De vroege middeleeuwen: Engeland

Het eilandkoninkrijk Engeland had altijd al grote aantrekkingskracht op indringers uitgeoefend. Nadat het door de Romeinen ingenomen was, bestond het als de provincie Brittannië, een militaire buitenpost. Tegen 442 hadden de Romeinen hun legioenen teruggetrokken. Hiermee baanden zij, zonder het te willen, de weg voor de Germaanse indringers.

Angelsaksiche invallen

De Angelen (de naam waarvan het woord 'Engeland' uiteindelijk zou worden afgeleid), Juten en Saksen drongen onder grimmige gevechten in het binnenland door en verjoegen de Keltische bevolking naar het westelijk deel van het eiland. Toen zij zich in hun nieuwe gebieden vestigden, drongen deze Angelsaksische invallers de weinige nog overgebleven, tot slaven gemaakte Kelten in het oosten hun stamcultuur en de Germaanse taal op.

Naar meer nationale eenheid

Langzamerhand strekte een aantal elkaar begrenzende Angelsaksische koninkrijken zich als een ketting uit van Bernicië (Northumberland) tot Wessex. Later vormden zich hieruit Kent, Northumbria, Mercia en Wessex. Elk van deze rijken vocht met de andere om de oppermacht te krijgen. Een zegevierende koning kon tijdelijk de andere koningen onder zijn heerschappij krijgen: de eerste stap in de richting van nationale eenheid. Na de aankomst van Augustinus in 597, die gekomen was om Engeland te bekeren en met de kerk van Rome te verenigen, erkenden de Engelse christenen ook één geestelijk leider: de aartsbisschop van Canterbury.

Invallen der Vikingen

Maar de primitieve eenheid die zich in Engeland begon te vormen was nog niet zó groot dat de koninkrijken de Deense Vikingen konden weerstaan die in de 9e eeuw de kusten van Engeland teisterden. Northumbria, verscheurd door burgeroorlog, en Mercia, verzwakt door het verlies van Wessex, vielen beide in Deense handen. Wessex, onder leiding van koning Alfred de Grote (871 - 899), hield de Denen echter tegen zodat deze niet verder opdrongen. Maar hoewel Alfred de Vikingen een beslissende nederlaag toebracht, slaagde hij er niet in de invallers helemaal uit zijn land te verdrijven. Alfred dwong hen echter zijn macht te erkennen in een overeenkomst die bekend staat als het verdrag van Wedmore (878). Volgens de voorwaarden van dit verdrag hielden de Denen het oostelijk deel van Engeland (de zogenaamde Danelaw), en Alfred regeerde over het overige gebied.

De kracht van de Angelsaksische cultuur

Deze bereikte onder koning Alfred (standbeeld Winchester -zie inleiding) een hoogtepunt. Hij stichttte scholen voor toekomstige regeringsfunctionarissen, spoorde zijn bisschoppen en priesters aan om te schrijven, zag graag dichters aan zijn hof en vertaalde zelfs persoonlijk enige Latijnse boeken in het Angelsaksisch. Van nog groter belang is dat hij opdracht gaf de Kerkelijke Geschiedenis van het Engelse volk -het eerste grote Engelse historische handschrift-, in de 8e eeuw geschreven door een monnik uit Northumbria, uit het Latijn in het Angelsaksisch te vertalen. Ook het Engelse nationalisme deed onder Alfreds regering een reuzestap voorwaarts. Na zijn dood bleef de heerschappij in handen van het Westsaksische koningshuis, waarvan de koningen de titel Rex Anglorum (Koning der Engelsen) aannamen. Alfreds opvolgers -onder meer zijn zoon Edward en kleinzoon Ethelstan- zetten de pogingen om over de Danelaw te zegevieren voort. Door een gemeenschappelijk verzet tegen de Denen werd de eenheid van het land vergroot. Deze pas verkregen eenheid bleef bewaard door het staatkundig beleid van de Westsaksische koningen. Zij bleven de Kerk steunen door geschenken en het aanmoedigen van hervormingen en onderwijs. Zij vermeden opstanden door hun nieuwe onderdanen, de inwoners van Kent, Oost-Anglia en Mercia, tactvol en billijk te behandelen, evenals de Keltische bevolking van Devon en Cornwall. Bovendien wisten de Westsaksische heersers het koninkrijk bijeen te houden door het rijk steeds op de oudste zoon te doen overgaan, in plaats van het tussen al hun kinderen te verdelen zoals bij de Karolingen gebruikelijk was.

Hernieuwde invallen van de Vikingen

Tegen het jaar 1000 had Engeland -met één koning, één Kerk en één taal- een algehele nationale eenheid bereikt, die al spoedig op de proef gesteld zou worden. Hoewel Alfreds opvolgers de Danelaw heroverd hadden, voerden de Deense Vikingen in 994 en 1013 nieuwe strooptochten uit. Vier jaar later hadden zij heel Engeland veroverd en de Westsaksische koningen van de troon gestoten. Samen met Denmarken en Noorwegen werd Engeland een deel van een noordelijk rijk, bestuurd door de Viking Knoet (1017 - 1035).

Gedurende de hele periode dat zij Engeland bezet hielden hadden de Denen echter weinig invloed op de Angelsaksische cultuur. De cultuur die toen door samensmelting ontstond was eerder Angelsaksisch dan Deens. Toen de laatste koning uit het geslacht van Knoet in 1042 stierf, kwam zonder enige tweedracht Edward de Belijder (een afstammeling van de Westsaksische koningen) op de troon.

Willem de Veroveraar

De Engelse natie was klaar voor haar grootste vuurproef: de inval van Willem 'de Veroveraar', de hertog van Normandië. Hij viel in 1066 Sussex in Zuid-Engeland binnen, en kwam op de troon na de Angelsaksische koning Harold in de slag bij Hastings gedood te hebben. Het verhaal van de slag bij Hastings is te zien op het Tapisserie de la reine Mathilde of in de volksmond 'het Tapijt van Bayeux', een wandkleed in het Normandische Bayeux dat ongeveer 70 m. lang is en in acht kleuren geborduurd. Het is gemaakt door de vrouw van Willem (Engels: William I/William the Conqueror) en haar dienaren en is, na vele omzwervingen, sinds 1945 te bezichtigen in het Centre Guillaume-Conquérant (zie foto links - deel wandkleed). Op Eerste Kerstdag 1066 werd Willem tot koning gekroond in Westminster Abbey. Willem bracht rust in Engeland en hij werd gerespecteerd door de bevolking. Zijn politieke tegenstanders behandelde hij genadeloos. Het was Willem die in 1076 de onthoofding als straf in Engeland invoerde. Zijn bekendste actie is het samenstellen van het Domesday Book, waarin van bijna geheel Engeland gegevens werden opgeschreven over alle huishoudens. Het was de eerste volkstelling in Engeland.