De vroege middeleeuwen: De Vikingen

De laatste invasie in Europa in de vroege middeleeuwen kwam laat in de 8e eeuw op gang en bereikte in de daarop volgende twee eeuwen haar hoogtepunt. De indringers vanuit het huidige Denemarken, Noorwegen en Zweden noemden zich Vikingen (de mannen uit de kleine fjorden) of Noormannen, zoals zij door de Europeanen werden genoemd. Zij stroopten met hun snelle schepen de kusten af en lieten een spoor van plunderingen en angst onder de bevolking achter.

Begin van de invallen

Eerste invallen
Het tijdperk der Vikingen moet begonnen zijn in 793, toen de Noormannen Lindisfarne, aan de noordoostkust van Engeland, binnenvielen. Zij vielen een nonnenklooster aan, en vermoordden de nonnen en monniken, of maakten hen tot slaven. Dit was niet de eerste aanval van de Vikingen. Heel West-Europa was echter vervuld van afgrijzen dat de heidense, ongeletterde Noormannen -zoals zij door de Europeanen werden genoemd- een zetel van de christelijke religie tot voorwerp van een plundertocht gemaakt hadden.

Aanleiding invallen en succes
Het was gedeeltelijk aan overbevolking in hun eigen gebied te wijten dat de Vikingen gebiedsuitbreiding zochten. Aanvankelijk hadden zij geprobeerd naar het zuiden te emigreren, maar zij werden door de Germaanse stammen teruggeslagen. Dus vestigden de Skandinaviërs hun blik op zee. Als zeelieden van beroep en aanleg waren zij gehard en onbevreesd. Zij leerden dagen achtereen, en telkens doornat, op hun koude, open schepen te leven. Ze hadden schepen die hun gelijke niet kenden in Europa: zeewaardig, zeer snel, sterk en gemakkelijk bestuurbaar. De Vikingen hadden geen politiek doel voor ogen toen zij Europa binnenvielen, maar hun invallen hadden wel een politieke uitwerking. Zodra zij tot de ontdekking kwamen dat zij de havensteden ongestraft konden plunderen, streken de Denen en Noren in zwermen op de kusten van heel Noord-Europa neer. Zij sloegen snel toe, verzamelden hun buit, en waren alweer op weg naar zee nog vóór de inwoners een tegengevecht konden organiseren.

Veroveraars, handelaren en ontdekkingsreizigers

De Deense Vikingen: veroveraars
De brutaliteit en het zelfvertrouwen van de Vikingen werd steeds groter. Ragnar, de Deen, zeilde in 845 de Seine op en plunderde Parijs en de hele omgeving. De koning van Frankrijk, Karel de Kale II, betaalde hem 7000 pond zilver, waarna Ragnar als een rijk man naar huis terugvoer. In de winter van 911 sloegen Vikingen hun kamp op in Normandië. De koning van Frankrijk werd door deze belegering gedwongen Normandië als hertogdom en leengoed aan de Deense hoofdman Rolf aan te bieden. Op zijn beurt beloofde Rolf dat hij het land tegen verdere invallen van de Vikingen beschermen zou, en liet daarop prompt veel Noormannen overkomen. Nog tijdens de regering van Karel de Grote vonden de eerste aanvallen op de Nederlandse kust plaats. De keizer organiseerde een kustverdediging die echter zonder veel succes functioneerde. De verzwakking van de regeerperiode na Karels dood onder zijn zoon Lodewijk de Vrome, schonk de rovers steeds betere kansen. Vooral bekend werd de verwoesting van Dorestad. Deze belangrijke handelspost aan de splitsing tussen de Lek en de Kromme Rijn werd tussen 834 en 837 vier keer verwoest. Na de laatste plundering in 863 verdwijnt het stadje (in de buurt van het huidige Wijk bij Duurstede) uit de geschiedenis.

De Zweedse Vikingen: handelaren
Terwijl de Noren maar vooral de Denen hun strooptochten langs de kusten van Europa uitvoerden, hielden de Zweden zich met andere gevechten bezig. Zij boekten overwinningen, maakten gebruik van de Russische rivieren en dreven via Oost-Europa uiteindelijk handel tot de gebieden om de Kaspische en Zwarte Zee. Zij stichtten nederzettingen als Kiev (Oekraïne) en bereikten zuidwaarts Constantinopel. Zij waren meer handelsgeesten dan veroveraars of plunderaars.

De Noorse Vikingen: ontdekkingsreizigers
De Noorse Vikingen zetten westwaarts over open zee koers naar IJsland. Zij ontdekten Groenland en Noord-Amerika. Dit laatste noemden zij 'Vinland'(='Wijnland'). Hun nederzettingen op Groenland bloeiden gedurende 500 jaar, maar in amper 3 jaar verdreven de Indianen hen uit Amerika.

Einde van het Vikingtijdperk

Met het verstrijken van de tijd vestigden steeds meer Vikingen zich in gebieden waar zij invallen gedaan hadden. Het land was vruchtbaarder dan hun eigen koude, noordelijke streken. Bovendien begonnen de christelijke Europeanen zich te organiseren om zich te kunnen verdedigen, en de Noormannen hadden plaatsen in Europa als basis nodig. Zij kozen hiervoor de kustgebieden van Ierland, Brittannië en Frankrijk, alle gemakkelijk vanuit Skandinavië bereikbaar. Tegen het einde van de 10e eeuw was Europa bevrijd van deze indringers, maar het Vikingtijdperk had het politieke aanzicht van Europa gewijzigd. Het geslacht der Capetingen had nu de macht in handen die eens bij de Karolingen berust had. Deze laatsten heersten nog slechts in een klein gedeelte van Noordoost-Frankrijk. De Capetingen waren aan de macht gekomen door hun succesvol optreden tegen de Vikingen. In Engeland zou het effect van de invasies het grootst blijken te zijn.