Oorsprong van onze beschaving: Babylonie

In het Mesopotamië van de oudheid volgden allerlei staten elkaar op, en dus niet, zoals in Egypte, alleen maar dynastieën. Na de Soemeriërs en Akkadiërs verschijnen de Babyloniërs. Hun cultuur heeft ons ongelooflijk veel nagelaten; misschien nog wel meer dan de Egyptenaren. Ontwikkelingen op het gebied van tijdsbepaling, wiskunde, astronomie en wetgeving vinden hier hun oorsprong. Na een culturele bloeiperiode van 1200 jaar namen de Perzen uiteindelijk bezit van het gehele 'Tweestromenland'.

De vestiging van het Babylonische rijk

De rijke landen tussen de Eufraat en de Tigris hadden altijd al indringers vanuit de woestijn en de bergen aangetrokken. Vóór de val van Ur in 1970 v. Chr. was Mesopotamië al eeuwenlang een gevechtsterrein geweest. De Elamieten namen Ur tenslotte in, maar een andere groep indringers, de Amorieten, zouden van meer belang worden. Toen zij rond 2000 v. Chr. vanuit de westelijke woestijn binnendrongen, zetten deze nomaden over het gehele verdeelde land hun tenten op en bezetten een aantal steden. De stad Babylon, eerst een klein koninkrijk, werd onder de zesde koning Hammurabi (omstreeks 1700 v. Chr.) het centrum van een nieuw rijk. Het strekte zich uit van het huidige Bagdad tot aan de Perzische Golf. De Babyloniërs kwamen door handel en verkeer tot welvaart. Zij pasten zakelijke praktijken toe zoals standaardmaten en gewichten, wettelijke overeenkomsten, geldleningen met rente en zelfs een verzekering tegen overstromingen. Handelaren moesten in die tijd verplicht een lening afsluiten die pas terug werd betaald als de goederen veilig waren aangekomen. Men introduceerde daarmee de eerste verzekering.

De wetten van Hammurabi

De Babyloniërs namen de Soemerische goden over en onder koning Hammurabi kwam de cultuur tot grote bloei. Hij was zo verstandig ook op andere gebieden -architectuur, regering en handel- op de Soemerische cultuur voort te bouwen. Zelfs aan zijn befaamde wetgeving ging een Soemerisch systeem vooraf. Niettemin was de wetgeving van Hammurabi een opmerkelijke prestatie. Er zouden meer dan 1000 jaar verstrijken voordat de Romeinen deze overtroffen. Volgens deze wetten werd het volk in drie groepen verdeeld: de adel en de landeigenaren, de slaven, en een middengroep die arm was, maar wel een slaaf of land mocht bezitten. De straffen voor misdrijven verschilden overeenkomstig de maatschappelijke positie. Hoewel de straffen vaak zwaar waren -verminking of dood- , was deze rechtspraak gebaseerd op het beschermen van de zwakken. Ook huiselijke zaken werden bij wet geregeld. Zelfs vrouwen hadden het recht hun man te verlaten als hij overspel had gepleegd of haar mishandelde. Deze codex is gebeiteld in spijkerschrift op een drie meter hoge diorietzuil en heden ten dage te zien in het Parijse Louvre. Het is de oudste gevonden geschreven wetgeving ter wereld (zie foto links: links Hammurabi die de boekrol met wetten van de zonnegod Marduk in ontvangst neemt). Het strafrecht, gebaseerd op het principe van 'oog-om-oog-tand-om-tand' is door opeenvolgende beschavingen, zoals de Grieken, Hebreeën (Joden) en Romeinen overgenomen.

Buitenlandse overheersing

Tegen het eind van zijn lange regering veroverde Hammurabi Assyrië. Zijn opvolgers hadden echter heel wat moeite om het rijk bijeen te houden. De steden kwamen in opstand en de Kassieten ( uit het huidige Iran) en de Hetieten (afkomstig uit het huidige Turkije) deden invallen. Daarbij knabbelden zij steeds grotere stukken land van het gebied af. Een vernietigende Hetitische aanval, ca. 1600 v. Chr., bracht de 300 jaar oude Babylonische dynastie de doodsteek toe. Babylonië zou nu door de Kassieten veroverd worden. Deze bergbewoners waren weliswaar halve barbaren, maar gedroegen zich tijdens hun 400 jaar durende regering merkwaardig genoeg net als andere koningen van Mesopotamië. Zij lieten tempels en kanalen herstellen en handhaafden een georganiseerd politiek leven. Zij werden op hun beurt door de Elamieten ten val gebracht, toen Babylonië in 721 v. Chr. door de Assyriërs, een militaristisch geschoold volk, verslagen werd en tot 626 v. Chr. door hen werd overheerst. In dat jaar werd het land bevrijd door de Chaldeeën uit het zuiden. Onder de Chaldeeuwse heerser Nabopolassar werd Babylonië opnieuw een groot rijk. Zijn zoon, Nebukadnessar II breidde de macht der Chaldeeën uit en nam Jeruzalem tweemaal in, zoals ook in de bijbel beschreven wordt. De vooraanstaande inwoners (bestuurders, geletterden) worden meegevoerd in de zogenaamde 'Babylonische ballingschap'.

De 'wereldstad' Babylon

Babylon ('Poort van God') was altijd al een middelpunt geweest van handel. Nu werd het de grootste en mooiste stad van het Nabije of Midden-Oosten. De buitenste stadsmuur was zo uitgestrekt (17,5 km. lang) dat er 200.000 mensen binnen konden wonen. De breedte van de muren (24 m.) maakte het mogelijk dat er een strijdwagen op kon keren. De binnenmuur had acht poorten. Vooral de noordwestelijke poort, genoemd naar de godin Ishtar, was indrukwekkend. Deze had een hoogte van 10,5 m. met aan weerszijden torens van 21 m. Tegen een achtergrond van blauw geëmailleerde baksteen was hij in reliëf versierd met gekleurde figuren van stieren en draken. De Ishtarpoort werd voornamelijk gebruikt voor schitterende processies ( zie foto links). De binnenmuur van Babylon met zijn vele bronzen poorten werd omgeven door een gracht. De reusachtige tsiggurat of trappentoren in de stad inspireerde waarschijnlijk tot het bijbelverhaal over de 'Toren van Babel'. Delen van de poort en verschillende reliëfs van stieren- en leeuwenfiguren bevinden zich in diverse musea over de hele wereld. De fundamenten van Babylon werden tussen 1899 en 1914 gevonden bij de huidige Iraakse stad Hillal. Een reconstructie van de Ishtarpoort is te zien in het Pergamonmuseum in Oost-Berlijn. Met al zijn hangende tuinen (één van de zeven klassieke wereldwonderen) en zijn weelde was Babylon een stad uit baksteen gebouwd en daarom zijn de ruïnes bij lange na niet zo indrukwekkend als die van de gemiddelde Romeinse provinciestad. In tegenstelling tot de overblijfselen van de Egyptische cultuur, waar papyrusstroken bewaard zijn gebleven met beschrijvingen over het dagelijks leven, weten we weinig over het alledaagse leven de inwoners van Babylonië. Maar het schijnt wel de eerste wereldstad in de geschiedenis van het westen geweest te zijn. De stad werd in 539 v. Chr. ingenomen door de Meden en de Perzen uit het oosten onder leiding van koning Cyrus, nog maar 87 jaar nadat de nieuwe Babylonische dynastie zich gevestigd had.