Waarom de Otzi man belangrijk voor ons is

Mummies komen niet altijd uit Egypte! Men probeert al jaren dingen te vinden over onze verdere geschiedenis. Hoe leefden wij? Hoe heeft de mens (met voorgangers) zich eigenlijk precies ontwikkeld? We hebben veel gehad aan de vondst, begin negentiger jaren, van een prachtig bewaard gebleven lijk. Geen mummies zoals in Egypte, die in doeken gewikkeld en speciaal behandeld zijn, maar een volwassen man, 5300 jaar oud, die in het ijs bewaard is gebleven.

Melding: lijk ontdekt!

Op 19 september 1991 vindt een echtpaar een lijk in de Alpen, op de grens van Oostenrijk en Italie, op iets meer dan 3000 meter hoogte. Een vermiste bergbeklimmer? Een verdwaalde toerist? Men gaat uit van een ongeluk, en bergt het lichaam. Een paar dagen wordt het lichaam geborgen. Niet langer daarna blijkt het verhaal heel anders te liggen: deze meneer is niet recentelijk overleden, hij moet al honderden, misschien wel een paar duizend, jaar dood zijn! De dode man wordt genoemd naar de plek waar hij gevonden wordt: het ötztal.

Mummie in het ijs

De Egyptenaren hadden een heel systeem uitgedacht om lichamen te mummificeren. Slechts voorgehouden aan koningen en belangrijke mensen. Dit is echter niet een bewust bewaard lichaam. Het gaat hier om een man, naar schatting zo'n 45 jaar oud toen hij stierf, wiens lichaam bewaard kon blijven doordat hij hoog in de bergen in het sneeuw en in het ijs lag. Het lichaam was nog in heel goede staat, met wat beschadigingen. De meeste beschadigingen kwamen door de manier hoe het lichaam geborgen werd. Als men toen al geweten had dat het een mummie betrof, had men het veel voorzichtiger gedaan dan nu het geval was.

Doordat het lichaam zo in het ijs terecht was gekomen, werd niet alleen het lichaam goed bewaard, maar ook allerlei andere dingen. Hij had bijvoorbeeld nog schoenen aan. En, hoe oud het lichaam ook was, dat waren geen heel eenvoudige schoenen! Het was onder andere gemaakt van berenhuid en van hertenleer. Het was geschikt voor sneeuw. Er zat hooi in, om een beetje warme voeten te houden. Dit konden we dus al 5300 jaar geleden!

Mooie vondst voor Europa!

Er zijn wel meer mummies. Dit is echter de oudste Europese mummie. En via de Otziman krijgen we informatie over dat Europa in die tijd al bewoond was, en dat mensen in die tijd best al het een en ander konden. Dat bewezen de schoenen, maar ook bijvoorbeeld een koperen bijl die hij bij zich had. Een duidelijke aanwijzing dat mensen in die tijd gebruik maakten van stenen materialen.

Een minder oude mummie is het veenlijk. Dan hebben we het over een Nederlandse vondst. Dit betreft een meisje, een kind, en het lijk is eind 19e eeuw gevonden. Het gaat om een kind dat in de 1e eeuw na Christus geleefd heeft. De Otzi man had, zoals gezegd, veel bij zich. Een (niet compleet) overzichtje: hij had een riem met gordeltasje, beenbeschermers van geitenleer, een lerenjas, een muts gemaakt van berenvacht. Hij had onder meer bij zich: pijlen, een boog, een mes (met houten handvat).

Overeenkomst tussen de Otzi man en Yde

Zowel de Otzi man als Yde (de naam die het Drentse veenlijk heeft gekregen) zijn niet aan een natuurlijke dood gestorven; het lijkt erop dat beiden zijn vermoord. Zekerheid is er niet bij de Otzi man. Ze hebben een pijl gevonden in zijn schouder. Het kan een ongeluk zijn, maar waarschijnlijk is er op hem geschoten, en is hij dus vermoord. Yde is waarschijnlijk geofferd aan de goden, ze hebben haar waarschijnlijk expres in het veen gedumpt om de goden tevreden te stellen. De Otzi man is niet direct gestorven. Hij heeft nog enkele minuten, maar mogelijk ook enkele uren, geleefd.

Verder onderzoek bij de Otzi man

Het lichaam was zo goed bewaard dat er zelfs nog prima onderzoek gedaan kon worden naar wat hij gegeten had (edelhert, steenbok en een tarwesoort), en wat zijn lichamelijke gesteldheid was. De Otzi man was oud voor die tijd, 45 jaar moet veel ouder zijn geweest dan de normale levensduur in die tijd, en hij leed dan ook aan diverse kwaaltjes. Hij had artrose. Hij had die dag nog een behoorlijke afstand bergopwaarts afgelegd. Meer mummies, men hoopt erop, zouden nog meer dingen kunnen vertellen over het leven in ons deel van de aardbol, lang voordat ervaringen opgeschreven konden worden. © 2009 - 2010 Hanspieterson, gepubliceerd in Geschiedenis (Kunst en Cultuur) op 21-06-2009. Het auteursrecht van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van Hanspieterson is vermenigvuldiging van dit artikel verboden. Meer...

Verwante artikelen

• Otzi de gletsjermummie: Er blijven nog altijd een paar dingen onbekent over de gletsjermummie Otzi zoals hoe hij overleden is en waar aan blijft nog steeds een raadsel. Er zijn een heleboel teorien over de d…
• Egyptische kunst 14: Egyptologische musea buiten Egypte: Het grootste Egyptologisch museum bevindt zich uiteraard in Egypte zelf. De grootste verzamelingen buiten Egypte zijn te vinden in Berlijn, Ehemals St…
• West-Europa, Oostenrijk: Oostenrijk is een populair vakantieland, vooral voor de wintersport. Er ligt (bijna) altijd sneeuw en er zijn bergen genoeg om prachtige afdalingen te maken. In de zomer is het een m…
• Sneeuwzekerheid Skigebieden: De meeste wintersporters die op wintersport gaan huiveren bij de gedachte dat er geen sneeuw in het skigebied ligt. Kale groene pistes horen bij het horror beeld van de skiër of…
• Zuid-Europa, Italië: Italië is een warm vakantieland met een prachtige natuur en cultuur. Steden zoals Rome, Venetië en Vaticaanstad zijn zeker de moeite waard om te bezoeken. Maar ook verder het land in kun…