Geschiedenis Jodendom 12: geestelijk centrum Javne

Nadat de Joodse natie door de Romeinen was verwoest in het jaar 70 van de gewone jaartelling, lieten de Romeinen het tiende legioen achter om te voorkomen dat de Joden misschien toch nog in opstand zouden komen. Die angst was weliswaar onterecht, maar het Joodse volk bleef wel bestaan omdat het niet beroofd was van zijn Tora. Ook blijkt Israël onsterfelijk te zijn. De onoverwinnelijkheid en onsterfelijkheid heeft het Joodse volk te danken aan de Farizeeën.

Farizeeën

De Farizeeën waren de enigen die de ramp overleefd hadden. De Joodse christenen zochten een veilig heenkomen; de Sadduceeën. Zeloten en Essenen verdwenen geleidelijk van het toneel. De Farizeeën wisten Israëls geestesleven weer te herstellen.

De Farizeeën legden minder nadruk op het nationale eenheidskarakter van het Joodse volk en het land, en meer op een zeker individualisme en universalisme. De God van Israël is de God van alle mensen. Het verlies van de politieke autonomie en de verwoesting van de Tempel betekende voor de Farizeeën niet dat de traditie verloren was gegaan. De synagoge ging de plaats innemen van de Tempel voor het gebed en de eredienst.

rabbi Jochanan ben Zakkai
Een belangrijke Farizeïsche leider was rabbi Jochanan ben Zakkai. Hij stichtte in de stad Javne een geestelijk centrum voor het Joodse volk. Via een doodskist wist hij Jeruzalem te ontvluchten en kwam zo in Javne terecht. De Romeinen onder leiding van generaal Vespasianus hadden geen bezwaar tegen een geestelijk centrum in javne. De Zeloten en Sadduceeën konden echter niet geloven in een volk zonder staat. Dit was hetzelfde als een ziel zonder lichaam. Rabbi Jochanan antwoordde: "Inderdaad, en wij geloven in het voortbestaan van de ziel."

Het sanhedrin

Na de vernietiging van Jeruzalem ging rabbi Jochanan meteen aan het werk in Javne. Er werd een sanhedrin gesticht voor wetgeving, rechtspraak en bestuur. Er kwamen een groot aantal godsdienstige, burgerlijke en strafwetten. De eredienst en de liturgie werden in een nieuwe vorm gegoten; de dierenoffers werden vervangen door gebeden en smeekbeden.

Het sanhedrin werd het centrale gezagsorgaan die door alle Joden werd erkend, ook buiten Palestina. De voorzitter (nassi) werd bevoegd vertegenwoordiger van het Joodse volk bij de Romeinse autoriteiten.

Mondelinge leer

Het Sanhedrin had als taak de mondelinge leer te onderwijzen en over te leveren. Het gebruikte hiervoor twee methoden:

1. de midrasj-methode (onderzoeken of onderwijzen): deze werd het eerst gebruikt door Ezra. Het was een uitstekend middel om mondelinge overleveringen over te dragen, maar zij kon niet toegepast worden met betrekking tot het grote aantal traditionele gebruiken. Aan het eind van de 1ste eeuw van de gewone jaartelling begon men de voorkeur te geven aan de misjna-methode.
2. de misjna-methode (herhalen): zonder hulp van een geschreven tekst, kan alleen door middel van dikwijls herhalen, een mondelinge overlevering overgebracht en in het geheugen gegrift worden.

Tannaiem

De geleerden die zich bezighielden met het onderwijs in de Misjna werden tannaiem genoemd. Ondanks de aanvaarding van de misjna-methode bleef de Midrasj daarnaast bestaan als instrument om de halacha te onderwijzen. Zowel de Misdrasj als de Misjna werden aanvankelijk mondeling doorgegeven uit vrees dat het verward zou worden met de schriftelijke Tora. Maar vanwege de moeilijke omstandigheden waarin de Joden verkeerden kwam het uiteindelijk toch op schrift terecht. Een andere reden om het op schrift te stellen waren tegengestelde richtlijnen die de nodige onzekerheid brachten. Hier moest het sanhedrin te Javne een oplossing voor vinden.

Een belangrijke misjna-geleerde was rabbi Akiba. Hij was de eerste die halachische uitspraken rangschikte naar hun inhoud, met verdelingen en onderverdelingen. Akiba droeg ook bij aan de ontwikkeling van de Midrasj. Hij voerde een nieuwe interpretatiemethode in die belang hechtte aan ieder detail van de Bijbeltekst en gaf nieuwe inzichten voor de Midrasj die leidden tot verrijking van de wet, ethiek en godsdienst.

Canonisatie Bijbel

In Javne werd de canonisatie van de Bijbel voltooid, door opname van de boeken Hooglied, Prediker en Esther. Ook werd de Bijbel zeer nauwkeurig in het Grieks vertaald voor Grieks sprekende Joden.

Hadrianus

Onder het bewind van Hadrianus werd de wederopbouw weer volkomen teniet gedaan. Hij bouwde een Romeinse tempel op de plaats van de Joodse Tempel. In het jaar 132 kwam Bar Kochba in opstand. Rabbi Akiba beschouwde hem als een militaire Messias. De troepen van Bar Kochba versloegen de Romeinen. Maar in 135 werd Bar Kochba gedood tijdens de val van de vesting Bethar. Hadrianus wilde zowel Israël als de Tora vernietigen. Hij sloot de leerschool in javne en hief het sanhedrin op. Er kwam een doodstraf te staan op de studie van de Tora en het nakomen van de geboden. Vele Joden offerden hun leven op in plaats van het verbod na te leven (de Joden kregen echter toestemming van de raad van wijzen te Lydda om hun leven te redden door alle geboden te overtreden, behalve afgodendienst, moord en sexuele overtredingen; deze toestemming zou vele eeuwen gelden tijdens de Jodenvervolgingen). Rabbi Akiba werd ter dood te bracht; Jeruzalem kreeg de naam Aelia Capitolina; en Joden mochten de stad niet meer betreden.

Toch zat de Tora al zo diep in de harten van de Joden dat deze ramp geen wezenlijke schade kon aanrichten. In honderden leerscholen en synagogen zetten de leraren het werk voort. Zij bevorderden een verering van God met oprechtheid van gemoed, een God die Zijn woonplaats heeft in de harten van goede mensen over de hele wereld.

De Joden zetten hun leven voort zonder nationaal gebied, maar met een eigen literatuur, godsdienst en cultuur, die hen als natie aaneenbond.

Joodse christenen distantieerden zich ondertussen volledig van het Joodse volk. Dit zou dramatische gevolgen hebben voor het Joodse volk. De Joodse christenen, die ondertussen alle godsdienstige gebruiken opgaven mede onder dreiging van Hadrianus, sloten zich aan bij de heidenen die onder invloed van Paulus het christendom hadden omhelsd.

Meer informatie in onze special: Geschiedenis Jodendom: Van Abraham tot Talmoed.