Geschiedenis van Elburg

Elburg is een Hanzestad gelegen op de Noordwest Veluwe. De stad is nagenoeg niet verandert sinds de middeleeuwen en de straten ademen dan ook nog de sfeer uit van die tijd. Toeristen komen dan ook graag naar dit bijzondere stadje toe.

Het begin

Er zijn slechts summiere sporen gevonden van mogelijk vuurstenen voorwerpen. Overgeleverde namen en gevonden potscherven suggereren dat de Romeinen mogelijk een marskamp in de omgeving van Elburg gehad hebben.

De eerste schriftelijk vermelding over de omgeving van Elburg dateert uit het jaar 796 toen er werd geschreven over Doornspijk. Elburg vormde destijds een onderdeel van het buurtschap Doonspijk. Tijdens de middeleeuwen heeft Elburg haar naam gekregen, maar de oorsprong is onbekend. Een waarschijnlijke verklaring is dat Elburg ontstaan is als een vluchtheuvel (El berg) waar bewoners zich op terugtrokken bij hoog water.

Tijdens de opbloeiende handel aan het eind van de middeleeuwen maakt ook Elburg een grote groei door. Aan het begin van de 13e eeuw krijgt Elburg stadsrechten en in 1367 maakt Elburg deel uit van de Hanzesteden. In de loop van de middeleeuwen worden ook diverse dijken rondom Elburg aangelegd.

Herbouw van Elburg

Na de orkaan uit 1362 en de watervloed in 1367 wordt er door de toenmalige hertog van Gelre een rigoureus besluit genomen en geeft zijn rentmeester Arent thoe Boecop opdracht om Elburg te verplaatsen. Dankzij de welvarendheid als Hanzestad in die tijd kan dit plan worden uitgevoerd en in de periode van 1392 tot 1396 wordt het plan ten uitvoer gebracht. In het plan krijgt Elburg zijn unieke rechthoekige patroon. Er zijn gissingen die suggereren dat de vorm is gebaseerd op een oud Romeins marskamp, maar daarvoor zijn verder geen bewijzen. Pas in 1397 verleent de bisschop toestemming voor het verplaatsen van de kerk. Omdat er alleen in de hoek nog ruimte vrij is, staat in Elburg de kerk (in tegenstelling tot andere steden) niet centraal.

Na de herbouw is Elburg een degelijke vesting geworden met verdedigingstorens, stadsmuren, wallen en grachten. De stadsmuur is grotendeels afgebroken, maar een poort is nog aanwezig evenals de wallen en de grachten.

Na de middeleeuwen

In de daarop volgende 500 jaar staat de stad nagenoeg stil en kan al zijn bewoners herbergen binnen de stadsgrenzen zoals opgesteld in 1392. De industriële revolutie gaat grotendeels aan Elburg voorbij. De spoorlijn Utrecht – Amersfoort – Zwolle wordt met een bocht naar Harderwijk toegelegd maar Elburg wordt overgeslagen omdat de inwoners een te hoge prijs vroegen voor de grond, terwijl andere gemeenten de komst van de spoorlijn aanmoedigden.

Tegenwoordig speelt het toerisme een belangrijke rol in Elburg. De binnenstad is nog grotendeels gelijk aan het oorspronkelijke plan en voor de huizen liggen kenmerken stoepjes met witte stenen, waar met zwarte stenen een figuur is aangebracht. Het figuur duidt op het vak wat de bewoner destijds uitoefende.