De VS in de 19e eeuw: Tweedeling door de slavernij

Evenals in Europa bracht ook in de Verenigde Staten de industrialisatie verpaupering van de stedelijke arbeidersbevolking teweeg. Vakbonden werden opgericht, openbare scholen gesticht en vrouwen kregen recht op onderwijs en kiesrecht . De slavernij echter bleef verdere ontwikkelingen stagneren en het land in tweeën splitsen mede door het Missouri Compromis, waarbij de slavengrens werd vastgesteld. De verkiezing van president Lincoln als tegenstander van de slavernij gooide olie op het vuur.

Emancipatie van arbeiders en vrouwen

De activiteit onder de arbeiders en hun streven naar een menswaardig bestaan deden scherpzinnige staatslieden inzien welk gevaar er dreigde wanneer algemene ontevredenheid gepaard zou gaan met algemene onwetendheid. Hun pogingen tot ontwikkeling van de massa werd krachtig gesteund door de inmiddels ontstane vakbonden in de steden. De eis luidde vrije, uit de belastingen betaalde, scholen voor kinderen uit de arbeidersklasse, zonder een zweem van liefdadigheid. Tegen 1840 waren in het hele noorden van de VS openbare scholen, en de strijd ging voort tot dit ook in andere gebieden het geval was.

Het is niet te verwonderen dat deze strijd voor nieuwe rechten ook zijn weerklank zou vinden bij de vrouwen. De vrouw, en vooral de gehuwde vrouw, had praktisch geen enkel wettelijk recht. Haar opleiding bleef beperkt tot lezen, schrijven, muziek, dansen en handwerken. Natuurlijk hadden de vrouwen geen stemrecht. Frances Wright, een Schotse met verlichte denkbeelden, gaf in Amerika de stoot tot meer vrouwenrechten. Zij was één van de eerste feministen in de VS. Haar openbare lezingen schokten het publiek, maar al gauw kreeg zij aanhangsters die op hun beurt zich de verachting van de mannen en van vele vrouwen op de hals haalden door te ijveren voor meer gelijkheid tussen man en vrouw, bevrijding van de zwarte slaven en maatschappelijke verbeteringen voor de arbeiders.

In 1837 werd de eerste middelbare school voor meisjes, Mount Holyoke, geopend. In 1839 stond de staat Mississippi aan gehuwde vrouwen het beheer van eigen bezit toe. In 1848 werd het eerste congres ter wereld voor de rechten van de vrouw in Seneca Falls gehouden. Al snel kregen de feministes steun van prominente figuren als Ralph Waldo Emerson en Abraham Lincoln. De kwestie van de slavernij zou echter verdere ontwikkelingen stagneren.

Toenemende weerstand tegen de slavernij

Al in 1688 hadden de quakers van Germantown in Pennsylvania hun stem verheven tegen de slavernij en onderdrukking van de zwarte bevolking. Quakers proberen, vaak met anderen samen, mensen tot elkaar te brengen om verzoening, gerechtigheid en vrede te bevorderen vanuit een christelijke levensovertuiging. Alllengs zou het protest steeds heftiger worden. De abolitionisten, een steeds sterker wordende groep die afschaffing van de slavernij nastreefde, ondervonden veel steun van de verlichtingsfilosofie van de Franse Revolutie. Veel planters werden ertoe gebracht hun slaven de vrijheid te geven. Het lukte Thomas Jefferson destijds niet in zijn ontwerp van de Onafhankelijkheidsverklaring in 1776 de afschaffing van de slavernij al opgenomen te krijgen. Door de opbloei van de katoenindustrie scheen de slavernij hoe langer hoe dieper geworteld. Onder degenen die vochten voor afschaffing van de slavernij bevonden zich schrijvers als Emerson en Thoreau. Harriet Beecher Stowe zou met haar boek Uncle Tom's Cabin or Life among the Lowly (Ned. vertaling: De Negerhut van Oom Tom) duizenden naar de kant van de abolitionisten doen overlopen. Velen van hen hielpen via de organisatie van de Underground Railroad bij het ontsnappen van slaven uit het Zuiden. Het was een clandestien netwerk van onderduikadressen en smokkelroutes naar het Noorden en Canada.

Het Missouri Compromis

Zoals al duidelijk is geworden, lagen de toekomst en de problematiek van de jonge staat meer in het opkomende Westen en Zuiden dan in het Noorden en Oosten. Het probleem was minstens tweeledig. Veel kolonisten wensten niet te leven in een feodale maatschappij in het Zuiden met lieden die zich als aristocraten lieten voorstaan op hun afkomst van de puriteinse Pilgrim Fathers, de Hollanders of de Fransen. Ook voelden zij er niet voor zich te vestigen in een slaven houdende staat waar zij moeilijk werk zouden kunnen vinden. Op hun beurt wilden de Verenigde Staten het evenwicht tussen wel en niet slaven houdende staten bewaren. Een en ander maakte het zoeken naar een oplossing noodzakelijk. Die werd gevonden door om en om nieuwe staten als wel of niet slaven houdend toe te laten, en zodoende een wankel evenwicht te bewaren. Bij de toetreding van Missouri (1821) kwam de al lang broeiende spanning naar boven. Na veel dreigementen werd een compromis gesloten waarbij Missouri slaven mocht houden. Deze overeenkomst waarbij een 'slavengrens' werd vastgesteld (36° 30' N.B.) staat bekend als het Missouri Compromis. Tot 1850 werkte dit systeem redelijk goed. In dat jaar wilde Californië tot de Unie toetreden. Het probleem was dat deze staat half ten noorden en half ten zuiden van de slavengrens lag. Nogmaals werd een compromis bereikt. Californië zou een slavenvrije staat worden, maar het Noorden moest een strenge herziening van de Wet op de Ontvluchte Slaven goedkeuren. Dat hield een verbod in om steun te verlenen aan slaven die naar het vrije Noorden waren ontsnapt.

De abolitionisten juichten de verkiezing van de kandidaat van de pas opgerichte republikeinse partij, Abraham Lincoln, tot president uiteraard toe, omdat hij tegen uitbreiding van de slavernij was. Bij zijn verkiezing in november 1860 waren de Democraten in een noordelijke en zuidelijke groepering verdeeld. Voor South Dakota was deze verkiezing de druppel die de emmer deed overlopen en scheidde zich eind 1860 af van de Verenigde Staten. In 1863 schafte Lincoln (zie afbeelding inleiding) de slavernij af, maar het probleem was niet opgelost en werd één van de hoofdoorzaken van de Burgeroorlog.