De VS in de 19e eeuw: De culturele bloei van New England

Niet alleen economisch, maar ook cultureel beleefde New England (de huidige staten Connecticut, Maine, Massachusetts, New Hampshire, Rhode Island en Vermont - zie kaartje links) in de eerste helft van de 19e eeuw een hoogtepunt. De literaire produktiviteit was verbazingwekkend. Dit tijdperk heeft dichters, schrijvers en filosofen opgeleverd die nu nog bekend, zo niet beroemd zijn, zoals Henry David Thoreau, Nathaniel Hawthorne en Edgar Allen Poe.

Puriteinse invloeden

New England werd in de 17e eeuw gekoloniseerd door een geloofsgroep uit Engeland, genaamd de Puriteinen, die zich tot doel hadden gesteld een nieuw Jeruzalem te bouwen en hun geloof te verspreiden. Door te verhuizen naar de nieuwe wereld ontkwamen zij ook aan vervolging in Engeland. Belangrijke onderdelen van de puriteinse levensstijl zijn een intensieve studie van de bijbel en een strikte zondagsheiliging. Hun visie heeft lange tijd het Amerikaanse denken beheerst.

Dichters en schrijvers

Eén van de belangrijkste vernieuwers was Ralph Waldo Emerson (1803-1882). Deze dichter en essayist was oorspronkelijk predikant te Boston (hoofdstad van New England). In 1832 legde hij het ambt voorgoed neer, in verband met zijn afkeer van elke vorm van georganiseerde christendom. Mede door zijn reizen onderging hij sterke invloeden van de Duitse filosofen. Voor veel Europeanen was hij de exponent van de Amerikaanse filosofie. Bij hem staat de gedachte centraal dat de geest de grondslag van de werkelijkheid is. Gezien zijn gevoel voor romantiek en idealisme, vond in zijn ogen het in Amerika heersende materialisme geen genade. Emerson predikte dat de mens boven alles op zichzelf moest vertrouwen.

Emersons buurman -die ook enige tijd bij hem logeerde in Concord, Massachusetts- was Henry David Thoreau (1817-1862). In 1845 bouwde Thoreau een hut aan de oever van de Walden Pond bij Concord en bleef daar twee jaar. Daar leidde hij een tevreden, meestal eenzaam bestaan. Hij werkte net genoeg (met het maken van potloden) om zo nu en dan een paar noodzakelijke dingen te kunnen kopen. Thoreau legde zijn gedachten en overtuigingen neer in talrijke dagboeken. Eén van zijn belangrijkste geschriften is zijn essay On Civil Disobedience (Over burgerlijke ongehoorzaamheid), ontstaan nadat hij een nacht in de gevangenis moest doorbrengen, omdat hij geweigerd had stedelijke belastingen te betalen. In een helder betoog wordt uiteengezet waarom men lijdelijk verzet moet plegen tegen wat men beschouwt als een onrechtvaardige wet. Dit essay werd een soort blauwdruk voor de protestbewegingen in de 20e eeuw. Thoreau was overtuigd pacifist en tegen elke vorm van slavernij.

Ook Herman Melville (1819-1891), geboren in New York, mag niet onvermeld blijven. Zijn meesterwerk Moby Dick, een psychologisch getinte roman over captain Ahab en zijn jacht op de witte walvis, hoort thuis in de wereldliteratuur. Deze roman werd pas beroemd begin 20e eeuw en werd vijf maal verfilmd. Henry Wadsworth Longfellow (1807-1882) heeft heel veel geschreven en was in zijn tijd zeer populair. Zijn werk getuigt van een burgerlijk romantisch karakter en schijnbare diepzinnigheid. Zijn verdienste is echter dat hij als vertaler, uit een tiental talen, de Europese poëzie voor de Amerikanen toegankelijk heeft gemaakt. Ook heeft hij, door zijn uit de folklore geputte thema's en figuren, de Amerikaanse folkore in Europa grote bekendheid gegeven. Zijn Song of Hiawatha is door Guido Gezelle bewerkt.

Nathaniel Hawthorne (1804-1864) uit Massachusetts, was afkomstig uit een vooraanstaande familie van puriteinen. Na zijn studie vestigde hij zich te Brookfarm, een op het socialisme gebaseerde landbouwkolonie, waaruit hij zich later gedesillusioneerd terugtrok. Ook hij reisde veel in Europa en probeerde zich te ontworstelen aan zijn puriteinse afkomst. Hawthorne heeft geprobeerd de zonde van de mens te doorgronden en dramatisch uit te beelden in o.a. The House of the Seven Gables, zijn korte verhalen zoals The Minister's Black Veil en zijn belangrijkste werk The Scarlet Letter, een roman over een overspelige vrouw die door de puriteinen streng veroordeeld wordt. Zijn werk heeft niet alleen standgehouden, maar vormde een inspiratiebron voor 20e eeuwse Amerikaanse schrijvers, vooral door het hem kenmerkende 'inheems symbolisme'.

Eén van de merkwaardigste schrijvers is stellig Edgar Allan Poe (1840-1849). Zijn werken zijn niet talrijk, maar behoren tot de beste die ooit op het gebied van de min of meer mystieke griezelliteratuur geschreven zijn. Met zijn haast koortsachtige fantasie en schitterende uitbeeldingskracht heeft hij ware meesterwerken gecreëerd. Tot zijn beroemdste gedichten worden gerekend: The Bells, The Raven en Annabel Lee. Zijn poëzie heeft grote invloed op zijn tijdgenoten uitgeoefend, terwijl hij met zijn korte verhalen vele moderne schrijvers en filmregisseurs heeft geïnspireerd, zoals de Britse suspense regisseur Alfred Hitchcock. Hij wordt dan ook gezien als de grondlegger van het detective-genre met o.a. The Murders in the Rue Morgue . In 1976 bracht de Britse band The Alan Parsons Project het album 'Tales of mystery and imagination' uit, met muzikale bewerkingen van een aantal verhalen van Poe. In 1849 stierf hij berooid in Baltimore, maar over zijn doodsoorzaak wordt nog altijd gespeculeerd. Er kwamen destijds maar weinig mensen op zijn begrafenis, omdat zijn neef zijn dood niet bekend had gemaakt. Hij is in 2009, 160 jaar na zijn dood alsnog met eerbetoon begraven. Daar namen enkele honderden fans afscheid.