De Renaissance: Italie

In Italië bereikte de cultuur van de Renaissance schitterende hoogtepunten van wetenschap, schilderkunst, architectuur en beeldhouwkunst. In vele steden en stadstaten bloeide de nieuwe beschaving. Het was voor het overgrote deel de stedelijke, uit de handel voortgekomen rijkdom die deze 'wedergeboorte' van de kunst begunstigde. De mannen die als beschermheer voor de grote kunstenaars van die dagen optraden, waren zelf vaak bankiers en kooplieden.

Invloedrijke families kunstbeschermers

Onder de grote geslachten van kunstminnaars en -beschermers werd de voornaamste plaats ingenomen door de familie Dei Medici of De' Medici, die in het laatst van de 14e eeuw in Florence een fortuin vergaard had. In deze stad gaf Cosimo De' Medici (1389-1464) met gulle hand geld uit voor de bouw van fraaie kerken en paleizen. Hij trad eveneens als beschermheer voor vele schilders en geleerden op. Cosimo's baanbrekend werk werd een familietraditie onder zijn kleinzoon Lorenzo, en later onder Lorenzo's zoon, paus Leo X. Laatstgenoemde werd beroemd door de culturele schittering van zijn hof te Rome. Als beschermheer van de kunst werd paus Leo X geëvenaard door paus Nicolaas V en paus Julius II. De Medici's en de pausen waren typerend voor de honderden rijke lieden die bijgedragen hebben aan de culturele verrijking van Italië. In elke belangrijke stad of provincie wedijverden de rijke families met elkaar in het steunen van de kunstenaars en het scheppen van kunstcentra. Twee van de meest befaamde onder deze families waren de D'Estes in Ferrara en de Sforza's in Milaan. Als gevolg van deze bloei van plaatselijk artistiek talent ontwikkelde iedere provincie en iedere stad zijn eigen schilderschool. Rome, Florence, Venetië, Napels, Mantua, Siena, Umbrië en Toscane behoorden tot de voornaamste.

Herleving van de klassieken

Weliswaar werkten de kunstenaars uit de diverse gebieden in diverse stijlen, maar zij hielden zich allen bezig met het exploreren en ontwikkelen van twee belangrijke technieken. Dit waren de realistischer afbeelding van het menselijk lichaam en het gebruik van de pas ontdekte regels van het perspectief. Vele van deze kunstenaars -waaronder Veronese, Titiaan en Botticelli- keerden zich in hun meesterwerken helemaal van de traditionele bijbelse onderwerpen af, en kozen thema's ontleend aan de mythen en legenden van het klassieke Griekenland en Rome.

De Italiaanse Renaissance-architecten werden eveneens door klassieke voorbeelden geïnspireerd. Zij baseerden de afmetingen van hun kerken, paleizen en huizen op wiskundige wetten, opgesteld door beroemde Romeinse ingenieurs-architecten zoals Pollio Vitruvius. Pioniers als de architecten Filippo Brunelleschi en Leon Battista Alberti begonnen Greco-Romeinse zuilen in hun muren op te nemen en imitatie-tempelfrontons (gevelversieringen) boven hun ramen aan te brengen. Zij waren van mening dat zij, door de klassieke voorbeelden te volgen, de grootst mogelijke visuele harmonie en schoonheid tot stand konden brengen.

Michelangelo en Leonardo da Vinci

Onder de vele talenten die in rijke mate schitterden in de stadstaten van het Italië van de Renaissance, bevinden zich twee grote sterren die uitblinken boven alle andere: Michelangelo di Lodovico Buonarroti Simoni, beter bekend onder zijn voornaam Michelangelo en Leonardo da Vinci. Michelangelo (1475-1564) was een groots beeldhouwer en schilder, die bovendien poëzie schreef, militaire forten bestudeerde en één van 's werelds mooiste kerken ontwierp: de Sint-Pieter in Rome. Toch schijnt zelfs zijn veelzijdigheid nog bescheiden vergeleken met de vele aspecten van het genie van Leonardo da Vinci (1452-1519), die schilder, beeldhouwer, musicus, architect en ingenieur was. Leonardo, befaamd om artistieke meesterwerken als de Mona Lisa (zie afbeelding inleiding), was eveneens een uitvinder van uitzonderlijk groot talent. Oneindig nieuwsgierig als hij was naar hoe dingen werken, maakte hij ontelbare schema's en plannen voor het versterken van steden. Ook schetste hij allerlei uitvindingen: van een machine voor het maken van touw tot een zaag voor het snijden van marmer en ....eeuwen zijn tijd vooruit: een vliegmachine!

Eeuw van de wetenschap

De gretigheid waarmee Leonardo alle mogelijke takken van wetenschap onderzocht, is kenmerkend voor de Renaissanceperiode in zijn land. Ontdekkingsreizigers, astronomen, botanici, denkers op alle terreinen van het leven waren begonnen de wereld en zijn wonderen uit de eerste hand te onderzoeken; de structuur van alle levende dingen te bestuderen en het aan hun eigen ogen geleverde bewijs af te wegen tegen traditioneel aanvaarde normen. Naarmate zij meer vertrouwen kregen in hun eigen bekwaamheid tot logisch redeneren, begonnen velen het gevoel te krijgen dat de mens door zijn eigen individuele pogingen zijn problemen zou moeten kunnen oplossen.