Geschiedenis en Joden

Religieuze geschiedenis Joden 52: Joden en de Verlichting

Infoteur: Etsel

De Verlichting (1650-1850) geeft de Joden burgerrechten, maar pleit ook voor een maatschappij zonder God. De Verlichting wordt gekenmerkt door secularisatie, humanisme, individualisme, rationalisme en nationalisme. Er komen mooie zaken uit voort zoals liberale democratie, wetenschappelijke revolutie en industrialisatie. Maar aan de andere kant komt religie onder vuur te liggen. Het idee van een wereld zonder God schiet wortel in de westelijke wereld met grote gevolgen voor Europa en de Joden.


Afname religie leidt tot betere behandeling Joden

Christelijke fanatici doden Joden om verschillende religieuze redenen. Secularisten doen dit niet, omdat de religie hen niets uitmaakt. In de tijd van de Verlichting is de nationale identiteit belangrijker dan de religieuze identiteit.

Samen met het secularisme neemt het individualisme toe. Hierdoor neemt de nadruk op burgerrechten toe. Dit is op het eerste gezicht gunstig voor de Joden. Ze worden voor het eerst als mensen beschouwd. Toch worden de Joden opnieuw slachtoffer.

Jodendom: focus moet liggen op zowel God als de mensheid

Een wereld zonder God gegeven morele waarden komt vroeg of laat in de problemen. Zo behandelt de Rousseau, de belangrijk Verlichte denker, zijn kinderen inhumaan. Hij dwingt zijn wasvrouw die hij vijf keer zwanger maakt om haar kinderen te dumpen bij een weeshuis. En Voltaire spreek negatief over de Joden. Dus de Franse Verlichting kent weinig morele waarden.

Napoleon en de Joden

Napoleon Bonaparte (1769-1821) is een Corsicaanse officier die zichzelf tot keizer van Frankrijk kroont. Hij heeft tien jaar de macht en behaalt een serie overwinningen die ongekend zijn in de moderne geschiedenis. Hij voert strijd tegen het Oostenrijkse keizerrijk, tegen de Italianen, en tegen de Russen. De hele kaart van Europa komt er anders uit te zien. Zijn nederlaag wordt veroorzaakt door de Russische winter. Zijn vijanden zien dat hij kwetsbaar is. Ze verslaan hem in Leipzig (1813) en uiteindelijk in Waterloo (1815). Hij sterft in gevangenschap op het eiland Sint Helena.

Als Napoleon door Europa marcheert bevrijdt hij de Joden uit de getto's. Hij is gefascineerd door de Joden, hoewel hij ze niet begrijpt. Hij wil dat Joden met niet-Joden trouwen. Hij lijkt dus meer de positie van de Joden in Frankrijk te willen verbeteren dan dat hij geeft om het Jodendom. In 1806 en 1807 verzamelt hij Joodse leiders en vraagt wat ze willen: Joden blijven of Fransen worden. De Joodse leiders antwoorden diplomatiek. Ze zeggen dat Joden niet mogen trouwen met inwoners van landen waar afgoden worden gediend. In Europa wordt echter God gediend, dus er hebben huwelijken plaatsgevonden tussen Joden en christenen. Toch zeggen de rabbijnen ook daar tegen te zijn.

De Joden krijgen in alle landen van Europa burgerrechten. Zwitserland en Spanje zijn de laatste landen waar Joden gelijke rechten krijgen: in Zwitserland in 1874 en Spanje in 1918.

Betekent de Verlichting een eind aan antisemitisme? Nauwelijks. Het wordt alleen meer intellectueler.

Het nieuwe antisemitisme - intellectueel antisemitisme

Hoewel de Joden burgerrechten krijgen betekent dit nog geen eind aan het antisemitisme. Hoewel er geen pogroms meer zijn in West-Europa betekent dit nog niet dat de niet-Joden van de Joden zijn gaan houden. Het nieuwe antisemitisme heet intellectueel antisemitisme. Wat dat betekent is bijvoorbeeld de onmogelijkheid voor Baron Lion Rothschild om in het Britse Parlement zitten te nemen omdat hij weigert een eed af te leggen op de christelijk Bijbel. Elf jaar later na het aannemen van de "Jewish Disabilities Act" kan hij wel zitting nemen.

In theorie hebben Joden gelijke rechten, maar in de praktijk is dit dus anders. Zo kan Benjamin Disraeli alleen premier van Engeland worden omdat zijn familie zich tot het christendom bekeerd. Hetzelfde geldt voor de Duitse Joodse schrijver Heinrich Heine die zich als Lutheraan laat dopen. Dus de Joden worden geaccepteerd zolang ze niet te Joods zijn.

De term antisemitisme wordt geïntroduceerd door één van de grootste Duitse denkers, Wilhelm Marr. Hij wil een onderscheid tussen haat tegen Joden als leden van een religie (anti-Judaïsme) en haat tegen Joden als leden van een ras/natie (antisemitisme).

Een ander belangrijke denker is Karl Eugen Duehring die over de Joodse Kwestie schrijft: "De Joodse Kwestie blijft bestaan zelfs als elke Jood zich bekeerd tot het christendom. Ik blijf bij mijn standpunt dat de strijd tussen ons en de Joden zelfs urgenter wordt. De gedoopte Joden infiltreren ongehinderd in alle sectoren van de maatschappij en het politieke leven. Daarom keer ik terug naar de hypothese dat de Joden gedefinieerd worden op basis van ras en niet op basis van religie."

Meer is te lezen in mijn special Religieuze Joodse geschiedenis (IV): Zwarte Dood - Endlösung.
© 2008 - 2010 Etsel, gepubliceerd in Geschiedenis (Kunst en Cultuur) op 02-10-2008, laatst gewijzigd op 11-11-2008. Het auteursrecht van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van Etsel is vermenigvuldiging van dit artikel verboden. Meer...

Verwante artikelen


Reageer op het artikel "Religieuze geschiedenis Joden 52: Joden en de Verlichting"


Er zijn nog geen reacties geplaatst op dit artikel.