Fenicische handelaren die het alfabet meebrachten. Rond 750 v.C. werd de hexameter, de dichtvorm waarin Homerus schreef, in potscherven gekrast. Homerus' gedichten waren toen waarschijnlijk al in omloop. © 2008 - 2009 Mondyluke, gepubliceerd in Geschiedenis (Kunst en Cultuur) op 08-09-2008. Het auteursrecht van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van Mondyluke is vermenigvuldiging van dit artikel verboden. Meer...

Verwante artikelen

• Mythen en Sagen - De Trojaanse Oorlog: De legende over de Trojaanse Oorlog is bij de meeste mensen bekend. Het verhaal is onlangs verfilmd. De film heet Troy, met Brad Pitt in een van de hoofdrollen. De uitd…
• De verovering van Troje: Het is algemeen bekend dat de Grieken jaren bezig waren met het proberen te veroveren van Troje. Hoe ging dit in haar werk? Wat gaf de doorslag? De legendes beschrijven het als volgt…
• Griekse mythologie, godin Aphrodite: Aprhodite is een godin met tegenstellingen. Zo is zij de godin van de ontucht en prostitutie, maar ook van het huwelijk en de lach. Zij kon straffen en belonen. In haar e…
• Troy: de film vergeleken met de klassieke overlevering: Een artikel dat een aantal "fouten" in de film Troy wil blootleggen: waar zijn de filmmakers bewust of onbewust in de fout gegaan, waar hebben ze de kl…
• Recensie speelfilm ‘Troy’: Ook de bekendste acteurs maken wel eens misstappen. Zo maakte Brad Pitt in 2004 ‘Troy’, over de Griekse Achilles.