Geschiedenis en Gezinsleven

Oorsprong van onze beschaving: Leven in het oude Athene

Infoteur: Staal

Oorsprong van onze beschaving: Leven in het oude Athene

Een inwoner van Athene in de 5e en 4e eeuw v. Chr. had natuurlijk een heel andere levenswijze dan de moderne mens. Zijn stad was zo klein dat hij ze naar alle kanten te voet kon doorkruisen. De mannen werkten, de vrouwen en meisjes deden het huishouden. Rijken hadden slaven. Jongens kregen onderricht, vooral in welsprekendheid. Een Atheens burger bezat het actief kiesrecht en kon bij loting lid worden van de volksvertegenwoordiging. Veel aandacht was er voor godenverering in kunst en cultuur.


Het gezinsleven

Mannen en vrouwen
Een man met een gemiddeld inkomen woonde in een klein stenen huis zonder vensters, dat om een binnenhof gebouwd was, zodat het de bewoners bescherming bood. Hij stond bij zonsopkomst op en ging naar zijn winkel of werkplaats. later op de dag wandelde hij op zijn gemak naar de agora of marktplaats om daar zijn vrienden te ontmoeten. Zijn vrouw verliet de ommuurde wereld van haar huis maar zelden, zefs niet om naar de markt te gaan. Haar echtgenoot deed de boodschappen, waarbij hij een slaaf zijn inkopen liet dragen. Zijn vrouw bleef binnenshuis, zorgde voor de was, het weven en het bereiden van voedsel. Zij gaf leiding aan de huisslaven en leerde haar dochter(s) hoe zij een huishouden moesten runnen.

Jongens en meisjes
De meisjes werden van het begin af aan zo opgevoed dat zij een leven van huishoudelijke afzondering en een door hun ouders gearrangeerd huwelijk accepteerden. De jongens echter werden opgevoed voor de actieve rol die zij zouden spelen. Zij leerden lezen en schrijven. Ze schreven een alfabet, afgeleid van een Semitisch alfabet dat eeuwen geleden van Fenicië was overgenomen. Ze beoefenden de dichtkunst, meetkunde, muziek en gymnastiek. Misschien was het nuttigste dat een jongen kon leren wel de kunst van het redevoeren. Want als hij ouder was zou hij rechtstreeks aan het Atheense politieke leven deelnemen. Het waren echter alleen de rijken die zich konden veroorloven het loon te betalen van de 'sofisten', die les gaven in welsprekendheid.

De Atheense democratie

Een Atheens burger was automatisch een kiesgerechtigd lid van de almachtige volksvergadering. Omstreeks de 4e eeuw v. Chr. werden de eens zo machtige archonten door dit uit vrije mannen bestaande lichaam gekozen en door de staat betaald. De burgers die jaarlijks bij loting werden aangewezen, vormden grotendeels de regeringsdiensten en werden over het algemeen voor hun werk betaald. Bij loting gekozen burgers vormden eveneens de eerste colleges ter wereld bij de juryrechtspraak.

Als lid van de volksvergadering kon een burger zijn stem uitbrengen en meespreken over de maatregelen die door de raad van 500 werden voorgesteld. Hij kon zelf ook voorstellen indienen. In een latere periode kreeg een burger die deze taak serieus nam zelfs de tijd uitbetaald die hij besteedde aan de volksvergadering. Voor een Atheens burger was dit betrokken zijn bij het democratisch stelsel een wezenlijk onderdeel van zijn leven als vrij man. Hij liet het werk niet aan beroepspolitici over, om het dan verder wel te geloven.

Slavernij

Tot op zekere hoogte maakte de slavernij -die men in de Oudheid toepaste op in de oorlog verslagen vijanden- het de Atheners mogelijk hun tijd aan de politiek te wijden. Een rijke kon wel 1000 slaven hebben en een ambachtsman een of twee slaven. Behalve degenen die in de mijnen moesten werken, hadden de slaven van de Grieken een veel beter leven dan zij later onder de Romeinen zouden krijgen. Zij werkten op de boerderijen, maar werden nog meer gebruikt voor werk in huis en voor geschoolde arbeid in werkplaatsen waar goederen gefabriceerd werden. Sommige slaven met een goede opleiding bekleedden verantwoordelijke posten als bankbedienden of huisonderwijzers. Het was de slaven zelfs toegestaan eigendommen te kopen. Buitenlanders die in Athene woonden waren eveneens een groep zonder burgerrechten, maar velen hadden economisch een aanzienlijke invloed.

De Griekse godenwereld

Het vereren van gemeenschappelijke goden en godinnen verenigde Athene en de hele Grieks sprekende wereld. Elke stad of streek had zijn eigen plaatselijke godheden, maar universeel eerbetoon werd gebracht aan Zeus, de oppergod, Athena, de godin van de wijsheid, Apollo, de zonnegod en de god van jeugd en schoonheid en nog vele andere goden. Alle Grieken respecteerden de profetieën van het orakel van Delphi, het voornaamste heiligdom van Apollo. Later deelde Apollo Delphi met een nieuwe, uit het oosten geïmporteerde god: Dionysus, de god van de druiven en de wijn. (Vele van de Griekse goden werden door de Romeinen overgenomen. Bijvoorbeeld: Zeus werd Jupiter; Aphrodite, de godin der liefde, werd Venus en Dionysus werd Bacchus.)

Kunst en cultuur

Dionysus was ook de god van het toneel. De eerste grote toneelstukken ter wereld werden dan ook opgevoerd op
Grieks amfietheater met perfecte akoestiek
Grieks amfietheater met perfecte akoestiek
feesten te zijner ere. Tijdens zijn feest, dat ieder voorjaar in Athene gehouden werd, was het amfitheater gevuld met een geestdriftig publiek van mannen en vrouwen die de treur- en blijspelen gadesloegen die als wedstrijd in toneelspel werden opgevoerd. De goden werden tevens vereerd door het wedijveren in poëzie, muziek en dans, en door het houden van spelen. Ter ere van Athena werden de Panatheneeën te Athene gehouden. Belangrijkste onderdeel was de pentathlon; het was een veelzijdige test van atletische vaardigheid en uithoudingsvermogen, die uit vijf onderdelen bestond: hardlopen, springen, worstelen, spies- en discuswerpen. De Pythische Spelen in Delphi waren ter ere van Apollo en had als voornaamste onderdelen wedstrijden op muzikaal gebied en poëzievoordrachten.

Het oudste feest van de steden onderling, de Olympische Spelen, werd om de vier jaar ter ere van Zeus te Olympia gehouden. Zelfs stadstaten die met elkaar in oorlog waren schortten de vijandelijkheden op, en stuurden mannen om mee te dingen in wedstrijden in wagenmennen en hardlopen, in springen, worstelen, boksen en spies- en discuswerpen. Onze moderne Olympische Spelen, die van 1896 dateren, zijn een herleving van de Griekse spelen, maar dan op wereldniveau.
© 2008 - 2010 Staal, gepubliceerd in Geschiedenis (Kunst en Cultuur) op 19-11-2008. Het auteursrecht van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van Staal is vermenigvuldiging van dit artikel verboden. Meer...

Verwante artikelen


Reageer op het artikel "Oorsprong van onze beschaving: Leven in het oude Athene"


Er zijn nog geen reacties geplaatst op dit artikel.