Oorsprong van onze beschaving: Kreta

De eerste Europese beschaving begon ongeveer 5000 jaar geleden op het eiland Kreta. Er stroomde geen grote rivier over dit vruchtbare, bergachtige eiland. Hierin verschilde Kreta van de andere oude centra van beschaving: Egypte en Mesopotamië. Kreta lag in plaats daarvan aan de Middellandse Zee, een veel ruimere weg naar rijkdom en macht. Opgravingen legden een hoog cultureel peil bloot. Mysterieus blijft nog altijd de oorzaak van de plotselinge verwoesting van dit erfgoed.

Oorsprong Kretenzers

Het volk van het oude Kreta -klein, slank, donkerharig en bedreven in het gebruik van brons- wordt gewoonlijk de Minoërs genoemd, naar de legendarische Kretenzische koning Minos. Waar zij eigenlijk precies vandaan kwamen is niet duidelijk. Zij kunnen migranten uit Noord-Afrika zijn geweest, hoewel sommige historici beweerd hebben dat hun voorouders in de een of andere betrekking tot de Hetieten van Klein-Azië stonden. Omstreeks 2000 v. Chr. werden de eilandbewoners verenigd onder één of meer heersers. Vanaf 1600 v. Chr. begonnen de Kretenzers handel te drijven met andere havens aan de Middellandse Zee.

Opgravingen van Arthur Evans

In 1900 begonnen de opgravingen op het eiland, onder leiding van de Britse archeoloog Arthur Evans. Na hem deden meer collega's onderzoek, want Kreta was een paradijs voor archeologen. Het was echter Evans die waarschijnlijk de twee grootste juwelen van het eiland aan de oppervlakte bracht. De twee belangrijkste terreinen zijn de steden Knossos (Cnossus), nabij de noordkust, en Phaistos, dichtbij de zuidkust. Op beide plaatsen getuigen prachtige paleizen van het hoge peil van de cultuur op Kreta tussen 2500 en 1400 v. Chr.

Het labyrint van Knossos

Het paleis van Knossos (zie reconstructie foto inleiding) met zijn schitterende troonzaal, hallen en trappen en grote voorraadkamers doet geloven aan de Griekse legende over de held Theseus die de Minotaurus -een monsterlijk wezen, half mens en half stier, dat in het labyrint woonde- versloeg. Tot Evans zijn opzienbarende ontdekkingen deed, was deze legende vele jaren beschouwd als niet meer dan een spannend verhaal. De plattegrond van de gangen, kamers en binnenhoven van het paleis lijkt echter meer op een labyrint dan al het overige dat tot dusver uit oude tijden ontdekt is. En de heilige eerbied van de Minoërs voor de stier blijkt duidelijk uit beeldjes en schilderingen.

De Minoïsche kunst

Het werk van de Kretenzische metselaars en ingenieurs -zoals dit bijvoorbeeld blijkt uit hun trappen en sanitair systeem- is gelijk aan dat van andere oude beschavingen. De Minoërs blonken echter uit in hun fresco's en aardewerk, waarin zij hun liefde voor heldere kleuren en wervelende vormen tot uiting brachten. De scènes afgebeeld op muren en vazen hebben slechts zelden betrekking op gevechten en belegeringen, maar gaan over dansen en plezier maken. Er zijn mensen op te zien die een oogsfeest vieren of, in een vreemd religieus ritueel, onbevreesd over de horens van een stier springen. De vrouwen, met hun wijde, strak om het middel zittende rokken en met juwelen om hals en armen zouden haast mannequins kunnen zijn (zie foto links). Ook de mannen besteedden blijkbaar veel zorg aan hun uiterlijk. In schilderingen en op aardewerk komen zeebewoners zoals de inktvis en de dolfijn steeds weer voor, samen met aan planten en vogels ontleende motieven. De levendige, realistische weergave wijst er duidelijk op hoe scherp de Minoïsche kunstenaars alles wat om hen heen leefde zagen. Met dezelfde nauwlettende aandacht voor details als de kunstenaars aan de Minoïsche schilderingen besteedden, zijn gereedschappen en ornamenten met goud versierd en met ivoor ingelegd.

