Geschiedenis Jodendom 5: verval van het Koninkrijk Israël

Jerobeam (931-910) uit de stam Efraïm begon een opstand die het rijk van Salomo definitief tot ontbinding bracht en tenslotte leidde dit tot het uitroepen van het Koninkrijk Israël, oftewel Efraïm. Israël omvatte tien stammen. Jerobeam werd de eerste koning. Alleen de stammen Juda en Benjamin bleven het huis van David trouw. Zij vormden het koninkrijk Juda. Omdat het Koninkrijk Israël afgoden ging dienen viel het rijk uiteindelijk uit elkaar.

Koning Jerobeam (931-910)

Koning Jerobeam wilde de breuk tussen Juda en Israël compleet maken. Daarom koos hij voor het heidendom. Hij verbood pelgrimstochten naar Jeruzalem en liet twee, gouden jonge stieren maken als symbool van de Ene, onzichtbare God. Tevens riep hij een nieuw priesterschap in leven die gekozen werd door de koning in plaats van overerving via de Levieten. Het Loofhuttenfeest verplaatste hij van de zevende naar de achtste maand. De weg werd vrijgemaakt voor de Baäldienst die sinds Samuel was verbannen. Deze politiek leidde ook tot anarchie binnen het land zelf na de dood van Jerobeam.

Koning Omri (886-874)

Troonopvolger Omri herstelde de rust in het land. Hij verzoende de strijdende partijen en herstelde de banden met Juda. Er kwam welvaart, militaire kracht en toenemende prestige. Om het hoofd te bieden tegen de Arameeërs in Syrië en het opdringende Assyrië sloot hij een verbond met de Assyriërs. Zijn oudste zoon Achab liet hij trouwen met Izebel, de dochter van de vorst Tyrus.

Koning Achab (874-853)

Koning Achab zette het beleid van zijn vader Omri voort. Hij trachtte zijn positie te versterken door zijn dochter Athalia uit te huwelijken aan Joram, de zoon van de koning van Juda. Israël kende tamelijk veel macht en welvaart ondanks hongersnood, mislukte oogsten en langdurige droogte. Zijn vrouw Izebel maakte de Baäldienst tot staatsgodsdienst.

De profeet Elia

De Baäldienst leverde hevig verzet op van de profeet Elia. Elia doorkruiste het hele land en uitte dreigementen. Ieder ramp die het volk trof kwam door de zonden van de bevolking en haar overheerser. Op de berg Karmel daagde hij de Baälsprofeten uit: "Hoelang zult gij nog op twee gedachten hinken? Indien JHWH God is, volg Hem na en als het Baäl is, volg hem na." Het volk koos uiteindelijk voor de Eeuwige. Izebel wilde Elia laten ombrengen. Deze vluchtte naar de berg Horeb en geeft zich over aan diepe wanhoop. In een wonderbaarlijke visioen werd hem duidelijk dat Gods openbaring niet steeds te vinden is in een storm, aardbeving of verterend vuur. De aanwezigheid van God wordt vaak geopenbaard door de 'zachte stille stem' in het hart van de mens. Er zou altijd een zachte stem zijn, die rustig en bijna onmerkbaar haar invloed uitoefende en de uiteindelijke zegen van God zou realiseren. Er werd Elia verzekerd dat er in Israël nog steeds zevenduizend mensen waren die luisterden naar de 'zachte stille stem' en de knieën niet bogen voor Baäl.

Elia profeteerde dat de dynastie van Achab ten val zou komen na de moord op Nabot. Hiermee wees Elia erop dat de Eeuwige een God van gerechtigheid is. Daarnaast maakte Elia duidelijk dat de God van Israël, de God is van alle volkeren. Hij droeg zijn leerling Elisja op om Hazaël als koning van Aram te zalven in naam van God, zodat hij Israël kon straffen voor zijn zonden. Hoewel Hazaël geen Israëliet was kon God hem gebruiken als Zijn werktuig tegen Zijn volk.
Er waren dus twee beginselen:

• God van gerechtigheid
• en God die Zijn volk straft.

Vernietiging van het Huis van Achab

Nadat Achab sneuvelde in de strijd tegen de Arameeeërs, sterft zijn zoon Ahazia door een ernstig ongeval. Zijn andere zoon Jehoram wordt gedood tijdens een muiterij. De leider van de muiterij was Jehod die door Elisja tot koning was gezalfd om de Baälsdienst in Israël uit te roeien. Jehoe vernietigde het hele huis Achab maar hij werd meer door persoonlijke motieven gedreven dan door zijn toewijding aan de Heilige. Hij nam de kalverendienst van Jerbeam over. Hazaël van Aram stortte zich op Israël en vernederde het land. Jehoe's zoon Jehoachaz maakte Israël tot een vazalstaat van Aram. De zoon van Jehoachaz, Jehoasj, slaagde erin Israël weer te bevrijden van Aram. Onder de zoon van Jehoasj, Jerbeam II werden de oude grenzen van het davidische koninkrijk weer bijna bereikt. De eredienst werd weer hersteld hoewel deze niet gericht was op de Eeuwige.

De profeet Amos

Amos was de eerste van de Hebreeuwse literaire profeten. Amos bekritiseerde vooral het verval van een volk dat door weelde verslapt was en hij veroordeelde hun verdorvenheid des te meer, omdat het volk aanspraak maakte op een unieke verhouding met God. Amos stelde dat Israël zichzelf bedriegt als het meent Gods uitverkoren volk te zijn. God was een universele God met een universele moraal en Zijn bijzondere verhouding tot Israël eiste ook dat Israël zich de goddelijke maatstaven eigen zou maken. Als Israël niet de vereiste maatstaven in acht nam, zou dit zeker Gods straffen tot gevolg hebben. Israël bleef zich echter op het verkeerde pad begeven. Israël raakte ingesloten tussen Egypte en Assyrië. Israël had geloof nodig, maar dat geloof ontbrak in Israël.

De profeet Hosea

Ook de waarschuwing van de profeet Hosea hielpen niet meer. De corruptie was in alle opzichten te ver doorgedrongen. De terugkeer tot God en tot een leven van gerechtigheid was niet langer mogelijk. Israël zou in ballingschap gaan. Met deze aankondiging van ondergang liet Hosea echter ook een boodschap van hoop en liefde horen. God hield nog steeds van Israël. Zijn onuitblusbare liefde zou niet rusten voor Hij heel Israël tot zichzelf had teruggebracht.

Tiglat-Pileser viel het land binnen en de bevolking werd weggevoerd. Alleen de provincie Samaria bleef bestaan. Daar kwamen kolonisten die later de Samaritanen zouden gaan heten. Zo kwam een einde aan de geschiedenis van het koninkrijk Israël. De naam Israël zou nu gebruikt worden voor alle nakomelingen van Jakob.

Meer informatie in onze special: Geschiedenis Jodendom: Van Abraham tot Talmoed.

Lees verder

• Geschiedenis Jodendom 1: Abraham, Izaäk, Jakob en Mozes
• Geschiedenis Jodendom 2: Israël als Uitverkoren Volk
• Geschiedenis Jodendom 3: de Tora
• Geschiedenis Jodendom 4: Israëls afvalligheid
• Geschiedenis Jodendom 6: opkomst/ondergang koninkrijk Juda