Religieuze geschiedenis Joden 63: Britse Mandaat Palestina

Hoewel de Britten een Joods Nationaal Tehuis beloven met de Balfour Verklaring in 1917, dient het haar eigen Arabische gelinkte belangen terwijl miljoenen Joden omkomen tijdens de Holocaust. De Britten komen zowel de Balfouur Verklaring als het Peel rapport niet na. Ook doden Arabieren vele Joden in Palestina. De Joden hebben geen andere keuze dan verzet te plegen via organisaties zoals de Haganah, Irgoen en Lechi.

De veranderende kaart na de Eerste Wereldoorlog

De gevolgen van de Eerste Wereldoorlog zijn groot:

• Het Tsaristisch Rusland verdwijnt. De Russische Revolutie leidt tot de vorming van het communistische Sovjet Unie.
• De overheersing van Oost-Europa door Duitsland en het Oostenrijks-Hongaarse Rijk wordt beëindigd. Polen wordt na honderd jaar weer een zelfstandige staat.
• Het Midden-Oosten wordt verdeeld tussen twee grootmachten: Frankrijk (Libanon en Syrië) en Engeland (het zuidelijke en oostelijke deel van het Ottomaanse Rijk)

De Balfour Verklaring

Het Ottomaanse Rijk heeft het Midden-Oosten voor meer dan 400 jaar overheerst (van 16de tot 20ste eeuw). Landen als Syrië, Libanon, Irak en Saoedi Arabië bestaan niet eens. De inwoners zijn Arabische onderdanen, levend in slecht georganiseerde stam-gemeenschappen.

Groot-Brittannië heeft controle over Palestina zowel ten westen als ten oosten van de Jordaan. Met de Britse overheersing neemt het Joodse vertrouwen toe ooit een eigen thuisland te krijgen. In deze periode wonen tussen de 85.000 en 100.000 Joden in het Land Israël. Er leven niet meer dan 250.000 Arabieren in Palestina.

Op 2 november 1917 belooft de Britse minister van Buitenlandse Zaken Earl Arthur Balfour de Joden een thuisland. Balfour is goed bevriend met Chaim Weizmann die aceton uitvindt. Balfour verklaart later dat aceton hem een vriend van het Zionisme maakt. In december 1917 worden de Turken door de Engelsen verslagen en komt Jeruzalem in Britse handen. Ondanks de belofte van Balfour denken de Britten aan andere belangen.

De Britten zijn pro-Arabisch

De Britten zijn druk bezig Arabische landen te stichten. Zo ontstaat in 1921 Irak met aan het hoofd Faisal ibn Hoessein, de zoon van Hoessein Sharif uit Mekka. Niet veel later begint vanuit Irak olie naar het westen te stromen. Ook de andere zoon van Hoessein Sharif krijgt een stuk land: Trans-Jordanië (1922). Abdoellah ibn Hoessein staat sinds 1923 aan het hoofd van Trans-Jordanië. Trans Jordanië is 75%! van het gebied van Palestina.

Waarom krijgen de zonen van Hoessein Sharif uit Mekka Irak en Jordanië cadeau? De Britten zoeken Arabische bondgenoten om tegen de Turken te vechten. Hiervoor moeten de Britten de Hoessein Sharif belonen die de heilige Islamitische plaatsen beheert. Hoessein Sharif behoort tot de Hasjemieten, de stam van Mohammed, de stichter van de Islam. Koning Abdoellah van Trans-Jordanië is niet tegen de vestiging van een Joodse Staat en onderhandelt in het geheim met het Joods Agentschap. Dit moet hij echter met de dood bekopen. Hij wordt op 20 juli 1951 op de Tempelberg doodgeschoten. Ook zijn broer Faisal ibn Hoessein van Irak wil in vrede leven met de Joodse staat maar wordt op 14 juli 1958 vermoord.