Internationale handel

In tegenstelling tot hun Myceense tijdgenoten op het vasteland van Griekenland versterkten de Minoërs hun paleizen en steden niet tegen indringers. Wie zou hen van zee uit kunnen aanvallen, zolang zij de macht over de zee hadden? Gedurende de grootste bloeitijd van de geschiedenis van Kreta tussen 1600-1400 v. Chr. maakten deze kundige zeelieden de Middellandse en de Egeïsche Zee tot hun gebied. Zij voeren zuidwaarts naar Egypte, waar zij olijfolie en aardewerk verhandelden tegen de fijne albasten vazen en andere Egyptische waren. Zij voeren naar het oosten naar Azië, naar het noorden naar het Egeïsche gebied en brachten metaalwerk en vazen naar het vasteland van Griekenland dat maar 90 km. verwijderd was. En wanneer de Minoërs met hun waren aan land kwamen, brachten ze blijkbaar ook politieke macht mee. Volgens de legende waren Athene en andere Egeïsche steden in die periode verplicht belasting aan Kreta te betalen.

Mysterieus schrift

Vroeg of laat komen wij misschien meer te weten over de Minoërs, als wij kunnen lezen wat zij in hun kleitabletten hebben gegrift. Er zijn twee soorten schrift gevonden die beide één teken hebben voor iedere lettergreep. Het oudste schrift wordt Lineair A genoemd en het andere Lineair B. Het Lineair A is nog altijd niet ontcijferd. Het vermoeden bestaat dat het door de Egyptische hiëroglyfen is beïnvloed. Het raadsel van Lineair B werd in 1951 door Michael Ventris, een Engelse architect, opgelost. Deze taal, die uit 90 tekens bestaat, bleek een oude vorm van het Grieks te zijn, en werd gebruikt voor het maken van inventarissen en het vastleggen van andere gegevens.

Ineenstorting Minoïsche beschaving

Hoewel de ontdekking van Ventris een doorbraak was, is het grootste mysterie omtrent Kreta, namelijk de plotselinge verwoesting van de Minoïsche paleizen in 1400 v. Chr., er niet door opgehelderd. Er wordt nog steeds gegisd naar de oorzaak van de abrupte ineenstorting van de elegante Minoïsche beschaving. Misschien was dit een gevolg van een aardbeving, of het resultaat van een invasie over zee waarover de Minoërs zich nooit zorgen maakten. Juist in deze periode begonnen de Myceense Grieken hun buren op het land en de Kretenzische macht op zee uit te dagen. Een Myceense invasie op het eiland zou heel goed de oplossing van het raadsel kunnen zijn. © 2008 - 2010 Staal, gepubliceerd in Geschiedenis (Kunst en Cultuur) op 19-11-2008. Het auteursrecht van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van Staal is vermenigvuldiging van dit artikel verboden. Meer...

Verwante artikelen

• Griekenland, vakantie op Kreta: Niet te geloven, maar dit eiland is als miljoenen jaren oud. Waar heel vroeger een bergrug in een woestijnbassin was, ligt nu het eiland Kreta. Een populaire vakantiebestemmin…
• Treed in de wereld van de symboliek: het labyrint: Wie vindt de uitweg uit het labyrint. Een labyrint is immers grillig, moeilijk te bevatten en schijnbaar zonder uitweg. De aanhouder wint. Het labyrint is a…
• Kreta, mix van cultuur en strandleven: Kreta is het grootste eiland van de Griekse archipel en een veelzijdige vakantiebestemming. Het eiland gooit hoge ogen met fraaie zandstranden en archeologische opgravi…
• Atlantis ontdekt! Of toch nog niet?: Al eeuwenlang houdt de verdwenen beschaving van Atlantis de gemoederen bezig van vele onderzoekers. De legende vertelt dat het de grootste beschaving aller tijden was, di…
• Goedkoop vliegen naar Kreta: Je kunt goedkoop naar Kreta vliegen met Corendon, ThomasCook, Transavia, ArkeFly, Jetairfly, Air Berlin, TUIfly, Aegean Air, Condor en Germanwings. Met zoveel keuze wordt het nog…