Willem Bilderdijk: 'Leiden in verwoesting' uitgelegd

In het gedicht klaagt Willem Bilderdijk over het verlies van zijn huis na de ontploffing van het kruitschip in Leiden 1807.

Het gedicht

Gerechte God! wat schrikvertoning!
.....Bestelpt, verplet! verstikt in 't bloed!
Vergruisd in de omgestorte woning
.....En brandende in hun haardsteêgloed!
Onredbaren! - hoofd en borst gespleten!
Ach! bij zwangeren 't lichaam opengereten!
.....En vruchtjes in de schoot vernield!

De vertaling van het gedicht

Gerechte God! Wat schrikvertoning!
Bestelpt, verplet! Verstinkt in't bloed!
Hij vertelt hoe vreselijk het was om de gewonde mensen te zien na de ontploffing
en dat men overal bloed konden zien.

Vergruisd in de omgestorte woning
En brandende in hun haardsteegloed!
Hij vertelt dat mensen werden verpletterd toen hun huizen instortten.
En dat ze sterfte in de vlammen toen ze in hun huizen waren.

Onredbaren! - hoofd en borst gespleten!
Hij bedoeld hiermee dat niemand de slachtoffers kon redden.

Ach! Bij zwangeren 't lichaam opengereten!
En vruchtjes in de schoot vernield!
In de twee laatste regels bedoelt hij dat ook de baby's in zwangere vrouwen waren gedood.

Het tekstfragment is afkomstig uit: Willem Bilderdijk: 'Leiden in verwoesting'

De historische context van het gedicht

Om half tien 's morgens op 12 januari 1807 kwam schipper Adam van Schie met zijn schip naar Langebrug aan het Rapenburg in Leiden. Het schip was geladen met 37000 pond buskruit en was onderweg van de Amsterdamse fabriek naar het kruithuis van Delft. Niemand weet precies wat er die dag gebeurde, maar om kwart over vier 's middags ontplofte het schip in de lucht.

Het was een enorme explosie die je tot Den Haag kon horen. Er brak paniek uit en honderden burgers probeerde alles om de gewonde te redden. Koning Lodewijk Napoleon kwam uit Den Haag naar Leiden later die dag. Hij loofde een beloning uit aan ieder, die iemand redde. Volgens de Leidenaars die er waren, heeft de koning ook zelf aan de reddingswerkzaamheden meegeholpen bij het blussen van de branden en het ruimen van het puin. Toen de rookwolken van de explosie weg waren zagen de burgers hoeveel schade de ontploffing had aangebracht. Veel ruiten waren vernield en de verpulverde glasstof had zich overal in Leiden neergelegd. 151 mensen werden gedood waarvan 40 kinderen en sommige mensen konden ze niet meer vinden na de ontploffing. 500 huizen waren volledig verwoest of onherstelbaar beschadigd. In heel Leiden waren de dakpannen vernield van de daken.

Vanwege de vervuiling door het glaspoeder die overal in Leiden lag, gooide de Leidenaars al hun meel weg. Veel mensen hielpen de burgers in Leiden na de verwoesting. Burgers en instellingen uit andere steden in Nederland stuurden giften en geld naar de Leidenaars. Er kwam ook veel giften naar Leiden uit buitenlandse steden zoals: Parijs, Bordeaux, Gent, Lissabon, Frankfurt, Bazel en Lausanne. Maar ook uit de Oost-Indische en West-Indische koloniën.

In de volgende weken na de ramp nam de koning diverse financiële maatregelen om alles weer op te bouwen in Leiden. Zijn snelle bezoek en zijn hulp was zeer gewaardeerd door de Leidenaars.

Meer Willem Bilderdijk artikelen

Het leven van Willem Bilderdijk
Willem Bilderdijk 1756 - 1831