Alternatieve geschiedenis. Je antwoord op "Wat als?"

Iedereen stelt zich wel eens de vraag "Wat zou er gebeurd zijn als..?" of "Hoe zou de wereld er uit hebben gezien wanneer...?" Mensen die hierop, beroepsmatig of als hobby, een antwoord formuleren houden zich bezig met alternatieve geschiedenis.

Wat is alternatieve geschiedenis?

Alternatieve geschiedenis is een vorm van speculatieve fictie en wordt ook wel alternatieve geschiedschrijving of, met Engelse termen, alternate of alternative history genoemd. Een andere benaming die soms wordt gehanteerd is uchronie, een samentrekking van utopie en chronos. Uchronie betekent zoveel als "niet-bestaande tijd".

Met name schrijvers van science fiction begeven zich regelmatig op het pad van de alternatieve geschiedenis. Ook beoefenaars van geofictie maken wel eens gebruik van alternatieve geschiedenis bij het scheppen van hun eigen werelden, talen en culturen.

Werelden met alternatieve geschiedenissen kunnen soms veel lijken op de onze, maar bepaalde sociale, politieke, economische of culturele omstandigheden hebben zich nooit of anders voorgedaan. Dit kan leiden tot verrassende uitkomsten.

Wat kenmerkt alternatieve geschiedenis?

Een kenmerk van alternatieve geschiedenis is een zekere mate van realisme. Er wordt een wereld beschreven, waarvan de geschiedenis tot aan het zogenoemde divergentiepunt overeenkomt met de werkelijke geschiedenis. Alternatieve geschiedenis, hoe afwijkend soms ook, heeft altijd een basis in de werkelijkheid.

Een ander kenmerk is het divergentiepunt. Dit is het moment, waarop de geschiedenis van de fictieve wereld door een bepaalde gebeurtenis begint af te wijken van de werkelijke geschiedenis. Vanaf het divergentiepunt wordt de werkelijkheid dus langzaam maar zeker verlaten en ontstaat alternatieve geschiedenis. De gebeurtenis die tot de divergentie (afwijking) leidt, hoeft overigens niet altijd groot te zijn, zoals bijvoorbeeld de val van het Romeinse Rijk, de Napoleontische oorlogen of de opkomst van het communisme. Ook een kleine, schijnbaar onbelangrijke gebeurtenis kan op de langere termijn grote gevolgen hebben en de geschiedenis een totaal andere richting geven.

Beroep of hobby?

Sommige mensen houden zich beroepsmatig bezig met alternatieve geschiedenis, zoals bijvoorbeeld schrijvers van science fiction. Ook geschiedkundigen maken soms gebruik van alternatieve geschiedenis om al speculerend tot bepaalde aannemelijkheden te komen. Dit heet virtuele geschiedenis en is niet onomstreden.

Verreweg de meeste mensen beoefenen alternatieve geschiedenis echter als een hobby, die hun de vrijheid verschaft hun fantasie en creativiteit binnen een historisch-realistisch kader maximaal te ontplooien. Men neme een tijdvak, bijvoorbeeld het Romeinse Rijk, voege daarbij een divergentiepunt, bijvoorbeeld het ontbreken of weerstaan van de Grote Volksverhuzingen en de mogelijke uitkomsten zijn ontelbaar. Vrijwel alles is mogelijk!

Hoe doe ik aan alternatieve geschiedenis?

Om je bezig te houden met alternatieve geschiedenis, heb je niet veel meer nodig dan een tijdvak of historische periode naar keuze en een divergentiepunt. Als je die hebt, heb je de basis en kun je beginnen. Werkelijk iedereen die beschikt over een open geest en een beetje belangstelling voor historie kan met alternatieve geschiedenis aan de slag. Dure materialen of rare toestaden zijn overbodig.

Wat je wel moet doen, is bepalen of je alleen wilt werken of in groepsverband. Sommige alternatieve geschiedschrijvers werken namelijk graag solo, terwijl anderen elkaar juist opzoeken via het internet om samen te werken aan een project of om ervaringen uit te wisselen en van elkaar te leren. Op die laatste manier kan je hobby je de nodige sociale contacten opleveren.

Waar vind ik meer informatie?

Een goede bron van informatie is het internet. Hierop is veel te vinden over alternatieve geschiedenis in alle soorten en maten. Goede ingangen zijn bijvoorbeeld Ill Bethisad, Uchronia en The Alternate History Wiki.

Breng een bezoek aan deze en andere sites en laat je inspireren. Wie weet word jij ook wel gegrepen door de mogelijkheden en begin je je eigen alternatieve geschiedenis. Want zeg nou eerlijk, waarom zou je genoegen nemen met de werkelijkheid, als je ook zelf geschiedenis schrijven? © 2008 - 2010 Helmonder, gepubliceerd in Geschiedenis (Kunst en Cultuur) op 13-12-2008. Het auteursrecht van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van Helmonder is vermenigvuldiging van dit artikel verboden. Meer...

Verwante artikelen

• Maak kennis met geofictie!: Geofictie... de kans is groot dat je er nog nooit van hebt gehoord. Het klinkt mooi, maar wat is het nou eigenlijk? En is het misschien iets voor mij? Maak kennis met de wondere w…
• Examenvraag 4 literatuurwetenschap Ankersmit: Tentamenvraag Vergelijkende LiteratuurwetenschapFrank Ankersmit heeft een nogal onconventionele visie op geschiedschrijving. Hij ziet geschiedschrijving meer als…
• Historiografie en geschiedschrijving, wat is het?: Veel gebeurtenissen die in het verleden plaatsvonden hebben geen sporen nagelaten, van andere gebeurtenissen is slechts heel weinig bekend. Er zijn ook gebe…
• Micronaties! Een koninkrijk in je eigen kamer: De meeste mensen hebben er als kind wel eens van gedroomd een koning of koning te zijn. Wie wilde nu niet de baas zijn in zijn eigen land? Meestal vervliegt dez…
• Over geschiedschrijving: haar rol en belang: Veel mensen vragen zich af waarom ze geschiedenis moeten studeren. In het dagelijkse leven ben je ook zeer weinig actief met geschiedenis bezig. Hoe belangrijk he…