Groot-Brittannië tegen vorming van de Joodse Staat

Ondanks dat Groot-Brittannië landen creëert is het tegen de vorming van een Joodse Staat. Waarom? De Arabische meerderheid van Palestina is tegen. Veel leden van de Britse regering zijn antisemitisch. Daarnaast heeft Groot-Brittannië olie-belangen die belangrijke zijn dan de Joodse belangen. Toch blijven Joden het land binnenkomen. Tijdens de Vierde Alija (1924-1928) komen 80.000 Joden naar Palestina. Tijdens de Vijfde Alija (1929-1939) komen 250.000 Joden het land binnen.

Arabische rellen

De Arabieren beginnen in augustus 1929 een serie rellen waarin vele Joden worden omgebracht. De Arabieren worden door hun leiders opgejut met de mededeling dat de Joden van plan zijn de Al Aksa Moskee te vernietigen. De ergste rellen vinden plaats in Hebron waar 67 orthodoxe Joden worden afgeslacht en meer dan 50 verwond. In 1930 vinden opnieuw rellen plaats in vooral Jaffa en Hebron.

In 1937 komt de Peel Commissie met een rapport waarin staat dat de Joden slechts een kleine staat zullen krijgen. Dit is in tegenspraak met de Balfour verklaring waarin een land aan beide zijden van de rivier de Jordaan wordt beloofd. De Arabieren reageren met een opstand die tot 1939 duurt. De opstand wordt geleid door Haj Amin Hoesseini, de Moefti van Jeruzalem. Naast de honderden doden onder de Joden vallen zo'n 3000 doden aan Arabische zijde door toedoen van de Arabieren zelf en de Britten. De Britten introduceren de strafmaatregel van vernietiging van huizen dat later ook door Israël wordt toegepast en tot veel kritiek leidt. De Moefti van Jeruzalem vlucht naar Beiroet en organiseert later de Bosnische SS die vele Joden op de Balkan vermoordt. Later wordt hij gevangen genomen maar hij weet te ontsnappen. Hij sterft in 1974 in Beiroet.

Britse blokkade leidt ertoe dat miljoenen Europese Joden niet naar Palestina kunnen en worden vermoord door de Nazi's

De Britten houden zich zowel niet aan de Balfour Verklaring als het Peel rapport. Eén aspect van het Peel rapport wordt wel uitgevoerd: de beperking van Joodse immigratie. Dit impliceert dat Joden uit Europa geen veilig heenkomen meer kunnen vinden. Als de immigratie niet zou worden beperkt hadden vele miljoenen Joden gered kunnen worden van de gaskamers. De Joden zijn wanhopig en organiseren illegale immigratie, dat bekend staat als Alijah Bet. De Britten zetten echter een blokkade op. Toch komen er nog 115.000 Joden er doorheen. Maar dat is niets vergeleken met de 6 miljoen Joden die worden vermoord tijdens de Holocaust.

Joods verzet: Haganah, Irgoen en Lechi

Het Joodse Agentschap heeft een ondergrond militaire organisatie, de Haganah, die de Joodse nederzettingen beschermt tegen Arabisch geweld omdat de Britten nauwelijks bescherming bieden. Andere Joden vinden dat er meer verzet gepleegd moet worden. Onder hen is Vladimir Jabotinsky. Hij richt de Revisionistisch Zionistische beweging op. Hij staat ook aan het hoofd van de Irgoen. Later wordt Menachem Begin leider van de Irgoen. De Irgoen valt zowel de Britten als de Arabieren aan. Een nog extremere organisatie is Lechi o.l.v. Avraham Stern. De Holocaust zorgt ervoor dat Lechi en Irgoen fel strijden tegen de Britten. Zo blaast de Irgoen het King David Hotel in Jeruzalem op. Hier zit het Brits hoofdkwartier.

Maar ondanks de Joodse strijd geven de Britten Palestina nog niet op.

Meer over de Joodse geschiedenis is te lezen in mijn special Religieuze Joodse geschiedenis (V): modern Israël tot heden.